ZALECENIE Nr 99
Sesja Konferencji: 38
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów.Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,
zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu l czerwca 1955 r. na trzydziestej ósmej sesji,
postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące przystosowania i rehabilitacji inwalidów, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji,
postanowiwszy, że wnioski te ujęte zostaną w formę zalecenia,
przyjmuje dnia dwudziestego drugiego czerwca tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego piątego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące przystosowania i rehabilitacji inwalidów, z 1955 r.:
Zważywszy liczne i różnorodne zagadnienia, które związane są z osobami dotkniętymi inwalidztwem,
zważywszy, że przystosowanie i rehabilitacja zawodowa tych osób są istotne dla maksymalnego odzyskania zdolności fizycznych i umysłowych oraz przywrócenia im roli społecznej, zawodowej i gospodarczej, którą mogą odgrywać,
zważywszy, że w celu zadośćuczynienia potrzebom zatrudnienia każdego inwalidy i zapewnienia najlepszego wykorzystania zasobów siły roboczej należy rozwijać i przywracać zdolność do pracy inwalidów, łącząc w jeden ciągły i skoordynowany proces usługi lekarskie, psychologiczne, społeczne, wychowawcze, poradnictwa zawodowego, przygotowania zawodowego i zatrudnienia, jak też ogólną kontrolę, Konferencja zaleca, co następuje:
I. DEFINICJE1. Dla celów niniejszego Zalecenia:
a) określenie „przystosowanie i rehabilitacja inwalidów" oznacza tę fazę ciągłego i skoordynowanego procesu przystosowania i rehabilitacji, w czasie którego stawia się do dyspozycji inwalidów odpowiednie usługi, pozwalające im na otrzymanie i zachowanie stosownego zatrudnienia, a mianowicie środki obejmujące poradnictwo zawodowe, przygotowanie zawodowe i dobór zatrudnienia;
b) określenie „inwalida" oznacza każdą osobę, której szansę otrzymania i zachowania stosownego zatrudnienia są poważnie zredukowane w następstwie zmniejszenia zdolności fizycznych i umysłowych.
II. ZAKRES PRZYSTOSOWANIA I REHABILITACJI ZAWODOWEJ2. Środki wchodzące w zakres przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinny być udostępnione wszystkim inwalidom bez względu na przyczyny i rodzaj ich inwalidztwa i bez względu na wiek, pod warunkiem, że mogą oni być przygotowani do wykonywania stosownego zatrudnienia i że mają wszelkie dane do otrzymania i zachowania stosownego zatrudnienia.
III. ZASADY I METODY DOTYCZĄCE PORADNICTWA ZAWODOWEGO, SZKOLENIA ZAWODOWEGO I ZATRUDNIANIA INWALIDÓW3. Powinny być zastosowane wszelkie potrzebne i możliwe środki w celu tworzenia lub rozwijania wyspecjalizowanych ośrodków poradnictwa zawodowego dla inwalidów, którzy potrzebują pomocy w celu dokonania wyboru lub zmiany zawodu.
4. Metody stosowane w zakresie poradnictwa zawodowego powinny obejmować, w miarę jak na to pozwalają warunki krajowe i zależnie od poszczególnych przypadków:
a) rozmowę z doradcą zawodowym;
b) zbadanie doświadczeń zawodowych;
c) zbadanie świadectwa szkolnego lub każdego innego dokumentu dotyczącego otrzymanego przygotowania ogólnego lub zawodowego;
d) badanie lekarskie dla celów poradnictwa zawodowego;
e) zastosowanie odpowiednich testów sprawności i uzdolnienia, a w razie potrzeby i innych testów psychologicznych;
f) zbadanie sytuacji osobistej i rodzinnej zainteresowanego;
g) określenie uzdolnień i rozwoju zdolności poprzez doświadczenia lub przeprowadzenie odpowiednich prób praktycznych, bądź innymi podobnymi sposobami;
h) zawodowy egzamin techniczny, ustny lub inny, ilekroć okaże się to potrzebne;
i) określenie sprawności fizycznych zainteresowanego w odniesieniu do wymogów różnych zawodów oraz ocena możliwości zwiększenia tych sprawności;
j) udzielanie informacji dotyczących możliwości zatrudnienia i przygotowania zawodowego, biorąc pod uwagę kwalifikacje zawodowe, stan sprawności fizycznych, zdolności, upodobań i doświadczenie zainteresowanego, jak też potrzeby rynku pracy.5. Zasady, środki i metody przygotowania zawodowego, stosowane ogólnie w szkoleniu osób zdrowych, powinny być stosowane do inwalidów w stopniu, w jakim pozwalają na to warunki lekarskie i pedagogiczne.
