KONWENCJA Nr 28
MIEDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY

dotycząca ochrony przed wypadkami pracowników zatrudnionych przy załadunku i wyładunku statków

Data wejścia w życie: 1 kwietnia 1932 r.
Konwencja została zrewidowana w 1932 r. przez Konwencję Nr 32 i w 1979 r. przez Konwencję Nr 152.
Od czasu wejścia w życie Konwencji Nr 32, Konwencja Nr 28 nie jest już otwarta do ratyfikacji.

Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 30 maja 1929 r. na dwunastej sesji,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące ochrony przed wypadkami pracowników zatrudnionych przy załadunku i wyładunku statków, która to sprawa stanowi drugi punkt porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę konwencji międzynarodowej,

przyjmuje dnia dwudziestego pierwszego czerwca tysiąc dziewięćset dwudziestego dziewiątego roku następującą Konwencję, która otrzyma nazwę: Konwencja dotycząca ochrony przed wypadkami (dokerzy), z 1929 r., do ratyfikacji przez Członków Międzynarodowej Organizacji Pracy zgodnie z postanowieniami Konstytucji Międzynarodowej Organizacji Pracy:

Artykuł 1
Dla celów niniejszej Konwencji:
1) określenie „procesy" oznacza i obejmuje całość lub dowolną część pracy wykonywanej na brzegu lub na pokładzie statku, przy załadunku lub rozładunku statku morskiego lub śródlądowego, z wyłączeniem okrętów wojennych, w dowolnym morskim lub śródlądowym porcie, przystani, doku, przy nabrzeżu lub w podobnym miejscu, gdzie praca taka jest wykonywana; oraz
2) określenie „pracownik" oznacza każdą osobę zatrudnioną w tych procesach.

Artykuł 2
1. Każde normalne dojście do doku, nabrzeża lub podobnych miejsc, z którego pracownicy muszą korzystać idąc do miejsca lub z miejsca pracy, w którym przeprowadzane są procesy, oraz każde takie miejsce pracy na brzegu będzie utrzymywane w odpowiednim stanie dla bezpieczeństwa pracowników korzystających z niego.
2. W szczególności:
1) każde takie miejsce pracy na brzegu i każda niebezpieczna część takiego dojścia do niego z najbliższej drogi głównej będzie bezpiecznie i wystarczająco oświetlona;
2) nabrzeża będą utrzymywane w stanie wystarczająco oczyszczonym z towarów, aby zapewnić dobre przejście do środków dostępu, o których mowa w art. 3;
3) tam, gdzie pozostawione jest miejsce wzdłuż krawędzi nabrzeża, będzie mieć ono szerokość przynajmniej 3 stóp (90 cm) i będzie wolne od wszelkich przeszkód poza stałymi konstrukcjami, urządzeniami i sprzętem będącymi w użyciu; oraz
4) jeśli jest to praktycznie możliwe do zrealizowania ze względu na ruch i pracę,
a) wszystkie niebezpieczne części takich dojść i miejsc pracy (np. niebezpieczne wyrwy, narożniki i krawędzie) będą odpowiednio ogrodzone do wysokości nie mniejszej niż 2 stopy 6 cali (75 cm);
b) niebezpieczne przejścia nad pomostami, kesonami i bramami doków będą ogrodzone do wysokości nie mniejszej niż 2 stopy 6 cali (75 cm) z każdej strony, przy czym ogrodzenie takie będzie ciągnąć się z obu końców na wystarczającym odcinku, który nie musi przekraczać 5 jardów (4 m 50 cm).

