ZALECENIE Nr 132
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące poprawy warunków życia i pracy dzierżawców, połowników oraz pracowników rolnych podobnych kategorii.

Sesja Konferencji: 52

Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,

zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 5 czerwca 1968 r. na pięćdziesiątej drugiej sesji,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski odnoszące się do poprawy warunków życia i pracy dzierżawców, połowników oraz pracowników rolnych podobnych kategorii, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia,

zważywszy, że wnioski te stanowią jedynie jeden aspekt zagadnienia reformy rolnej i powinny być umieszczone w tych szerszych ramach,

zważywszy, że Organizacja Narodów Zjednoczonych i organizacje wyspecjalizowane, w szczególności Międzynarodowa Organizacja Pracy i Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa, zostały wezwane w rezolucji Rady Gospodarczo-Społecznej Organizacji Narodów Zjednoczonych do zwrócenia większe! uwagi na wszystkie aspekty reformy rolnej,

zważywszy również, że w celu zapewnienia skuteczności działania odnoszącego się do bardzo zróżnicowanych aspektów reformy rolnej konieczne jest utrzymywanie ścisłej współpracy, w zakresie ich właściwości między Organizacją Narodów Zjednoczonych i organizacjami wyspecjalizowanymi, zwłaszcza Organizacją Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa, której istotna rola w odniesieniu do reformy rolnej została uznana przez Radę Gospodarczo-Społeczną Organizacji Narodów Zjednoczonych,

zważywszy, że w związku z tym następujące normy zostały opracowane we współdziałaniu z Organizacją Narodów Zjednoczonych i z Organizacją Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa oraz, że dla uniknięcia dwutorowości i zapewnienia właściwej koordynacji kontynuowana będzie ta współpraca w celu popierania i zapewnienia stosowania omawianych norm,

zważywszy, w szczególności, że wszelkie sprawozdania przedstawione przez członków zgodnie z art. 19 Konstytucji Międzynarodowej Organizacji Pracy będą udostępnione Organizacji Narodów Zjednoczonych i Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa, w celu umożliwienia im uwzględnienia tych sprawozdań w ich własnych pracach dotyczących reformy rolnej oraz w sprawozdaniach dotyczących postępów osiągniętych w dziedzinie reformy rolnej, wymaganych przez Radę Gospodarczo-Społeczną Organizacji Narodów Zjednoczonych,

przyjmuje dnia dwudziestego piątego czerwca tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego ósmego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące dzierżawców i połowników, z 1968 r.:

I. ZAKRES STOSOWANIA

1.1) Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do pracowników rolnych:
a) którzy opłacają czynsz ustalony w gotówce, w naturze, w robociźnie bądź w formie kombinacji tych elementów;
b) którzy opłacają czynsz w naturze, stanowiący umówioną część produktu; c) których wynagrodzenie stanowi część produktu, jeżeli nie są objęci przepisami dotyczącymi osób pobierających wynagrodzenie za pracę, jeżeli pracują na roli sami albo z pomocą członków swej rodziny, albo gdy korzystają z pomocy osób trzecich w granicach określonych ustawodawstwem krajowym.
2) Pracownicy ci zwani są dalej „dzierżawcami, połownikami i pracownikami rolnymi podobnych kategorii".

2. Niniejsze Zalecenie nie ma zastosowania do stosunków zatrudnienia, w których praca jest wynagradzana na zasadzie ustalonej płacy.

3. Postanowienia niniejszego Zalecenia, odnoszące się do „właścicieli ziemi", mają zastosowanie do każdej osoby, z którą objęty niniejszym Zaleceniem pracujący zawiera umowę o dzierżawę, połownictwo lub inną tego rodzaju umowę, i która jest właścicielem ziemi, przedstawicielem właściciela ziemi lub inną osobą uprawnioną do zawierania tych umów.

II. CELE

4. Jednym z celów polityki gospodarczej i społecznej powinno być stopniowe i ciągłe podnoszenie dobrobytu dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii oraz zapewnienie im, w możliwie najwyższym stopniu, stabilizacji i zabezpieczenia pracy oraz środków utrzymania, przy uwzględnieniu potrzeby stosowania dobrych metod technicznych uprawy roli i skutecznego wykorzystywania zasobów naturalnych i gospodarczych, jak też możliwości finansowych danego kraju.

5. Członkowie powinni, bez uszczerbku dla podstawowych właścicieli ziemi, podejmować odpowiednie kroki, aby dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii ponosili główną odpowiedzialność za gospodarowanie na swych działkach; Członkowie powinni udzielać im potrzebnej do tego pomocy, czuwając nad tym, aby zasoby były wykorzystywane z największym pożytkiem i właściwie utrzymywane.