6.1) Przygotowanie zawodowe inwalidów powinno w miarę możliwości pozwolić zainteresowanym na wykonywanie działalności gospodarczej, pozwalającej na wykorzystanie ich wiadomości lub uzdolnień zawodowych, z uwzględnieniem perspektyw zatrudnienia.
2) W tym celu przygotowanie to powinno być:
a) skoordynowane z umieszczeniem w dobranym zatrudnieniu, zgodnie z opinią lekarską, gdzie inwalidztwo jak najmniej oddziałuje ujemnie na wykonywanie pracy lub gdzie inwalidztwo podlega najmniej ujemnemu oddziaływaniu pracy;
b) przeprowadzane, jeżeli jest to możliwe i wskazane, w zawodzie uprzednio wykonywanym przez inwalidę lub w zawodzie pokrewnym;
c) kontynuowane do czasu, kiedy inwalida będzie zdolny do normalnej pracy w warunkach równości z pracownikami zdrowymi, jeżeli jest on zdolny do takiej pracy.7. Inwalidzi powinni w miarę wszelkich możliwości otrzymać przygotowanie zawodowe w tych samych warunkach, co pracownicy zdrowi i razem z nimi.
8.1) Powinny być tworzone i rozwijane specjalne środki w celu przygotowania zawodowego inwalidów, którzy szczególnie z uwagi na rodzaj i ciężki stan inwalidztwa nie mogą otrzymać tego przygotowania razem z pracownikami zdrowymi.
2) We wszystkich przypadkach, kiedy jest to możliwe i wskazane, środki te powinny obejmować między innymi:
a) szkoły i ośrodki przygotowania zawodowego, w tym także internaty;
b) specjalne krótko- i długoterminowe kursy w celu przygotowania do określonych zawodów;
c) kursy podnoszące kwalifikacje zawodowe inwalidów.9. Powinny być zastosowane środki w celu zachęcania pracodawców do zapewnienia inwalidom przygotowania zawodowego; środki te powinny obejmować, zależnie od okoliczności, pomoc finansową, lekarską i zawodową.
10.1) Powinny być podjęte środki w celu stosowania specjalnych przepisów w zakresie umieszczania inwalidów w zatrudnieniu.
2) Przepisy te powinny zapewniać skuteczne zatrudnienie za pomocą następujących środków:
a) rejestrowanie zgłaszających się do pracy;
b) ewidencjonowanie ich kwalifikacji zawodowych oraz poprzedniej działalności zawodowej i zamiłowali;
c) przeprowadzanie z nimi rozmowy w celach zatrudnienia;
d) ustalanie w razie potrzeby ich sprawności fizycznych i zawodowych;
e) zachęcanie pracodawców do zgłaszania właściwej władzy wolnych stanowisk pracy;
f) nawiązywanie w razie potrzeby kontaktu z pracodawcami w celu przedstawienia im zdolności zawodowych inwalidów i zapewnienia im zatrudnienia;
g) pomoc w celu umożliwienia inwalidom korzystania z usług poradnictwa lub przygotowania zawodowego oraz z wszelkich innych usług lekarskich lub socjalnych, jakie mogłyby być potrzebne.11. Powinny być zastosowane środki kontroli w celu:
a) sprawdzenia, czy umieszczenie w zatrudnieniu lub pomoc w ułatwieniu przygotowania zawodowego lub rehabilitacji zawodowej okazały się zadowalające, oraz ocenienia wartości zasad i metod, na których opiera się poradnictwo zawodowe;
b) usuwania w miarę wszelkich możliwości przeszkód, które mogłyby powstrzymywać inwalidę od przystosowania się w sposób zadowalający do swej pracy.
IV. ORGANIZACJA ADMINISTRACYJNA12. Ośrodki przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinny być organizowane i rozwijane przez właściwą władzę lub władze w formie ciągłego i skoordynowanego programu, przy czym w miarę możliwości powinno się wykorzystać istniejące ośrodki poradnictwa zawodowego, przygotowania zawodowego i umieszczania w zatrudnieniu.