Artykuł 3
1. Kiedy statek stoi przy nabrzeżu lub przy innym statku dla przeprowadzenia procesów, będą znajdowały się bezpieczne środki dostępu do wykorzystywania przez pracowników, w czasie kiedy muszą oni przechodzić na statek i ze statku, chyba że warunki są takie, że nie byliby oni narażeni na nadzwyczajne ryzyko, gdyby nie było zapewnionych specjalnych urządzeń.
2. Takimi środkami dostępu będą:
a) tam gdzie jest to w rozsądny sposób możliwe do zrealizowania: trap burtowy, przejście w nadburciu lub podobna konstrukcja;
b) w innych przypadkach drabina.
3. Urządzenia, o których mowa w ust. 2 a) niniejszego artykułu, będą mieć szerokość przynajmniej 22 cale (55 cm), będą właściwie przymocowane, by uniemożliwić ich przemieszczenie się, nie będą pochylone pod zbyt ostrym kątem, będą wykonane z materiałów dobrej jakości i w dobrym stanie i będą bezpiecznie w całości ogrodzone do wysokości nie mniejszej niż 2 stopy 9 cali (82 cm) po obu stronach, albo w przypadku trapu burtowego będą bezpiecznie ogrodzone do tej samej wysokości po jednej stronie, pod warunkiem, że druga strona jest właściwie zabezpieczona przez burtę statku. Wszelkie urządzenia wymienione powyżej, eksploatowane w dniu ratyfikacji niniejszej Konwencji, będą mogły być nadal eksploatowane:
a) aż do wymiany ogrodzenia, jeżeli są one ogrodzone po obu stronach do wysokości przynajmniej 2 stopy 8 cali (80 cm);
b) przez jeden rok od daty ratyfikacji, jeżeli są one ogrodzone po obu stronach do wysokości przynajmniej 2 stopy 6 cali (75 cm).
4. Drabiny, o których mowa w ust. 2 b) niniejszego artykułu, będą miały odpowiednią długość i wytrzymałość i będą odpowiednio zabezpieczone.
5. a) Właściwe władze będą mogły zezwolić na wyjątki od postanowień niniejszego artykułu, jeżeli upewnią się, że urządzenia wymienione w tym artykule nie są niezbędne dla bezpieczeństwa pracowników.
b) Postanowienia niniejszego artykułu nie mają zastosowania do pomostów ładunkowych lub przejść ładunkowych, jeżeli są one wykorzystywane wyłącznie do tych procesów.
6. Pracownicy nie będą używali ani nie będzie się wymagało od nich używania żadnych innych środków dostępu poza środkami wymienionymi lub dopuszczonymi w tym artykule.

Artykuł 4
Jeżeli pracownicy muszą dostawać się na statek lub ze statku wodą dla przeprowadzania procesów, będą przewidziane odpowiednie środki dla zapewnienia ich bezpiecznego transportu, łącznie z warunkami, które powinny spełniać statki używane do tego celu.

Artykuł 5
1. Kiedy pracownicy muszą przeprowadzać procesy w ładowni, której głębokość od poziomu pokładu do dna ładowni jest większa niż 5 stóp (1 m 50 cm), będą znajdowały się do ich użytku bezpieczne środki dostępu z pokładu do ładowni.
2. Tymi bezpiecznymi środkami dostępu będzie zwykle drabina, która nie będzie uważana za bezpieczną, jeżeli nie spełnia następujących warunków:
a) pozostawia wystarczające wolne miejsce za szczeblami, które w przypadku drabin na grodziach i w szybach luków nie będzie mniejsze niż 4,5 cala (11,5 cm) lub ma szczeble właściwej szerokości na pewne podparcie stóp i uchwyt dla rąk;
b) nie jest zagłębiona pod pokładem bardziej niż jest to rozsądnie potrzebne, by zostało miejsce dla luku;
c) jest przedłużona przez urządzenia dla bezpiecznego chwytu rąk i podparcia stóp na zrębnicach (np. listwy poprzeczne lub uchwyty) i znajduje się w jednej linii z takimi urządzeniami;
d) wymienione urządzenia na zrębnicach wystają na co najmniej 4,5 cala (11,5 cm) przy szerokości 10 cali (25 cm); oraz
e) jeżeli stosowane są oddzielne drabiny między dolnymi pokładami, drabiny te powinny być, jeżeli jest to praktycznie możliwe, usytuowane w jednej linii z drabiną prowadzącą z pokładu górnego. Jeżeli jednak, ze względu na konstrukcję statku, zastosowanie drabiny nie byłoby rozsądnie możliwe w praktyce, właściwe władze mogą zezwolić na użycie innych środków dostępu, pod warunkiem, że są one zgodne z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule dla drabin, jeśli znajdują one zastosowanie.
3. Przy zrębnicach pozostawione będą wystarczające wolne przejścia do środków dostępu.
4. Tunele wałów wyposażone będą w odpowiednie uchwyty dla rąk i podparcia dla stóp po obu stronach.
5. Jeśli drabina ma być użyta w ładowni statku, która nie jest zakryta, do obowiązków wykonawcy podejmującego się przeprowadzenia procesów należeć będzie dostarczenie takiej drabiny. Będzie ona wyposażona u góry w haki do zamocowania jej do zrębnic lub w inne środki pewnego zabezpieczenia.
6. Pracownicy nie będą używać ani nie będzie się wymagać od nich używania innych środków dostępu niż środki wymienione lub dopuszczone przez niniejszy artykuł.
7. Statki istniejące w dniu ratyfikacji niniejszej Konwencji będą zwolnione od obowiązku zgodności z wymiarami podanymi w ust. 2 a) i d) i od postanowień ust. 4 niniejszego artykułu przez czas nie dłuższy niż cztery tata od daty ratyfikacji niniejszej Konwencji.

