ZALECENIE Nr 112 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące pracowniczych służb zdrowia w przedsiębiorstwach. Sesja Konferencji: 43 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 3 czerwca 1959 r. na czterdziestej trzeciej sesji, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące organizacji pracowniczych służb zdrowia w przedsiębiorstwach, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, przyjmuje dnia dwudziestego czwartego czerwca tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego dziewiątego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące pracowniczych służb zdrowia, z 1959 r. I. DEFINICJA 1. Dla celów niniejszego Zalecenia określenie „pracownicza służba zdrowia" oznacza służbę zorganizowaną w miejscach pracy albo w ich pobliżu dla: a) zapewnienia pracownikom ochrony przed jakimkolwiek zagrożeniem dla zdrowia, mogącym wynikać z ich pracy albo z warunków, w których praca ta jest wykonywana; b) dopomożenia do fizycznego i umysłowego przystosowania pracowników, a mianowicie przez dostosowanie pracy do pracowników i przez przydzielanie pracowników do prac, do których są oni zdolni; c) dopomożenia do osiągnięcia i utrzymania, możliwie na najwyższym poziomie, dobrego samopoczucia fizycznego i umysłowego pracowników. II. METODY STOSOWANIA 2. Odpowiednio do różnorodnych warunków i praktyk krajowych, pracownicza służba zdrowia może być powoływana w zależności od okoliczności: a) w drodze ustawowej; albo b) w drodze układów zbiorowych pracy lub zgodnie z jakimikolwiek innymi umowami, zawartymi między pracodawcami, a zainteresowanymi pracownikami; albo c) w jakikolwiek inny sposób, zaaprobowany przez właściwą władzę po konsultacji z organizacjami pracodawców i pracowników. III. ORGANIZACJA 3. Zależnie od okoliczności i możliwych do zastosowania norm, pracownicze służby zdrowia powinny: a) być organizowane przez zainteresowane przedsiębiorstwa we własnym zakresie lub przyłączone do instytucji spoza przedsiębiorstwa; b) być organizowane: i) bądź jako służby własne jednego tylko przedsiębiorstwa; ii) bądź jako służby wspólne dla pewnej liczby przedsiębiorstw. 4. Aby umożliwić wszystkim pracownikom korzystanie z dobrodziejstw medycyny pracy, organizacja pracowniczych służb zdrowia powinna obejmować przedsiębiorstwa przemysłowe, nieprzemysłowe i rolne, jak również służby publiczne. Jeżeli jednak pracownicze służby zdrowia nie mogą być powołane natychmiast dla wszystkich przedsiębiorstw, służby takie powinny być zorganizowane w pierwszej kolejności: a) dla przedsiębiorstw, w których stopień narażenia wydaje się największy; b) dla przedsiębiorstw, w których zdrowie pracowników narażone jest na specjalne ryzyko; c) dla przedsiębiorstw, które zatrudniają liczbę pracowników przekraczającą określone minimum. 5. Jeżeli zorganizowanie pracowniczej służby zdrowia, określonej w niniejszym Zaleceniu, nie jest na razie możliwe z przyczyn geograficznych lub z innych powodów, ustalonych przez ustawodawstwo krajowe, przedsiębiorstwo powinno zawrzeć umowę z lekarzem albo z miejscową służbą medyczną, która zobowiązywałaby do: a) udzielania pomocy w nagłych wypadkach; b) przeprowadzania badań lekarskich, ustalonych przez ustawodawstwo krajowe; c) zapewnienia nadzoru nad higienicznymi warunkami w przedsiębiorstwie. IV. FUNKCJE 6. Rola pracowniczych służb zdrowia powinna być głównie zapobiegawcza. 7. Pracownicze służby zdrowia nie powinny być obciążone sprawdzaniem zasadności absencji chorobowej. Nie znaczy to jednak, że służby te nie powinny informować się o okolicznościach, które mogą być przyczyną absencji chorobowej i o rozwoju chorób pracowników, w celu lepszej oceny skuteczności swego programu zapobiegawczego, wykrywania zagrożeń zawodowych i kierowania pracowników do odpowiednich prac w celu ich przystosowania. 