13. Właściwa władza lub władze powinny czuwać, aby istniał wystarczający i istotnie wykwalifikowany personel zajmujący się przystosowaniem i rehabilitacją zawodową inwalidów i roztaczający kontrolę nad wynikami.
14. Rozwój ośrodków przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinien iść w każdym przypadku w parze z rozwojem ogólnych ośrodków poradnictwa zawodowego, przygotowania zawodowego i umieszczania w zatrudnieniu.
15. Ośrodki przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinny być organizowane i rozwijane w taki sposób, aby dawały inwalidom możliwość przygotowania się do wykonywania zawodu na własny rachunek w jakiejkolwiek gałęzi gospodarki, jak również objęcia tego zawodu i utrzymanie się w nim.
16. Odpowiedzialność administracyjna w zakresie organizacji ogólnej i rozwoju ośrodków przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinna być:
a) bądź powierzona jednej władzy,
b) bądź pełniona łącznie przez kilka władz powołanych do wykonywania różnych zadań przewidzianych w programie, przy czym jedna z tych władz powinna być specjalnie zobowiązana do zabezpieczenia koordynacji.17.1) Właściwa władza lub władze powinny zastosować wszelkie potrzebne i właściwe przepisy w celu zapewnienia współpracy i koordynacji wymaganej pomiędzy publicznymi i prywatnymi instytucjami, które zajmują się przystosowaniem i rehabilitacją zawodową.
2) Środki te powinny obejmować zależnie od okoliczności:
a) ustalenie kompetencji i obowiązków instytucji publicznych i prywatnych,
b) udzielanie pomocy finansowej instytucjom prywatnym, które istotnie zajmują się przystosowaniem i rehabilitacją zawodową,
c) udzielanie porad technicznych instytucjom prywatnym.18.1) Ośrodki przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinny być tworzone i rozwijane przy udziale reprezentatywnych komisji doradczych, powoływanych na szczeblu krajowym, a w razie potrzeby — na szczeblu regionalnym lub lokalnym.
2) W skład tych komisji powinni wchodzić, zależnie od okoliczności:
a) przedstawiciele władz i instytucji bezpośrednio zainteresowanych w przystosowaniu i rehabilitacji zawodowej,
b) przedstawiciele organizacji pracodawców i pracowników,
c) osoby specjalnie wykwalifikowane ze względu na ich znajomość przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów i na osobiste zainteresowanie tą sprawą,
d) przedstawiciele organizacji inwalidów.
3) Wymienione komisje powinny być zobowiązane do wydawania opinii:
a) na szczeblu krajowym — w sprawie rozwoju polityki i programów przystosowania i rehabilitacji zawodowej,
b) na szczeblu regionalnym lub lokalnym — w sprawie stosowania środków ustalonych w skali krajowej i ich dostosowania do warunków regionu lub miejscowych oraz koordynowania działalności na szczeblu regionalnym i lokalnym.19.1) Powinny być faworyzowane i popierane, szczególnie przez właściwe władze, badania zmierzające do przestudiowania wyników uzyskanych przez ośrodki przystosowania i rehabilitacji inwalidów oraz do ulepszenia tych ośrodków.
2) Badania te powinny obejmować studia nad ogólnymi lub specjalnymi zagadnieniami dotyczącymi zatrudniania inwalidów.
3) Badania te powinny obejmować również prace naukowe na temat różnych rodzajów techniki i metod, które odgrywają rolę w przystosowaniu i rehabilitacji zawodowej.
V. ŚRODKI UMOŻLIWIAJĄCE INWALIDOM KORZYSTANIE Z USŁUG SŁUŻB PRZYSTOSOWANIA I REHABILITACJI ZAWODOWEJ20. Powinny być podjęte środki w celu umożliwienia inwalidom korzystania w pełni z udostępnionych im usług przystosowania i rehabilitacji zawodowej oraz, aby władza była zobowiązana do niesienia indywidualnej pomocy każdemu inwalidzie w przystosowaniu się i rehabilitacji zawodowej w miarę wszelkich możliwości.