Artykuł 6
Kiedy pracownicy są na statku w celu przeprowadzania procesów, żaden luk ładowni, której głębokość jest większa niż 5 stóp (1 m 50 cm), licząc od poziomu pokładu do dna ładowni, i która jest dostępna dla pracowników, nie będzie otwarty i nie zabezpieczony, ale każdy taki luk nie zabezpieczony do wysokości 2 stopy 6 cali (75 cm) przez zrębnice będzie albo bezpiecznie ogrodzony do wysokości 3 stóp (90 cm), jeżeli nie przeszkodzi to procesom prowadzonym w tym luku, albo bezpiecznie zakryty. Podobne środki będą podjęte, jeśli będzie to konieczne, dla zabezpieczenia jakichkolwiek innych otworów w pokładzie, które mogą być niebezpieczne dla pracowników. Zastrzega się, że wymagania tego artykułu nie mają zastosowania, gdy utrzymywana jest właściwa i wystarczająca wachta.

Artykuł 7
1. Kiedy procesy muszą być przeprowadzane na statku, środki dostępu do statku i wszystkie miejsca na pokładzie, gdzie zatrudnieni są pracownicy lub gdzie mogą oni mieć potrzebę dostania się w trakcie pracy, będą wystarczająco oświetlone.
2. Środki oświetlenia będą takie, aby nie zagrażały bezpieczeństwu pracowników ani nie przeszkadzały w nawigacji innym statkom.

Artykuł 8
Aby zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zatrudnionym przy usuwaniu lub zdejmowaniu przykryć luków i belek używanych do przykryć luków:
1) przykrycia luków i belki używane do przykryć luków będą utrzymywane w dobrym stanie;
2) przykrycia luków będą wyposażone w odpowiednie uchwyty, z uwzględnieniem ich rozmiaru i ciężaru;
3) belki używane do pokryć luków będą miały odpowiedni mechanizm do usuwania i wymieniania ich takiego typu, by pracownicy nie musieli wchodzić na nie w celu ustawienia takiego mechanizmu;
4) wszystkie pokrywy luków oraz belki przednie i tylne oraz poprzeczne, jeżeli nie są wymienne, będą wyraźnie oznakowane, dla wskazania pokładu i luku, do którego należą, oraz ich miejsca na tym pokładzie lub w tym luku;
5) pokrywy luków nie będą stosowane w konstrukcji pomostów ładunkowych ani w żadnym innym celu, jeśli mogą być narażone na uszkodzenie.