6. Zgodnie z ogólną zasadą, że pracownicy rolni wszystkich kategorii powinni uzyskać dostęp do ziemi, należy podjąć środki, jeśli odpowiada to rozwojowi gospodarczemu i społecznemu, w celu ułatwienia dostępu do ziemi dzierżawcom, połownikom i pracownikom rolnym podobnych kategorii.

7. Należy popierać i ułatwiać tworzenie i rozwijanie, na zasadzie dobrowolności, organizacji reprezentujących interesy dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii oraz organizacji reprezentujących interesy właścicieli ziemi.

8. Należy uznać, że wszystkie środki, przewidziane w niniejszym Zaleceniu dla osiągnięcia celów wymienionych w ustępach od 4 do 7, byłyby bardziej skuteczne, gdyby zostały włączone do całościowego planu reformy rolnej na skalę krajową.

III. METODY STOSOWANIA

9. Jeżeli powyższe cele polityki agrarnej, w szczególności zaś cele określone w ust. 4, nie mogą być osiągnięte w sposób zadowalający w ramach istniejącego ustawodawstwa dotyczącego władania ziemią lub ustawodawstwa pracy, ustawodawstwo takie powinno być zmienione lub powinny być wydane przepisy szczególne po konsultacji z zainteresowanymi organizacjami, a w razie ich braku — z przedstawicielami zainteresowanych.

10. Należy przedsięwziąć środki i przewidzieć postępowanie dostosowane do warunków krajowych w celu;
a) zapewnienia pozostawania czynszu na poziomie, który:
i) pozwala dzierżawcy na zachowanie stopy życiowej licującej z ludzką godnością;
ii) umożliwia każdej z zainteresowanych stron osiąganie sprawiedliwego i proporcjonalnego dochodu;
iii) sprzyja postępowym metodom uprawy roli;
b) określenia minimalnej części produktu, która powinna przydać osobom wymienionym w ust. 1 pkt. 1 c);
c) dostosowania czynszu do pewnych warunków, takich jak zmienna wartość ziemi, urodzajów i cen;
d) odroczenia opłacania czynszu i, jeżeli wymagają tego okoliczności, obniżania go w razie złych zbiorów lub innych klęsk żywiołowych spowodowanych przyczynami naturalnymi, których dzierżawca, połownik lub pracownik rolny podobnej kategorii nie mógł przewidzieć, lub którym nie mógł zapobiec.

11. Należy wydać odpowiednie przepisy w celu ochrony dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii przed nakładaniem na nich przez właścicieli ziemi obowiązku wykonywania jakichkolwiek osobistych usług, opłacanych lub nieopłacanych; wszelkie próby nakładania takiego obowiązku podlegać powinny karze, określonej przez właściwe władze.

12. Powinien istnieć odpowiedni mechanizm, dostosowany do warunków krajowych w celu:
a) zapewnienia stosowania ustawodawstwa, regulaminów, umów i zwyczajów, które przyczyniają się do dobrobytu, pobudzają zmysł inicjatywy i zapewniają ochronę dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii;
b) szybkiego uregulowania, przy minimalnych kosztach, sporów między właścicielami ziemi, z jednej strony, a dzierżawcami, połownikami i pracownikami rolnymi podobnych kategorii, z drugiej.

13. Organizacje reprezentujące interesy dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii oraz organizacje reprezentujące interesy właścicieli ziemi, lub, w braku takich organizacji, przedstawiciele zainteresowanych powinni brać udział w postępowaniu i działaniu mechanizmów wymienionych w ustępach 10 i 12 oraz w rozpatrywaniu umów wymienionych w ust. 14 pkt. 1 a) i w ust. 15.

14. 1) Umowy określające stosunki między właścicielami ziemi, z jednej strony, a dzierżawcami, połownikami i pracownikami rolnymi podobnych kategorii, z drugiej:
a) powinny być sporządzane najlepiej na piśmie lub powinny odpowiadać umowie typowej, ustanowionej przez właściwą władzę;
b) powinny być zawierane w ustalonej formie i w warunkach gwarantujących dostateczny nadzór ze strony właściwych władz, w celu zapewnienia aby dzierżawcy, połownicy lub pracownicy rolni podobnych kategorii w pełni rozumieli wynikające z umowy prawa i obowiązki;
c) powinny być zawierane na dostateczny okres i z odpowiednią klauzulą, przewidującą automatyczne przedłużenie, aby zapewniały spokojne władanie i zachęcały do dobrej gospodarki rolnej.
2) Żądanie przez właścicieli ziemi jakichkolwiek podarunków w gotówce lub naturze, albo innych świadczeń za zawarcie lub odnowienie umowy powinno być zakazane, a wszelkie próby domagania się takich świadczeń powinny podlegać odpowiedniej karze, określonej przez właściwą władzę.