21. Środki te powinny obejmować:
a) zbieranie i rozpowszechnianie informacji o możliwościach korzystania z usług służb przystosowania i rehabilitacji zawodowej oraz o perspektywach, jakie te usługi otwierają przed zainteresowanymi;
b) udzielanie inwalidom odpowiedniej i wystarczającej pomocy finansowej.22.1) Pomoc finansowa powinna być udzielana w jakimkolwiek stadium procesu przystosowania i rehabilitacji zawodowej; winna ona być nastawiona na pomoc inwalidom w przygotowaniu ich do wykonywania odpowiadających im zawodów, w tym także zawodów niezależnych, oraz do faktycznego wykonywania tego rodzaju zawodu.
2) Pomoc finansowa powinna obejmować bezpłatne udostępnianie inwalidom usług służb przystosowania i rehabilitacji zawodowej, udzielanie zasiłków na utrzymanie i w razie potrzeby - zwrot kosztów podróży w jakimkolwiek okresie przygotowania zawodowego w celu objęcia zatrudnienia, udzielanie pożyczek lub dotacji w gotówce, dostarczanie potrzebnych narzędzi i wyposażenia oraz protez i wszelkich innych aparatów, które okazałyby się potrzebne.23. Inwalidzi powinni mieć możność korzystania z wszelkich środków przystosowania i rehabilitacji zawodowej, nie tracąc z tego powodu prawa korzystania z wszelkich świadczeń zabezpieczenia społecznego, uzyskanych z innych tytułów.
24. Inwalidzi zamieszkali w okolicach, w których perspektywy zatrudnienia są ograniczone lub w których warunki przygotowania się do wykonywania zawodu są niewielkie, powinni mieć możność korzystania z wszelkich ułatwień, w tym także otrzymanie mieszkania i wyżywienia, w celu umożliwienia im przygotowania się do objęcia zatrudnienia oraz powinni mieć możność, na ich życzenie, przeniesienia się do okolic, gdzie istnieją większe możliwości zatrudnienia.
25. W stosunku do inwalidów, w tym również do osób otrzymujących zasiłki inwalidzkie, nie powinna być stosowana żadna dyskryminacja z uwagi na ich inwalidztwo, jeżeli chodzi o płace i inne warunki pracy, jeśli ich praca jest jednakowej wartości z pracą zdrowych pracowników.
VI. WSPÓŁPRACA POMIĘDZY INSTYTUCJAMI ODPOWIEDZIALNYMI ZA LECZENIE INWALIDÓW I INSTYTUCJAMI PRZYSTOSOWANIA I REHABILITACJI ZAWODOWEJ26.1) Powinna istnieć najściślejsza współpraca pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi za leczenie inwalidów i instytucjami odpowiedzialnymi za ich przystosowanie i rehabilitację zawodową; działalność tych instytucji powinna być skoordynowana do najwyższego stopnia.
2) Celem tej współpracy i koordynacji powinno być:
a) czuwanie, aby leczenie, a w razie potrzeby dostarczanie odpowiednich protez, zmierzało do ułatwienia późniejszego zatrudnienia zainteresowanych inwalidów i rozwijania ich możliwości pracy,
b) pomoc w kwalifikowaniu inwalidów potrzebujących przystosowania i rehabilitacji zawodowej i mogących z niej korzystać,
c) czuwanie, aby przystosowanie lub rehabilitacja zawodowa podjęte zostały jak najwcześniej i w chwili najodpowiedniejszej,
d) udzielanie porad lekarskich, w razie potrzeby we wszystkich stadiach przystosowania lub rehabilitacji zawodowej,
e) ustalanie zdolności inwalidów do pracy.27. W każdym przypadku, jeśli jest to możliwe i z zastrzeżeniem opinii lekarskiej, przystosowanie i rehabilitacja zawodowa powinny być rozpoczęte w czasie leczenia.
VII. ŚRODKI MAJĄCE NA CELU ZWIĘKSZENIE MOŻLIWOŚCI ZATRUDNIENIA INWALIDÓW28. Powinny być zastosowane środki, w ścisłym porozumieniu z organizacjami pracodawców i pracowników, w celu maksymalnego zwiększenia możliwości zatrudnienia inwalidów oraz w celu umożliwienia im otrzymania pracy i jej zachowania.