Artykuł 9
Przewidziane będą odpowiednie środki zapewniające, że żaden mechanizm podnoszący ani urządzenie, niezależnie od tego czy stałe, czy ruchome, stosowane w związku z nim, nie będą wykorzystywane w procesach na brzegu lub na pokładzie statku, jeżeli ich stan nie zapewnia bezpieczeństwa pracy. W szczególności:
1) przed rozpoczęciem użytkowania wymienione maszyny, stałe mechanizmy na statku stanowiące jego wyposażenie, jak określono w ustawodawstwie krajowym, oraz stosowane w połączeniu z nimi łańcuchy i liny stalowe będą odpowiednio przebadane i sprawdzone, a ich bezpieczne obciążenie robocze zostanie poświadczone w określony sposób i przez właściwą osobę;
2) po rozpoczęciu użytkowania każda maszyna podnosząca, niezależnie od tego, czy jest stosowana na brzegu, czy na statku, oraz wszystkie stałe mechanizmy na statku stanowiące jego wyposażenie, jak określono w ustawodawstwie krajowym, będą dokładnie sprawdzone i skontrolowane, jak następuje:
a) będą dokładnie badane co cztery lata i kontrolowane co dwanaście miesięcy: żurawie bomowe, więźby pięty bomu, okucia noku bomu, śruby oczkowe, ściągi i wszelkie inne stałe mechanizmy, których demontaż jest szczególnie trudny;
b) będą dokładnie badane co dwanaście miesięcy wszystkie maszyny podnoszące (np. żurawie, windy), wielokrążki, szakle i wszelkie inne mechanizmy wyposażenia nie ujęte w pkt. a). Wszelkie luźne mechanizmy (np. łańcuchy, liny stalowe, pierścienie, haki) będą sprawdzane przy każdej okazji przed użyciem, chyba że były sprawdzane w czasie ostatnich trzech miesięcy. Łańcuchy nie będą skracane przez wiązanie na nich węzłów i będą podejmowane środki ostrożności, by zapobiec uszkodzeniu ich przez ostre krawędzie. Kausza lub splot pętli wykonany w linie stalowej będzie mieć przynajmniej trzy przebicia całym pasmem liny i dwa przebicia z odcięciem połowy drutów każdego pasma, z tym że wymaganie to nie przeszkadza w stosowaniu innego kształtu splotu, który może okazać się tak samo skuteczny jak kształt opisany powyżej.
3) Łańcuchy i podobne urządzenia, jak określono w ustawodawstwie krajowym (np. haki, pierścienie, szakle, krętliki), jeśli nie zostały poddane innej wystarczającej obróbce przewidzianej przez ustawodawstwo krajowe, będą wyżarzane pod nadzorem właściwej osoby w następujący sposób:
a) w przypadku łańcuchów i wymienionych urządzeń znajdujących się na statku:
i) półcalowe (12,5 mm) i mniejsze łańcuchy i urządzenia ogólnego zastosowania — przynajmniej co sześć miesięcy;
ii) wszystkie inne łańcuchy i urządzenia (łącznie z łańcuchami spinającymi, ale bez łańcuchów szelkowych przymocowanych do żurawi bomowych lub masztów) ogólnego zastosowania — przynajmniej co dwanaście miesięcy: Z zastrzeżeniem, że w przypadku takich urządzeń stosowanych jedynie na żurawiach i innych urządzeniach podnoszących, poruszanych ręcznie, zamiast sześciu miesięcy w podpunkcie i) można wstawić dwanaście miesięcy, a w podpunkcie
iii) zamiast dwunastu miesięcy można wstawić dwa lata; Z zastrzeżeniem również, że jeśli właściwa władza uważa, że ze względu na rozmiar, konstrukcję, materiał lub niewielką częstotliwość wykorzystywania któregokolwiek z wymienionych urządzeń, poza łańcuchami, wymagania tego ustępu odnośnie wyżarzania nie są niezbędne dla bezpieczeństwa pracowników, może, w drodze pisemnego oświadczenia (które według swego uznania może odwołać), zwolnić takie urządzenie od wymienionych wymagań z zastrzeżeniem warunków, które mogą być określone w takim oświadczeniu.
b) W przypadku łańcuchów i urządzeń nie znajdujących się na statku: przewidziane będą środki zapewniające wyżarzenie takich łańcuchów i urządzeń.
c) W przypadku takich łańcuchów i urządzeń niezależnie od tego, czy są one na statku, czy nie, które uległy wydłużeniu, zestarzały się lub były naprawiane przez spawanie, będą one potem testowane i ponownie badane.
4) Właściwie poświadczone protokoły, które będą stanowiły wystarczający dowód prima facie bezpiecznego stanu maszyn i urządzeń, o które tu chodzi, będą przechowywane na brzegu lub na statku, zależnie od przypadku, z podaniem bezpiecznego obciążenia roboczego oraz dat i wyników testów i badań wymienionych w ustępach 1) i 2) niniejszego artykułu oraz z podaniem wyżarzeń lub innej obróbki wymienionej w ust. 3). Protokoły takie będą sporządzone przez właściwą osobę na wniosek osoby do tego upoważnionej.
5) Bezpieczne obciążenie pracy będzie wyraźnie zaznaczone na wszystkich żurawiach, żurawiach bomowych i zawiesiach łańcuchowych oraz na podobnych urządzeniach podnoszących, używanych na statku według ustawodawstwa krajowego. Bezpieczne obciążenie robocze zaznaczone na zawiesiach łańcuchowych podawane będzie albo liczbami lub literami na łańcuchach, albo na tabliczce lub pierścieniu z trwałego materiału przymocowanym do łańcucha.
6) Wszystkie silniki, koła zębate o zębach wstawianych, przekładnie łańcuchowe i cierne, linie wałów napędowych, przewody elektryczne pod napięciem i przewody parowe (chyba że można wykazać, że ze względu na ich usytuowanie i konstrukcję są one równie bezpieczne dla każdego zatrudnionego pracownika jak w przypadku, gdyby były bezpiecznie ogrodzone) będą bezpiecznie ogrodzone, tak jak jest to praktycznie do wykonania bez pogarszania bezpiecznej pracy statku.
7) Żurawie i windy będą wyposażone w skuteczne urządzenia zabezpieczające przed przypadkowym spadnięciem ładunku w trakcie podnoszenia lub opuszczania.
8) Podjęte będą odpowiednie środki, by zużyta para z żurawia lub windy, i jeśli można to praktycznie zrealizować, para robocza doprowadzana do żurawia lub windy nie zakrywała żadnej części miejsca pracy, gdzie zatrudniony jest pracownik.

