KONWENCJA Nr 117
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotycząca podstawowych celów i norm polityki społecznej

Data wejścia w życie: 23 kwietnia 1964 r.

Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 6 czerwca 1962 r. na czterdziestej szóstej sesji,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski w sprawie rewizji Konwencji dotyczącej polityki społecznej (terytoria niemetropolitalne), z 1947 r., która to sprawa stanowi dziesiąty punkt porządku dziennego sesji, głównie w celu umożliwienia państwom niezależnym dalszego jej stosowania i ratyfikowania,

zważywszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę konwencji międzynarodowej,

zważywszy, że rozwój ekonomiczny powinien służyć za podstawę postępu społecznego,

zważywszy, że na szczeblu międzynarodowym, regionalnym lub krajowym powinny być podjęte wszelkie wysiłki w celu zapewnienia pomocy finansowej i technicznej zabezpieczającej interesy ludności,

zważywszy, że w miarę potrzeby powinny być podejmowane środki o zasięgu międzynarodowym, regionalnym lub krajowym w celu ustalenia warunków handlu, które zachęcałyby do wysoko wydajnej produkcji i pozwalałyby na zapewnienie właściwej stopy życiowej,

zważywszy, że należałoby podjąć wszelkie możliwe inicjatywy za pomocą odpowiednich środków na szczeblu międzynarodowym, regionalnym lub krajowym celem zachęcenia do poprawy sytuacji w takich dziedzinach, jak: zdrowie publiczne, warunki mieszkaniowe, wyżywienie, oświata publiczna, opieka nad dziećmi, status kobiet, warunki pracy, wynagrodzenie pracowników najemnych i producentów niezależnych, ochrona pracowników migrujących, zabezpieczenie społeczne, funkcjonowanie usług publicznych i produkcji w ogóle,

zważywszy, że powinny być podjęte wszelkie możliwe inicjatywy celem zainteresowania i skupienia w skuteczny sposób ludności przy opracowywaniu i realizacji środków postępu społecznego, przyjmuje dnia dwudziestego drugiego czerwca tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego drugiego roku następującą Konwencję, która otrzyma nazwę: Konwencja dotycząca polityki społecznej (cele i normy podstawowe), z 1962 r.:

CZĘŚĆ I

ZASADY OGÓLNE

Artykuł 1

1. Każda polityka będzie zmierzać, przede wszystkim, do dobrobytu i do rozwoju ludności, jak też do popierania dążeń ludności w kierunku postępu socjalnego.
2. Przy określaniu wszelkiej polityki o charakterze ogólnym należy uwzględniać należycie następstwa tej polityki dla dobrobytu ludności.

CZĘŚĆ II

POPRAWA POZIOMU ŻYCIA

Artykuł 2

Poprawa poziomu życia powinna być uważana za główny cel planów rozwoju gospodarczego.

Artykuł 3

1. Przy opracowywaniu planów rozwoju gospodarczego należy podjąć wszelkie możliwe środki w celu zharmonizowania tego rozwoju ze zdrową ewolucją zainteresowanych społeczeństw.
2. W szczególności należy czynić wysiłki dla uniknięcia rozkładu życia rodzinnego i każdej innej tradycyjnej komórki społecznej, zwłaszcza przez:
a) uważne badanie przyczyn i skutków ruchów migracyjnych i ewentualne podejmowanie odpowiednich kroków;
b) zachęcanie do urbanizacji w okręgach, gdzie potrzeby ekonomiczne powodują koncentrację ludności;
c) zapobieganie i eliminowanie przeludnienia w okręgach miejskich;
d) poprawa warunków życia w okręgach wiejskich i zakładanie odpowiednich gałęzi przemysłu tam, gdzie istnieje dostateczna ilość siły roboczej.

