ZALECENIE Nr 115 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące mieszkań pracowniczych Sesja Konferencji: 45 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 7 czerwca 1961 r. na czterdziestej piątej sesji, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące mieszkań pracowniczych, która to sprawa stanowi piąty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, przyjmuje dnia dwudziestego ósmego czerwca tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego pierwszego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące mieszkań pracowniczych, z 1961 r.: Zważywszy, że Konstytucja Międzynarodowej Organizacji Pracy przewiduje, iż Organizacja ta powinna popierać cele zawarte w Deklaracji Filadelfijskiej, która uznaje uroczyście zobowiązanie Międzynarodowej Organizacji Pracy do popierania wśród różnych narodów świata programów zmierzających do osiągnięcia właściwego poziomu warunków mieszkaniowych; zważywszy, że Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, uznaje, że „każdy człowiek ma prawo do dostatecznego poziomu życia, zabezpieczającego jego zdrowie oraz dobrobyt jego i jego rodziny, włączając w to...... mieszkanie”; zważywszy, iż Narody Zjednoczone i Międzynarodowa Organizacja Pracy uznały stosownie do wspólnego programu prac Narodów Zjednoczonych i organizacji wyspecjalizowanych do spraw mieszkaniowych, urbanistyki i zagospodarowania wsi, który został przyjęty do wiadomości w 1949 r. przez Radę Gospodarczo-Społeczną oraz przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy — że Narody Zjednoczone ponoszą ogólną odpowiedzialność w dziedzinie mieszkań, urbanistyki i zagospodarowania wsi oraz że Międzynarodowa Organizacja Pracy jest szczególnie zainteresowana zagadnieniami dotyczącymi mieszkań pracowniczych; Konferencja zaleca, aby każdy Członek — w ramach ogólnej polityki społecznej i ekonomicznej oraz według metod odpowiadających warunkom krajowym — przestrzegał następujących zasad ogólnych: ZASADY OGÓLNE I. ZAKRES STOSOWANIA 1. Niniejsze Zalecenie powinno mieć zastosowanie do mieszkań pracowników fizycznych i umysłowych, włączając pracujących na własny rachunek oraz osoby starsze, emerytowane lub upośledzone fizycznie. II. CELE KRAJOWEJ POLITYKI MIESZKANIOWEJ 2. Polityka każdego kraju powinna zmierzać do popierania - w ramach ogólnej polityki mieszkaniowej - budownictwa mieszkaniowego i związanych z nim urządzeń komunalnych, w celu umożliwienia wszystkim pracownikom i ich rodzinom korzystania z odpowiedniego mieszkania i właściwego środowiska mieszkalnego. Pewien stopień uprzywilejowania należy zapewnić tym osobom, których potrzeby są najbardziej palące. 3. Należy również zwracać uwagę na konserwację, ulepszanie i modernizację istniejących mieszkań i urządzeń komunalnych. 4. Należy dążyć do tego, ażeby pracownik nie musiał płacić za odpowiednie mieszkanie więcej niż wynika to z rozsądnie określonego odsetka jego dochodu, bądź to w formie czynszu, bądź to w formie wpłat przeznaczonych na nabycie na własność takiego mieszkania. 5. Programy w zakresie mieszkań pracowniczych powinny pozostawiać wystarczające pole do działania inicjatywie prywatnej, spółdzielczości i przedsiębiorstwom publicznym. 6. Biorąc pod uwagę fakt, że programy budownictwa mieszkaniowego na wielką skalę mogą stanowić bezpośrednią konkurencję dla programów wzrostu i rozwoju ekonomicznego, ponieważ przy niedostatecznej ilości wykwalifikowanej siły roboczej lub ograniczonych zasobach materiałowych, które mogą być potrzebne zarówno dla celów budownictwa mieszkaniowego, jak i do produkcji innych dóbr niezbędnych dla rozszerzenia zdolności produkcyjnych, polityka mieszkaniowa powinna być skoordynowana z ogólną polityką społeczną i ekonomiczną w taki sposób, aby budownictwo mieszkań pracowniczych mogło korzystać z pewnego stopnia uprzywilejowania, który uwzględniałby zarówno potrzeby mieszkaniowe, jak również wymogi równomiernego rozwoju ekonomicznego. 