Artykuł 10
Przy obsłudze urządzeń podnoszących lub transportowych zatrudniane będą tylko wystarczająco kompetentne i pewne osoby, niezależnie od tego, czy urządzenia te będą napędzane mechanicznie, czy inaczej. To samo dotyczy osób przekazujących sygnały operatorowi takich urządzeń oraz osób zakładających renery ładunkowe na końce wind lub bębny wind.

Artykuł 11
1. Żaden ładunek nie będzie pozostawiany zawieszony na maszynie podnoszącej, jeżeli maszyna przy takim pozostawieniu ładunku nie jest obsługiwana przez właściwą osobę.
2. Przewidziane będą odpowiednie środki na zatrudnienie sygnalisty, tam gdzie jest to konieczne dla bezpieczeństwa pracowników.
3. Przewidziane będą odpowiednie środki w celu umknięcia niebezpiecznych metod pracy przy układaniu stosu, rozbieraniu stosu, przy sztauowaniu i przy rozsztauowaniu ładunku lub manipulowaniu w związku z tym.
4. Przed rozpoczęciem pracy przy luku jego belki będą usunięte, chyba że luk ma wystarczające wymiary, aby wykluczyć niebezpieczeństwo dla pracowników spowodowane uderzeniem ładunku w belkę; zakładając, że jeżeli belki nie będą usunięte, będą one bezpiecznie zamocowane, by uniemożliwić ich przemieszczenie się.
5. Przewidziane będą środki dla ułatwienia ucieczki pracownikom zatrudnionym w ładowni lub na międzypokładziu przy węglu lub innym ładunku masowym.
6. Przy procesach nie będzie używany żaden pomost, jeżeli nie jest pewnie zbudowany, odpowiednio podparty i bezpiecznie zamocowany, tam gdzie jest to konieczne. Żaden samochód ciężarowy nie będzie stosowany do przewożenia ładunku między statkiem a brzegiem na pomoście tak stromym, że jest niebezpieczny. Pomosty, tam gdzie to jest konieczne, będą obrobione odpowiednim materiałem zapobiegającym ślizganiu się pracowników.
7. Kiedy przestrzeń robocza w ładowni jest ograniczona do kwadratu luku, haki nie będą mocowane w opaskach lub mocowaniach bel bawełny, wełny, korka, worków jutowych lub innych podobnych towarów (ani zawiesia do beczek), chyba że w celu zdejmowania lub zakładania zawiesia.
8. Żadne urządzenie jakiegokolwiek rodzaju nie będzie obciążane poza granicą bezpiecznego obciążenia roboczego, chyba że w wyjątkowych przypadkach, za wyraźnym upoważnieniem właściciela lub jego odpowiedzialnego przedstawiciela, po sporządzeniu protokołu na ten temat.
9. W przypadku żurawi portowych o zmieniającym się udźwigu (np. żuraw podnoszący i opuszczający, którego udźwig zmienia się w zależności od kąta) na żurawiu zastosowany będzie automatyczny wskaźnik lub umieszczona będzie tablica pokazująca bezpieczne obciążenia robocze przy odpowiednich kątach pochylenia wysięgnika żurawia.