Artykuł 4

Następujące środki powinny figurować wśród tych, które powinny brać pod uwagę właściwe władze, w celu zwiększenia zdolności produkcyjnej i polepszenia poziomu życia producentów rolnych:
a) eliminowanie, w miarę wszelkich możliwości, przyczyn chronicznego zadłużenia;
b) kontrolowanie przypadków odstępowania ziemi uprawnej nierolnikom w celu zabezpieczenia, aby takie przypadki miały miejsce tylko wtedy, gdy leżą w najlepiej rozumianym interesie danego kraju;
c) kontrolowanie, przez zastosowanie odpowiedniego ustawodawstwa w przedmiocie własności i użytkowania ziemi oraz innych zasobów naturalnych, w celu zapewnienia, aby były one jak najlepiej wykorzystane w interesie ludności kraju, uwzględniając należycie prawa zwyczajowe;
d) kontrolowanie warunków dzierżawy i pracy w celu zapewnienia dzierżawcom i pracownikom rolnym możliwie jak najwyższego poziomu życia oraz sprawiedliwego udziału we wszelkich korzyściach, jakie mogą wynikać wskutek poprawy wydajności i poziomu cen;
e) obniżenie, za pomocą wszelkich możliwych środków, kosztów produkcji i dystrybucji, w szczególności w drodze zakładania, popierania i udzielania pomocy spółdzielniom producentów i spożywców.

Artykuł 5

1. Należy podejmować środki w celu zapewnienia producentom niezależnym i pracownikom najemnym takich warunków, które umożliwią im polepszenie własnymi wysiłkami poziomu życia i zapewnią utrzymanie minimalnego poziomu życia, określonego za pomocą oficjalnych badań warunków życia, prowadzonych w konsultacji z reprezentatywnymi organizacjami pracodawców i pracowników.
2. Przy ustalaniu minimalnego poziomu życia należy uwzględnić istotne potrzeby rodzinne pracowników, włączając w to wyżywienie i jego wartość odżywczą, mieszkanie, odzież, opiekę lekarską oraz oświatę.

CZĘŚĆ III

POSTANOWIENIA DOTYCZĄCE PRACOWNIKÓW MIGRUJĄCYCH

Artykuł 6

Jeżeli okoliczności, w jakich zatrudnieni są pracownicy, wymagają, aby mieszkali oni poza domem rodzinnym, wówczas warunki zatrudnienia powinny uwzględniać ich normalne potrzeby rodzinne.

Artykuł 7

Jeżeli werbuje się na okres przejściowy pracowników z jednego okręgu do innego, tego samego kraju, to należy podjąć środki sprzyjające przekazywaniu przez pracowników pewnej części zarobków i oszczędności z okręgu, w którym pracują, do okręgu, z którego pochodzą.

Artykuł 8

1. Gdy będzie się wykorzystywać zasoby siły roboczej kraju, który znajduje się pod innym zarządem, wówczas właściwe władze zainteresowanych krajów powinny zawrzeć, w każdym przypadku, jeśli okaże się to potrzebne lub pożądane, umowy dla uregulowania wspólnie interesujących te władze kwestii, które mogą powstać w przypadku zastosowania postanowień niniejszej Konwencji.
2. Umowy te powinny przewidywać, że pracownik migrujący będzie korzystał z nie mniejszej ochrony i udogodnień niż te, z jakich korzystają pracownicy zamieszkujący w okręgu zatrudnienia.
3. Umowy te powinny przewidywać ułatwienia pozwalające pracownikom na przekazywanie części zarobków lub oszczędności do domu rodzinnego.

Artykuł 9

Jeżeli pracownicy i ich rodziny przenoszą się z okręgu, gdzie koszty utrzymania są niskie, do okręgu, gdzie są one wyższe, należy uwzględnić podwyższenie kosztów utrzymania, jakie powoduje ta zmiana miejsca zatrudnienia.