8. Zależnie od tego, w jakiej mierze niżej wymienione zadania, albo niektóre z nich, są już realizowane w sposób zadowalający przez inne odpowiednie służby, zgodnie z ustawodawstwem krajowym lub praktyką, działalność pracowniczych służb zdrowia powinna być stopniowo rozwijana, odpowiednio do okoliczności tak, aby zakres jej objął w szczególności: a) nadzór wewnątrz przedsiębiorstwa nad wszystkimi czynnikami mogącymi zaszkodzić zdrowiu pracowników oraz rolę doradcy, w tej dziedzinie, dyrekcji i pracowników albo ich przedstawicieli w przedsiębiorstwie; b) badanie stanowisk pracy lub udział w tym badaniu, zarówno z punktu widzenia higieny, fizjologii i psychologii oraz rolę doradcy dyrekcji i pracowników w zakresie zagadnień dotyczących możliwie najlepszego urządzenia stanowisk pracy pod tym względem; c) udział, wspólnie z innymi służbami lub zainteresowanymi działami przedsiębiorstwa, w zapobieganiu wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym oraz w nadzorze nad środkami ochrony osobistej i nad ich stosowaniem, jak również rolę doradcy dyrekcji i pracowników w tej dziedzinie; d) nadzór nad stanem higieny urządzeń sanitarnych, jak również wszystkich urządzeń przedsiębiorstwa dla potrzeb bytowych pracowników, takich jak: kuchnie, stołówki, żłobki, domy wypoczynkowe, oraz ewentualnie nadzór nad każdym systemem odżywiania, przewidzianym dla pracowników; e) badania lekarskie nowo przyjmowanych pracowników, okresowe i specjalne - włącznie z badaniami biologicznymi i radiologicznymi, gdy to jest potrzebne - przewidziane w ustawodawstwie krajowym albo w umowach zawartych między zainteresowanymi stronami lub organizacjami, albo uznane przez lekarza pracy za potrzebne do celów zapobiegawczych; badania takie powinny pozwolić na zapewnienie szczególnego nadzoru nad pewnymi kategoriami pracowników, jak: kobiety, młodociani, pracownicy narażeni na szczególne niebezpieczeństwa i osoby upośledzone; f) nadzór nad dostosowaniem rodzaju pracy do pracowników, w szczególności jeśli chodzi o pracowników upośledzonych, zgodnie z ich przydatnością fizyczną oraz udział w ich reedukacji i rehabilitacji zawodowej, jak również rolę doradcy w tej dziedzinie; g) rolę doradcy dyrekcji i pracowników przy przydzielaniu lub klasyfikowaniu pracowników; h) udzielanie indywidualnych porad pracownikom na ich żądanie w sprawie schorzeń, które występują lub wzmagają się w czasie pracy; i) niesienie pierwszej pomocy ofiarom wypadku lub niedyspozycji, jak również w pewnych okolicznościach i po uzgodnieniu z zainteresowanymi (łącznie z lekarzem leczącym pracownika) - leczenie ambulatoryjne pracowników, którzy nie przerwali pracy albo ją ponownie podjęli; j) przygotowanie i stały instruktaż personelu niosącego pierwszą pomoc, jak również nadzór i utrzymywanie w należytym stanie środków pierwszej pomocy, przy współpracy, jeżeli mato miejsce, z innymi zainteresowanymi służbami i instytucjami; k) szkolenie personelu przedsiębiorstwa w dziedzinie zdrowia i higieny; l) sporządzanie i okresowe badanie danych statystycznych o stanie sanitarnym przedsiębiorstwa; m) prace badawcze w dziedzinie medycyny pracy albo udział w tych pracach wspólnie ze specjalistycznymi służbami i instytutami. 9. Jeżeli jedno z zadań wymienionych w poprzednim ustępie lub niektóre spośród nich są wykonywane zgodnie z ustawodawstwem krajowym lub praktyką nie przez pracownicze służby zdrowia, lecz przez inne odpowiednie służby, służby te powinny udzielać lekarzom zakładowym wszystkich potrzebnych informacji, których uważaliby oni za stosowne zażądać. 10. Pracownicze służby zdrowia powinny utrzymywać ścisły kontakt z innymi służbami i instytucjami, zajmującymi się zagadnieniami zdrowia, bezpieczeństwa i potrzeb bytowych pracowników, a w szczególności służbą socjalną, służbą bezpieczeństwa pracy, służbą personalną, organami związków zawodowych w przedsiębiorstwie, komisjami higieny i bezpieczeństwa pracy albo wszelkimi innymi komisjami bądź osobami zajmującymi się w przedsiębiorstwie zagadnieniami sanitarnymi lub socjalnymi. 11. Pracownicze służby zdrowia powinny ponadto utrzymywać kontakt z innymi służbami i instytucjami spoza przedsiębiorstwa, zajmującymi się zagadnieniami zdrowia, bezpieczeństwa, reedukacji, rehabilitacji, przeklasyfikowania zawodowego i potrzeb bytowych pracowników. 12.1) Pracownicze służby zdrowia powinny sporządzić w chwili badania lekarskiego nowo przyjmowanych pracowników, albo przy okazji pierwszej wizyty w tych służbach, poufne akta lekarskie dla każdego pracownika i odnotować w nich na bieżąco każde późniejsze badanie i późniejszą wizytę. 