15. 1) Każda umowa powinna zawierać wszelkie dane, jakie mogą być potrzebne, oprócz wymaganych przez ustawodawstwo w tej sprawie, w celu dokładnego określania praw i obowiązków stron.
2) Umowa powinna w każdym razie zawierać następujące dane:
a) nazwiska umawiających się stron i wszelkie inne informacje potrzebne do ustalenia ich tożsamości;
b) opis działki wraz z inwentarzem;
c) wysokość czynszu dzierżawnego lub wynagrodzenia należnego za pracę dzierżawcy oraz sposób zapłaty w każdym z tych wypadków.
3) Umowa powinna również zawierać dane, jeżeli nie określa ich dostatecznie ustawodawstwo krajowe:
a) okres obowiązywania umowy i sposób obliczania tego okresu;
b) warunki odnawiania, rozwiązywania i wygaśnięcia umowy, jak również, w miarę potrzeby, cesji, umowy i podumów;
c) określenie rodzaju napraw, za które będzie odpowiedzialna każda ze stron;
d) wzajemne prawa i obowiązki stron, dotyczące kosztów produkcji oraz produktu z działki i dysponowania nim;
e) prawa do odszkodowania za ulepszenia poczynione przez dzierżawcę podczas obowiązywania umowy w wypadkach przewidzianych w ust. 17;
f) prawa do odszkodowania za straty poniesione wskutek rozwiązania umowy przez właściciela ziemi w wypadkach przewidzianych w ust. 16 pkt 4);
g) wzajemne prawa i obowiązki stron w odniesieniu do szkód w budynkach i urządzeniach;
h) postępowanie przy rozstrzyganiu sporów;
i) zasady stosowane w razie śmierci dzierżawcy;
j) postanowienia mające na celu ochronę wzajemnych praw stron w stosunku do kopalin, wody i innych zasobów związanych z działką.
4) Umowa powinna również zawierać, w miarę potrzeby, wszelkie dane dotyczące:
a) metod uprawy ziemi, jakie mają być stosowane dla zapewnienia właściwej eksploatacji działki i jej zasobów;
b) urządzeń, które ma dostarczyć właściciel ziemi, jak mieszkanie i inne wygody;
c) ubezpieczeń stosowanych w rolnictwie i innych oraz ponoszenia kosztów tych ubezpieczeń.

16. 1) Prawo właściciela ziemi do rozwiązania umowy za uprzednim wypowiedzeniem powinno być ograniczone do wypadków przewidzianych w ustawodawstwie, na przykład, gdy ziemia jest źle uprawiana, lub gdy właściciel pragnie otrzymać z powrotem dzierżawę w celach uznanych przez właściwą władzę za słuszne.
2) W razie rozwiązania umowy, w wyżej wymienionych warunkach, dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii powinni, według swego uznania, dysponować czasem wystarczającym na zebranie swoich zbiorów lub otrzymać zamiast tego odpowiednie odszkodowanie.
3) Dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii powinni być powiadomieni przez właściciela ziemi dostatecznie wcześnie, w formie pisemnej, o sprzedaży ziemi, którą zajmują. Jeżeli ją uprawiali w sposób zadowalający przez określoną liczbę lat, powinni korzystać z prawa pierwokupu.
4) Dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii powinni korzystać z prawa do odszkodowania za straty poniesione wskutek rozwiązania umowy przez właściciela ziemi z innej przyczyny niż niewywiązywania się przez nich z przyjętych zobowiązań.

17. Dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii powinni mieć prawo dokonywania na zajmowanej przez nich działce ulepszeń, które mogą być potrzebne, a jeżeli właściciel ziemi lub właściwa władza wyrazi uprzednio zgodę na dokonanie tych ulepszeń lub gdy upoważnieni są do tego przez ustawę, powinni mieć prawo do rekompensaty za nie zamortyzowaną wartość tych ulepszeń, w razie oddania działki.

18. Jeżeli, ze względu na zwyczaj lub konieczność dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii mają zamieszkiwać na działce, powinno się zachęcać właścicieli ziemi, aby zapewnili im odpowiednie mieszkania, odpowiadające w każdym wypadku normom licującym z godnością ludzką, dotyczącym na przykład ochrony przed działaniem przyrody, zaopatrzenia w wodę pitną, instalacji sanitarnych i oddzielonych pomieszczeń dla zwierząt. Właściwa władza powinna zastosować wszelkie możliwe i odpowiednie środki w celu dopomożenia właścicielom ziemi w wywiązywaniu się z tego obowiązku.