29. Środki te powinny opierać się na następujących zasadach:
a) inwalidzi powinni mieć na równi ze zdrowymi osobami możliwość dostępu do zatrudnienia, do którego mają kwalifikacje,
b) inwalidzi powinni mieć w pełni możność podejmowania odpowiadającego im zatrudnienia u wybranego przez siebie pracodawcy,
c) powinno się akcentować sprawność i zdolność do pracy zainteresowanych, a nie ich inwalidztwo.30. Środki te powinny obejmować:
a) badania zmierzające do zanalizowania i wykazania zdolności inwalidów do pracy;
b) rozpowszechnianie szerokie i stałe danych faktycznych, dotyczących w szczególności następujących punktów:
i) porównania między inwalidami i osobami zdrowymi wykonującymi takie same prace, jeżeli chodzi o produkcję, wydajność pracy, częstotliwość wypadków i absencję oraz stabilizację w zatrudnieniu,
ii) metod doboru personelu, opartych na specyficznych wymaganiach zatrudnienia,
iii) metod mających na celu poprawę warunków, w jakich może się odbywać praca w celu ułatwienia zatrudnienia inwalidów, w tym także dostosowanie lub zmianę sprzętu;
c) odpowiednie przepisy w sprawie zaoszczędzenia pracodawcom zwiększonej odpowiedzialności w dziedzinie składek ubezpieczeniowych na odszkodowanie za wypadki przy pracy i choroby zawodowe;
d) odpowiednie przepisy w celu zachęcania pracodawców do przenoszenia, w obrębie własnego zakładu pracy, do prac dla nich odpowiednich tych pracowników, których zdolność do pracy uległa zmianie w następstwie zmniejszenia ich zdolności fizycznych.31. Jeżeli istniejące w danym kraju warunki i metody w nim stosowane na to zezwalają, zatrudnianie inwalidów powinno być popierane za pomocą takich środków jak:
a) zatrudnienie przez pracodawców pewnego odsetka inwalidów w warunkach pozwalających na unikanie zwalniania pracowników zdrowych;
b) udostępnianie inwalidom pewnych zarezerwowanych dla nich zatrudnień;
c) zastosowanie przepisów umożliwiających osobom dotkniętym ciężkim inwalidztwem korzystanie z ułatwień przy uzyskaniu zatrudnienia lub z pierwszeństwa w zawodach uważanych za odpowiadające ich zdolnościom;
d) zachęcanie do tworzenia i udzielanie ułatwień w prowadzeniu spółdzielni inwalidów lub wszelkich innych podobnych organizacji, kierowanych przez samych inwalidów lub w ich imieniu.
VIII. ZATRUDNIENIE CHRONIONE32.1) Powinny być podjęte środki przez właściwe władze, w razie potrzeby przy współpracy z zainteresowanymi organizacjami prywatnymi, w celu stworzenia i rozwijania ułatwień w przygotowaniu i uzyskaniu chronionego zatrudnienia dla inwalidów, którzy nie mogliby sprostać normalnym warunkom konkurencji na rynku pracy.
2) Ułatwienia te powinny obejmować tworzenie specjalnych warsztatów pracy chronionej i zastosowanie specjalnych przepisów na rzecz inwalidów, którzy ze względów fizycznych lub psychologicznych albo z powodu trudności geograficznych nie mogą udawać się regularnie do pracy i z powrotem.33. Warsztaty pracy chronionej powinny zapewnić inwalidom, pod skutecznym nadzorem lekarskim i zawodowym, nie tylko pracę pożyteczną i dochodową, ale również możliwości przystosowania zawodowego i awansu oraz w każdym wypadku gdy jest to możliwe — przeniesienie do zatrudnienia w normalnych warunkach.
34. Na rzecz inwalidów, którzy nie mogą opuszczać mieszkania, powinny być wydane przepisy specjalne, powzięte i stosowane w sposób pozwalający na zapewnienie im, pod skutecznym nadzorem lekarskim i zawodowym, pożytecznej i dochodowej pracy chałupniczej.
35. Jeżeli płace i warunki pracy ogółu pracowników są ustalane w drodze ustawowej, płace te i warunki pracy powinny stosować się do inwalidów korzystających z zatrudnienia chronionego.