7. Każda rodzina, jeśli wyrazi takie życzenie, powinna posiadać w pełni samodzielne mieszkanie. III. OBOWIĄZKI WŁADZ PUBLICZNYCH 8.1) Właściwe władze krajowe, uwzględniając należycie strukturę konstytucyjną zainteresowanego kraju, powinny powołać organ centralny, który powinien skupić wokół siebie wszystkie organy władzy publicznej, zajmujące się, choćby w pewnej tylko mierze, zagadnieniem mieszkaniowym. 2) Zakres działania tego organu powinien obejmować: a) badanie i ocenę potrzeb w dziedzinie mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych; b) opracowywanie programów budownictwa mieszkań pracowniczych, które powinny zawierać środki zmierzające do usunięcia ruder i do przekwaterowania ich użytkowników. 3) W pracach centralnego organu powinny uczestniczyć organizacje reprezentujące pracodawców i pracowników, jak również inne zainteresowane organizacje. 9. Biorąc pod uwagę inne cele państwowe oraz granice określone przez potrzeby mieszkaniowe i komunalne, krajowe programy mieszkaniowe powinny zmierzać w tym kierunku, ażeby wszystkie środki prywatne i publiczne, które mogą być użyte do tego celu, zostały skoordynowane i wykorzystane na budownictwo mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych. 10. Tam, gdzie potrzebny jest znaczny i trwały wzrost zdolności produkcyjnej budownictwa mieszkaniowego, w celu zaspokajania w sposób ciągły krajowych potrzeb w zakresie mieszkań pracowniczych, programy rozwoju gospodarczego powinny przewidywać — biorąc pod uwagę inne cele krajowe — środki zmierzające do zapewnienia na długą metę wykwalifikowanej siły roboczej, materiałów, urządzeń i środków finansowych niezbędnych dla budownictwa mieszkaniowego. 11. W miarę potrzeby i w granicach swoich możliwości władze publiczne powinny podjąć się dostarczania mieszkań dla pracowników albo bezpośrednio, albo popierając wysiłki w tym kierunku, ażeby pracownicy mogli korzystać z mieszkań czynszowych lub nabywać je na własność. IV. MIESZKANIA ZAPEWNIANE PRZEZ PRACODAWCÓW 12.1) Pracodawcy powinni doceniać znaczenie, jakie ma dla nich fakt zapewniania mieszkań dla ich pracowników na sprawiedliwych zasadach przez organy publiczne lub autonomiczne organy o charakterze prywatnym, jak na przykład spółdzielnie i inne związki mieszkaniowe niezależne od przesiębiorstwa. 2) Należałoby uznać, że ogólnie nie jest pożądane, aby pracodawcy zapewniali bezpośrednio mieszkania swym pracownikom, z wyjątkiem tych przypadków, gdy okaże się to konieczne z powodu pewnych okoliczności, jak na przykład, gdy przedsiębiorstwo znajduje się w dużej odległości od normalnych ośrodków zamieszkania lub gdy charakter zatrudnienia zobowiązuje pracownika do stawienia się w krótkim czasie w miejscu pracy. 3) W tych przypadkach, gdy mieszkanie zapewniane jest przez pracodawcę: a) pracownikom powinny być przyznawane podstawowe prawa człowieka, a szczególnie wolność zrzeszania się; b) w pełni powinno być respektowane ustawodawstwo krajowe i zwyczaje w przypadku, gdy umowa najmu mieszkania rozwiązywana jest z chwilą wygaśnięcia umowy o pracę, lub gdy z tej samej przyczyny wymagane jest opuszczenie mieszkania; c) czynsze powinny być zgodne z zasadami określonymi w ust. 4 i nie powinny w żadnym przypadku zawierać elementu spekulacyjnego. 