CZĘŚĆ IV

WYNAGRODZENIE PRACOWNIKÓW I KWESTIE POKREWNE

Artykuł 10

1. Należy zachęcać do ustalania minimalnych stawek płac w drodze układów zbiorowych zawieranych dobrowolnie między związkami zawodowymi reprezentującymi zainteresowanych pracowników a pracodawcami lub organizacjami pracodawców.
2. Jeśli brak właściwych metod ustalania minimalnych stawek płac w drodze układów zbiorowych, należy podejmować niezbędne kroki pozwalające na określenie minimalnych stawek płac po konsultacji z przedstawicielami pracodawców i pracowników, wśród których znajdować się będą przedstawiciele odpowiednich organizacji, jeśli takie istnieją.
3. Należy podjąć niezbędne środki w celu zapoznania, z jednej strony, zainteresowanych pracodawców i pracowników z obowiązującymi minimalnymi stawkami płac, a z drugiej strony, w celu przestrzegania zasady, ażeby faktycznie wypłacane zarobki nie były niższe od stosowanych stawek minimalnych.
4. Każdy pracownik, do którego mają zastosowanie stawki minimalne i który od wejścia ich w życie otrzymywał niższe płace od tych stawek, powinien mieć prawo uzyskania w drodze sądowej lub w inny sposób, przewidziany ustawą, należnej mu kwoty w terminie, który może być ustalony w drodze ustawodawczej.

Artykuł 11

1. Należy podjąć odpowiednie środki dla zapewnienia należytej wypłaty wszelkich należnych płac, a pracodawcy powinni być zobowiązani do wprowadzenia list płac, do wydania zaświadczeń o wypłacanych zarobkach oraz do podjęcia innych właściwych środków w celu ułatwienia koniecznej kontroli.
2. Płace powinny być normalnie wypłacane tylko w prawnie obowiązującej walucie.
3. Płace powinny być normalnie wypłacane bezpośrednio samemu pracownikowi.
4. Należy zakazać częściowego lub całkowitego zastępowania alkoholem lub napojami alkoholowymi płac należnych pracownikom za wykonane usługi.
5. Nie można dokonywać wypłaty zarobku ani w restauracjach, ani w sklepach detalicznych, z wyjątkiem pracowników zatrudnionych w tych zakładach.
6. Zarobki należy wypłacać regularnie w takich odstępach czasu, które pozwalają na zmniejszenie prawdopodobieństwa zadłużania się pracowników najemnych, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie zwyczaj miejscowy i jeśli właściwa władza nie upewni się co do życzenia pracowników w sprawie utrzymania tego zwyczaju.
7. Jeżeli wyżywienie, mieszkanie, odzież oraz inne istotne naturalia i usługi stanowią element wynagrodzenia, właściwa władza podejmie wszelkie możliwe środki w celu upewnienia się, czy są one właściwe i czy ich wartość pieniężna została dokładnie przeliczona.
8. Należy podjąć wszelkie możliwe środki mające na celu:
a) informowanie pracowników o ich prawach w zakresie płac;
b) niedopuszczanie do dokonywania jakichkolwiek bezpodstawnych potrąceń z płacy;
c) ograniczanie wysokości potrąceń z tytułu naturaliów i usług, stanowiących element wynagrodzenia do właściwej wartości gotówkowej naturaliów i usług.

Artykuł 12

1. Właściwa władza ureguluje maksymalne kwoty i sposób zwrotu zaliczek płacowych.
2. Właściwa władza ograniczy wysokość zaliczek, jakie można wypłacać pracownikowi, aby zachęcić go do przyjęcia zatrudnienia. Pracownikowi należy wyraźnie podać dopuszczalną jej wysokość.
3. Każda zaliczka, wypłacona powyżej kwoty określonej przez właściwą władzę, staje się prawnie nieściągalna i nie może być odzyskana w drodze potrącenia z wypłat należnych pracownikowi w późniejszym terminie.

Artykuł 13

1. Należy zachęcać do stosowania dobrowolnych form oszczędzania wśród pracowników najemnych i producentów niezależnych.
2. Należy podjąć wszelkie możliwe środki w celu ochrony pracowników najemnych i producentów niezależnych przed lichwiarstwem, w szczególności w drodze posunięć zmierzających do obniżenia stopy procentowej od pożyczek, przez kontrolę operacji pożyczkodawców oraz przez popieranie odpowiednich systemów pożyczkowych, udzielanych za pośrednictwem organizacji spółdzielczych, kredytowych lub instytucji kontrolowanych przez władzę właściwą.