19. Jeżeli nie wynika to już z natury postanowień umowy, dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii powinni, gdy okoliczności na to pozwalają, korzystać z prawa do uprawiania pewnej części ziemi dla produkowania żywności dla siebie i swych rodzin.

20. Należy zastosować odpowiednie środki, w ramach systemu rejestracji publicznej, aby prawa dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii były należycie rejestrowane bez opłat i aby odnośne wpisy były utrzymywane na bieżąco.

IV. ŚRODKI UZUPEŁNIAJĄCE

21. W każdym odpowiednim wypadku, właściwe władze, w możliwie najściślejszej współpracy z zainteresowanymi organizacjami, powinny, zapewniając w tym zakresie odpowiednie szkolenie, popierać zakładanie przez dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii, instytucji spółdzielczych, jak: spółdzielnie produkcyjne, spółdzielnie przetwórstwa artykułów rolnych, spółdzielnie kredytowe, spółdzielnie zaopatrzenia i zbytu, oraz umacnianie takich instytucji już istniejących.

22. 1) Należy podjąć środki, uwzględniające istniejące zasoby krajowe i istniejące w kraju warunki, w celu udostępnienia dzierżawcom, połownikom i pracownikom rolnym podobnych kategorii odpowiedniego, nisko oprocentowanego kredytu, w gotówce i w naturze, aby w szczególności:
a) przyczynić się do podniesienia poziomu produkcji i spożycia;
b) ułatwić dostęp do ziemi;
c) zwiększyć efektywność reformy rolnej i programów zagospodarowania ziemi.
2) W miarę możliwości, udzielenie takiego kredytu powinno następować w ramach zatwierdzonych i nadzorowanych planów rozwoju i zarządzania gospodarką rolną.
3) Należy zwrócić szczególną uwagę, uwzględniając warunki krajowe, na systemy:
a) niskooprocentowanego kredytu spółdzielczego;
b) kredytu nadzorowanego;
c) niskooprocentowanego kredytu bankowego;
d) nie oprocentowanych pożyczek państwowych.
4) Nie powinno się wymagać od dzierżawców, połowników i pracowników rolnych podobnych kategorii uzyskiwania zezwoleń właścicieli ziemi na otrzymywanie kredytu przeznaczonego na rozwój uprawy działki.

23. 1) Właściwe władze i organy powinny podjąć odpowiednie środki w celu zapewnienia dzierżawcom, połownikom i pracownikom rolnym podobnych kategorii oraz członkom ich rodzin rzeczywistego dostępu do oświaty ogólnej, jak również do programów kształcenia i szkolenia zawodowego rolników.
2) Jeżeli osoby takie korzystają z reformy rolnej lub programów zagospodarowania ziemi, powinny być ustanowione dla nich specjalne programy oświatowe i szkoleniowe w celu umożliwienia im pełnego osiągnięcia korzyści z tej reformy lub z tych programów.
3) Przedstawiciele zainteresowanych organizacji rolniczych powinni brać udział w pracach organów rządowych, odpowiedzialnych za stosowanie postanowień niniejszego ustępu.

24. Właściwe władze powinny zwracać szczególną uwagę na skoordynowane programy rozwoju zatrudnienia na wsi, aby:
a) umożliwić dzierżawcom, połownikom i pracownikom rolnym podobnych kategorii, jak również ich rodzinom, pełne wykorzystanie ich zdolności do pracy;
b) zapewnić stałe zatrudnienie poza rolnictwem tym osobom, które nie mogą znaleźć pracy w rolnictwie.

25. Właściwe władze powinny czuwać nad tym, aby dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii:
a) objęci byli, w miarę możliwości, odpowiednim systemem ubezpieczeń społecznych; oraz
b) korzystali z planów rozwoju wsi, zwłaszcza dotyczących oświaty, zdrowia publicznego, mieszkań i usług socjalnych, jak też działalności kulturalnej i wypoczynku, a także z terenowych programów rozwoju.

26. 1) Dzierżawcy, połownicy i pracownicy rolni podobnych kategorii powinni podlegać ochronie, w miarę możliwości, przed niebezpieczeństwami strat w dochodzie na skutek klęsk żywiołowych, jak susza, powódź, gradobicie, pożary, choroby roślin i zwierząt.
2) Jeżeli jest to możliwe, właściwe władze powinny, uwzględniając sytuację w kraju, wprowadzić lub popierać system ubezpieczeń mający na celu ochronę tych pracowników przed takimi niebezpieczeństwami oraz zapewnić istotną część potrzebnych na to środków finansowych.