Artykuł 12
Ustawodawstwo krajowe będzie przewidywać takie środki bezpieczeństwa, jakie mogą być uważane za konieczne dla zapewnienia właściwego bezpieczeństwa pracownikom, przy uwzględnieniu okoliczności każdego przypadku, kiedy muszą oni działać lub pracować w pobliżu towarów, które są same w sobie niebezpieczne dla życia lub zdrowia albo ze względu na ich własną naturę, albo ze względu na ich stan w danym czasie, lub pracować tam, gdzie towary takie zostały rozmieszczone.

Artykuł 13
1. W dokach, na nabrzeżach i w podobnych miejscach, które są często wykorzystywane do procesów, takie urządzenia, jakie przy uwzględnieniu lokalnych okoliczności będą przewidziane przez ustawodawstwo krajowe, będą dostępne do szybkiego zapewnienia udzielenia pierwszej pomocy, a w poważnych przypadkach dla odwiezienia do najbliższego szpitala. Wystarczające środki pierwszej pomocy będą stale przechowywane na miejscu w takim stanie i w takich miejscach, aby były gotowe i łatwo dostępne do natychmiastowego użycia w czasie pracy. Środki te będą pod opieką odpowiedzialnej osoby lub osób, przy czym w skład tej grupy będzie wchodzić jedna lub więcej osób potrafiących udzielić pierwszej pomocy, których usługi będą również łatwo dostępne w czasie pracy.
2. W takich dokach, na nabrzeżach i w podobnych miejscach wymienionych powyżej przewidziane również będą środki do ratowania tonących pracowników.

Artykuł 14
Żadne ogrodzenia, przejścia, mechanizmy, drabiny, środki lub urządzenia chroniące życie, znaki świetlne, pomost lub inne rzeczy, wymagane zgodnie z niniejszą Konwencją, nie będą usuwane ani zakłócane przez żadną osobę, chyba że będzie właściwie upoważniona lub w przypadku konieczności, a jeśli zostaną usunięte, będą przywrócone po zakończeniu okresu, w którym ich usunięcie było konieczne.

Artykuł 15
1. Każdy Członek będzie mógł przyznać zwolnienia lub wyjątki od postanowień niniejszej Konwencji odnośnie doku, nabrzeża lub podobnego miejsca, w którym procesy przeprowadzane są tylko okazjonalnie lub ruch jest niewielki i ograniczony do małych statków, albo odnośnie pewnych specjalnych statków lub specjalnych klas statków, albo statków poniżej pewnego małego tonażu, albo w takich przypadkach, kiedy ze względu na warunki klimatyczne byłoby praktycznie niemożliwe wymaganie stosowania się do postanowień niniejszej Konwencji.
2. Międzynarodowe Biuro Pracy będzie informowane o postanowieniach, na mocy których dozwolone są zwolnienia i wyjątki wspomniane powyżej.

Artykuł 16
Jeżeli nie przewidziano inaczej, postanowienia niniejszej Konwencji, które odnoszą się do konstrukcyjnego lub stałego wyposażenia statku, będą dotyczyły statków, których budowa rozpoczęła się po dacie ratyfikacji Konwencji oraz wszelkich innych statków w ciągu czterech lat od tej daty, pod warunkiem że wymienione przepisy będą w tym samym czasie stosowane w sposób rozsądny i praktyczny wobec tych innych statków.

Artykuł 17
W celu zapewnienia właściwego wprowadzenia w życie wszelkich przepisów przewidzianych dla ochrony pracowników przed wypadkami:
1) przepisy te będą wyraźnie określać osoby lub organa, które będą odpowiedzialne za realizację odpowiednich przepisów;
2) przewidziane będą środki dla skutecznego systemu kontroli i kar za naruszanie tych przepisów;
3) kopie lub wyciągi z tych przepisów będą umieszczone w widocznych miejscach w dokach, na nabrzeżach i w podobnych miejscach, które są często wykorzystywane dla procesów.

* * *

Artykuły 18-24: Standardowe postanowienia końcowe .