IX. SPECJALNE POSTANOWIENIA NA KORZYŚĆ DZIECI I MŁODOCIANYCH INWALIDÓW36. Powinny być organizowane i rozwijane ośrodki przystosowania i rehabilitacji zawodowej dla dzieci i młodocianych inwalidów w wieku szkolnym, w ścisłej współpracy pomiędzy władzami odpowiedzialnymi za nauczanie a władzą lub władzami odpowiedzialnymi za przystosowanie i rehabilitację zawodową.
37. Programy nauczania powinny uwzględniać szczególnie problemy dzieci i młodocianych inwalidów oraz konieczność zapewnienia im tych samych możliwości, co zdrowym dzieciom i młodocianym, w zakresie przygotowania ogólnego i zawodowego, najlepiej dostosowanego do ich wieku, zdolności, skłonności i upodobań.
38. Ośrodki przeznaczone dla dzieci i młodocianych inwalidów powinny mieć na celu przede wszystkim zmniejszenie, w miarę wszelkich możliwości, trudności zawodowych i psychologicznych, wynikających z ich inwalidztwa oraz danie im wszelkich możliwości przygotowania się do zatrudnienia najbardziej odpowiadającego ich uzdolnieniom. Korzystanie z usług tych ośrodków powinno obejmować współpracę z jednej strony służby zdrowia, instytucji społecznych i pedagogicznych, a z drugiej — rodziców lub prawnych opiekunów dzieci i młodocianych inwalidów.
39.1) Nauka, poradnictwo zawodowe, przygotowanie zawodowe i kierowanie do pracy dzieci i młodocianych inwalidów powinny być zapewnione w ogólnych ramach ośrodków przeznaczonych dla zdrowych dzieci i młodocianych i powinny być prowadzone, gdy tylko jest to możliwe i wskazane, w tych samych warunkach i razem ze zdrowymi dziećmi i młodocianymi.
2) Powinny być przyjęte specjalne przepisy na rzecz tych dzieci i młodocianych inwalidów, którzy wskutek inwalidztwa nie mogą korzystać z ułatwień, przewidzianych dla zdrowych dzieci i młodocianych w tych samych warunkach co oni i razem z nimi.
3) Przepisy te powinny przewidywać w szczególności specjalne przygotowanie pedagogiczne nauczycieli.40. Powinny być zastosowane środki, aby dzieci i młodociani inwalidzi, u których badanie lekarskie wykryło ułomności, kalectwo albo jakąkolwiek niezdatność do pracy:
a) otrzymali możliwie najwcześniej leczenie potrzebne do usunięcia albo złagodzenia kalectwa lub ułomności, na które cierpią,
b) byli zachęcani do uczęszczania do szkoły lub kierowani do zajęć, mogących odpowiadać ich pragnieniom i uzdolnieniom, przy czym powinni oni móc korzystać w tym celu z możliwości przygotowania zawodowego,
c) korzystali w miarę potrzeby z pomocy finansowej w okresie leczenia, kształcenia i przygotowania zawodowego.
X. STOSOWANIE ZASAD PRZYSTOSOWANIA I REHABILITACJI ZAWODOWEJ41.1) Ośrodki przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinny być dostosowane do wymogów i warunków szczególnych każdego kraju i powinny być rozwijane stopniowo z uwzględnieniem tych wymogów i warunków oraz zgodnie z zasadami ustalonymi w mniejszym Zaleceniu.
2) Stopniowy rozwój tych ośrodków powinien zmierzać do następujących głównych celów:
a) wykazywanie i rozwijanie zawodowych kwalifikacji inwalidów,
b) zapewnianie inwalidom, gdy tylko pozwalają na to okoliczności, możliwości odpowiedniego zatrudnienia,
c) usuwanie w zakresie przystosowania zawodowego lub zatrudnienia wszelkiej dyskryminacji z uwagi na inwalidztwo.42. Stopniowe stosowanie środków przystosowania i rehabilitacji zawodowej powinno być popierane z pomocą Międzynarodowego Biura Pracy Jeśli zostanie ono do tego zaproszone:
a) przez udzielanie, gdy jest to możliwe, technicznej pomocy konsultacyjnej;
b) przez organizowanie szerokiej wymiany międzynarodowej doświadczeń uzyskanych w poszczególnych krajach,
c) przez każdą inną formę współpracy międzynarodowej, ułatwiającą wprowadzenie i stosowanie środków odpowiadających wymogom i warunkom różnych krajów, w tym także szkolenie potrzebnego personelu.