CZĘŚĆ V

NIEDYSKRYMINOWANIE Z POWODU RASY, KOLORU SKÓRY, PŁCI, WYZNANIA, PRZYNALEŻNOŚCI SPOŁECZNEJ LUB ZWIĄZKOWEJ

Artykuł 14

1. Jednym z celów polityki społecznej powinno być zniesienie, w stosunku do pracowników, wszelkiej dyskryminacji opartej na rasie, kolorze skóry, płci, wyznaniu, przynależności społecznej lub związkowej w dziedzinie:
a) ustawodawstwa i układów pracy, które powinny zapewniać sprawiedliwe traktowanie pod względem ekonomicznym wszystkich osób, które mieszkają lub pracują legalnie w kraju;
b) dopuszczania do pracy zarówno w publicznych, jak i prywatnych zakładach;
c) warunków przyjmowania do pracy i awansowania;
d) ułatwień w zakresie szkolenia zawodowego;
e) warunków pracy;
f) środków dotyczących higieny, bezpieczeństwa i warunków bytu;
g) dyscypliny;
h) uczestnictwa przy zawieraniu układów zbiorowych;
i) stawek płac, które powinny być ustalane według zasady:, jednakowa płaca za pracę jednakowej wartości" za tę samą czynność w tym samym przedsiębiorstwie.
2. Należy podjąć wszelkie możliwe środki w celu zredukowania wszelkich różnic w stawkach płac, wynikających z dyskryminacji opartej na rasie, kolorze skóry, płci, wyznaniu, przynależności społecznej lub związkowej, podnosząc stawki stosowane do najniżej płatnych pracowników.
3. Obywatele pochodzący z jednego kraju zaangażowani do pracy w innym kraju będą mogli otrzymywać poza płacą pewne świadczenia w gotówce lub w naturze, dla zaspokojenia odpowiednich wydatków osobistych lub rodzinnych, wynikłych w związku z ich zatrudnieniem poza domem rodzinnym.
4. Poprzednie postanowienia niniejszego artykułu nie mogą naruszać środków, jakie władza właściwa uzna za konieczne lub pożądane podjąć w celu ochrony macierzyństwa i zapewnienia pracownicom opieki zdrowotnej, bezpieczeństwa i dobrobytu.

CZĘŚĆ VI

OŚWIATA I SZKOLENIE ZAWODOWE

Artykuł 15

1. Należy podjąć odpowiednie postanowienia w takich rozmiarach, na jakie pozwolą warunki miejscowe, celem stopniowego rozwijania szerokiego programu oświaty, szkolenia zawodowego i nauki zawodu, aby skutecznie przygotować dzieci i młodzież obojga płci do wykonywania użytecznej pracy.
2. Ustawodawstwo krajowe ustali wiek obowiązku szkolnego, jak również minimalny wiek i warunki zatrudnienia.
3. Należy zakazać zatrudniania dzieci, przed ukończeniem wieku obowiązku szkolnego, w godzinach nauki w szkole, w tych okręgach, gdzie istnieją wystarczające możliwości pobierania nauki dla większości dzieci w wieku szkolnym, w tym celu, aby dzieci mogły korzystać z istniejących możliwości uczenia się oraz aby rozszerzaniu się tych możliwości nie stało na przeszkodzie zapotrzebowanie na siłę roboczą tej kategorii.

Artykuł 16

1. Aby zapewnić wysoką wydajność, przez rozwijanie pracy kwalifikowanej, należy przewidzieć w razie potrzeby szkolenie w zakresie nowej techniki produkcji.
2. Właściwe władze wezmą na siebie obowiązek zorganizowania kontroli tego szkolenia zawodowego, po konsultacji z organizacjami pracodawców i pracowników kraju pochodzenia kandydatów i kraju szkolącego.

CZĘŚĆ VII

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

* * *

Artykuły 17-25: Standardowe postanowienia końcowe 1.

_________________________________________

1 Patrz Zalacznik I