4) Zapewnianie przez pracodawców mieszkań lub usług komunalnych w formie wynagrodzenia za pracę powinno być zakazane lub ograniczone w stopniu niezbędnym do ochrony interesów pracowników. V. FINANSOWANIE 13.1) Właściwe władze powinny podejmować wszelkie właściwe środki do zagwarantowania realizacji przyjętych programów w zakresie mieszkań pracowniczych w drodze zabezpieczenia regularnego, ciągłego i niezbędnego ich finansowania: 2) W tym celu: a) należałoby zapewnić ułatwienia w korzystaniu z nisko oprocentowanych pożyczek publicznych i prywatnych; b) ułatwienia te powinny być uzupełniane innymi, odpowiednimi rodzajami bezpośredniej lub pośredniej pomocy finansowej, jak na przykład subwencjami, ulgami podatkowymi lub obniżeniem wartości opodatkowania — na korzyść prywatnych, spółdzielczych lub publicznych właścicieli spełniających pewne warunki. 14. Rządy oraz organizacje pracodawców i pracowników powinny popierać spółdzielnie mieszkaniowe i inne podobne organizacje prowadzące działalność nie mającą na celu osiągania zysków. 15. Władze publiczne powinny starać się czuwać nad tym, aby pracownicy, pragnący stać się właścicielami mieszkania lub zbudować sobie własny dom, mogli korzystać z ułatwień w uzyskaniu, na rozsądnych warunkach, pożyczek publicznych lub prywatnych; powinny one również podjąć wszelkie inne kroki ułatwiające nabycie mieszkania własnościowego. 16. Jeśli jest to wskazane, należałoby stworzyć krajowe systemy dla zabezpieczenia pożyczek hipotecznych lub gwarancji publicznych dla hipotek prywatnych w tych krajach, gdzie istnieją stałe rynki kredytowe, w celu popierania w ten sposób budownictwa mieszkań pracowniczych. 17. Należałoby podjąć odpowiednie środki, zgodnie z praktyką krajową, w celu: a) popierania nawyków oszczędzania przez osoby indywidualne, spółdzielnie i instytucje prywatne, które mogą pozwolić na finansowanie budownictwa mieszkań pracowniczych; b) zachęcania osób prywatnych, spółdzielni i instytucji prywatnych do inwestowania funduszów w budownictwo mieszkań pracowniczych. 18. Mieszkania pracownicze, zbudowane z pomocą funduszów publicznych, nie powinny być przedmiotem żadnej spekulacji. VI. NORMY MIESZKANIOWE 19. Właściwa władza powinna w zasadzie ustalać minimalne normy mieszkaniowe w świetle warunków lokalnych, w celu zapewnienia bezpieczeństwa budynku, jak również rozsądnego poziomu wygody, higieny i komfortu, oraz podejmować kroki zapewniające przestrzeganie tych norm. VII. ŚRODKI ZMIERZAJĄCE DO ZWIĘKSZANIA EFEKTYWNOŚCI PRZEMYSŁU BUDOWLANEGO 20. Rządy przy współpracy z organizacjami pracodawców i pracowników powinny popierać poczynania zmierzające do jak najbardziej racjonalnego wykorzystania dostępnych zasobów w budownictwie i w pokrewnych gałęziach przemysłu, a w razie potrzeby zachęcać do rozwijania nowych zasobów. VIII. BUDOWNICTWO MIESZKAŃ A STABILIZACJA ZATRUDNIENIA 21. Krajowe programy budownictwa mieszkaniowego powinny być opracowane w ten sposób, aby w okresie osłabienia działalności gospodarczej można było przyspieszyć budowę mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych. 22. Rządy oraz organizacje pracodawców i pracowników powinny podejmować odpowiednie kroki w kierunku zwiększenia rocznego zakresu budownictwa mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych, uwzględniając zasady zawarte w wyżej wymienionym ust. 6 i zmniejszając sezonowe bezrobocie w budownictwie. IX. URBANISTYKA, PLANOWANIE WSI I PLANOWANIE REGIONALNE 23. Programy mieszkań pracowniczych powinny być opracowane i realizowane zgodnie ze zdrową praktyką urbanistyki, planowania wiejskiego i regionalnego. 24.1) Władze publiczne powinny podejmować wszelkie właściwe kroki w celu niedopuszczenia do spekulacji ziemią. 2) Władze publiczne powinny: a) posiadać uprawnienia do nabywania, po rozsądnej cenie, terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych; b) stwarzać odpowiednio usytuowane rezerwy terenowe w celu ułatwienia planowania budownictwa takich mieszkań i urządzeń. 