2) Pracownicze służby zdrowia powinny ponadto rejestrować we właściwy sposób wszystkie potrzebne dane, tak aby móc dostarczyć niezbędnych informacji o swojej własnej działalności, jak również o ogólnym stanie sanitarnym pracowników i przedsiębiorstwa, z zastrzeżeniem postanowień ust. 21. V. PERSONEL I WYPOSAŻENIE 13. Każda pracownicza służba zdrowia powinna podlegać kierownictwu lekarza, bezpośrednio odpowiedzialnego za działalność służby przed dyrekcją przedsiębiorstwa, albo przed instytucją, której podlega służba. 14. Lekarze zakładowi nie powinni być obciążeni nadzorem nad większą liczbą pracowników niż ta, którą mogą skutecznie się zająć, przy uwzględnieniu szczególnych wymagań, wynikających z rodzaju i charakteru danego przemysłu. 15. Lekarze zakładowi powinni korzystać z całkowitej niezależności zawodowej i moralnej od pracodawcy i pracowników. W celu zapewnienia tej niezależności lekarzom zakładowym powinien być przyznany, na podstawie ustawodawstwa krajowego lub w drodze umowy zawartej między zainteresowanymi stronami albo organizacjami, statut regulujący w szczególności warunki ich angażowania i zwalniania. 16. Lekarze odpowiedzialni za pracowniczą służbę zdrowia powinni posiadać, w miarę możliwości, specjalne przygotowanie w zakresie medycyny pracy albo co najmniej znajomość zagadnień z zakresu higieny przemysłowej, niesienia pierwszej pomocy i chorób zawodowych, jak również znajomość ustawodawstwa dotyczącego różnych dziedzin działalności służby. Lekarzowi powinna być dana możliwość doskonalenia się w tej dziedzinie. 17. Personel pielęgniarski przydzielony do pracowniczej służby zdrowia powinien posiadać kwalifikacje odpowiadające wymogom określonym przez właściwą instytucję. 18. Personel służby pierwszej pomocy powinien: a) składać się wyłącznie z osób posiadających należyte kwalifikacje; b) być w stałej gotowości do działania w czasie pracy. 19. Pomieszczenia i wyposażenie pracowniczych służb zdrowia powinny odpowiadać normom określonym przez właściwe instytucje. VI. ŚRODKI DZIAŁANIA 20. Aby umożliwić skuteczne działanie, pracownicze służby zdrowia powinny: a) posiadać wolny dostęp do wszystkich miejsc pracy i do wszystkich urządzeń pomocniczych przedsiębiorstwa; b) wizytować w określonych terminach miejsca pracy, współdziałając w miarę potrzeby z innymi służbami przedsiębiorstwa; c) mieć możliwość zapoznania się ze stosowanymi procesami produkcyjnymi, z normami pracy oraz z substancjami będącymi w użyciu, lub których użycie jest rozważane; d) mieć możliwość wykonania lub żądania wykonania przez właściwe działy techniczne: i) dochodzeń i badań w sprawie przypuszczalnych możliwości ryzyka zawodowego, zagrażającego zdrowiu, na przykład przez pobieranie próbek i analizowanie powietrza w miejscach pracy, produktów i używanych substancji oraz każdego innego przypuszczalnie szkodliwego materiału; ii) kontroli szkodliwych czynników fizycznych; e) mieć możliwość żądania od właściwych władz przeprowadzenia kontroli stosowania norm w zakresie higieny i bezpieczeństwa pracy. 21. Wszystkie osoby przydzielone do pracowniczej służy zdrowia powinny być zobowiązane do zachowania tajemnicy zawodowej w zakresie zarówno danych lekarskich, jak i danych technicznych, o których mogły się dowiedzieć w związku z wykonywanymi, wymienionymi wyżej funkcjami i działalnością, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawodawstwie krajowym. VII. POSTANOWIENIA OGÓLNE 22. Pracownicy i ich organizacje powinni w pełni współpracować przy realizacji celów pracowniczych służb zdrowia. 23. Świadczenia udzielane przez pracownicze służby zdrowia w ramach działalności, przewidzianej w mniejszym Zaleceniu, nie powinny powodować żadnych wydatków dla pracowników. 24. Jeżeli ustawodawstwo krajowe nie stanowi inaczej oraz z braku umów między zainteresowanymi stronami — finansowanie zorganizowania i funkcjonowania pracowniczej służby zdrowia powinno obciążać pracodawcę. 25. Ustawodawstwo krajowe powinno określić władzę, odpowiedzialną za kontrolę nad organizowaniem i funkcjonowaniem pracowniczych służb zdrowia. Ustawodawstwo krajowe może powierzyć ewentualnie uznanym instytucjom technicznym rolę doradcy w tym zakresie.