3) Tereny te powinny być dostępne, po rozsądnej cenie, do dyspozycji budownictwa mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych. X. STOSOWANIE ZASAD OGÓLNYCH 25. Stosując Zasady Ogólne, ustalone w niniejszym Zaleceniu, każdy Członek Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz zainteresowane organizacje pracodawców i pracowników powinny kierować się, w miarę, gdy będzie to możliwe i pożądane, poniżej załączonymi sugestiami, dotyczącymi sposobów stosowania Zalecenia. SUGESTIE DOTYCZĄCE SPOSOBÓW STOSOWANIA I. UWAGI OGÓLNE 1. Opracowane i stosowane zgodnie z ust. 8 Zasad Ogólnych programy mieszkań pracowniczych powinny zmierzać do możliwie maksymalnej poprawy warunków mieszkaniowych pracowników w tak szybkim tempie, na jakie pozwolą istniejące warunki, takie jak: rozporządzalne zasoby krajowe, stan rozwoju gospodarczego, technika i inne prace priorytetowe mogące konkurować z budownictwem mieszkaniowym. 2. Krajowe programy mieszkaniowe powinny szczególnie brać pod uwagę, zwłaszcza w krajach rozwijających się, potrzeby mieszkaniowe pracowników już zatrudnionych lub mających pracować w gałęziach gospodarki lub w regionach posiadających duże znaczenie dla kraju. 3. Przy opracowywaniu i realizowaniu programów mieszkań pracowniczych należałoby szczególnie brać pod uwagę na szczeblu lokalnym: a) liczbę, wiek i płeć członków rodziny pracowników; b) charakter więzi rodzinnych; c) specjalne warunki osób fizycznie upośledzonych, osób żyjących samotnie i ludzi starych. 4. Tam, gdzie jest to właściwe, należałoby podjąć środki zmierzające do bardziej efektywnego wykorzystania istniejącej podaży mieszkań czynszowych, poprzez zachęcanie do wymiany mieszkań w zależności od potrzeb, jakie wynikają na przykład z liczebności rodziny lub miejsca pracy. 5. Właściwe władze powinny zwrócić szczególną uwagę na rozwiązanie specyficznego problemu, jakim jest zakwaterowanie pracowników migrujących i, w razie potrzeby, ich rodziny, w celu możliwie szybkiego zrealizowania w tym względzie zasady równości traktowania pracowników migrujących i pracowników własnych. 6. Należy zachęcać do zbierania i analizowania pełnych danych statystycznych w dziedzinie budownictwa i ludności oraz do przeprowadzania badań socjologicznych, jako istotnych elementów przy ustalaniu i realizowaniu długofalowych programów budownictwa mieszkaniowego. II. NORMY MIESZKANIOWE 7. Normy mieszkaniowe, przewidziane w ust. 19 Zasad Ogólnych, powinny w szczególności dotyczyć: a) minimalnej powierzchni - uwzględniając przy tym konieczność dysponowania izbami o rosnących rozmiarach i proporcjach, jakimi powinna rozporządzać każda osoba lub każda rodzina - określonej jako wypadkowa jednego z następujących czynników lub kilku z nich: i) powierzchni; ii) objętości; iii) wielkości i ilości izb; b) doprowadzenia czystej wody do mieszkań pracowniczych w ilości wystarczającej na pokrycie wszelkich potrzeb osobistych i wszelkich potrzeb gospodarskich; c) odpowiedniego odprowadzania ścieków i odpadków gospodarskich; d) odpowiedniego zabezpieczania przed gorącem, zimnem, wilgocią, hałasem; odpowiedniej ochrony przed pożarem oraz przed zwierzętami nosicielami chorób, a zwłaszcza przed owadami; e) zadowalających urządzeń sanitarnych, wentylacyjnych oraz wyposażenia kuchni, łazienki oraz naturalnego i sztucznego oświetlenia, jak również odpowiednich schowków; f) minimalnego stopnia izolacji: i) między różnymi osobami, które tworzą gospodarstwo domowe; ii) dla lokatorów mieszkania - od czynników zewnętrznych; g) właściwego oddzielenia izb przeznaczonych na mieszkanie od pomieszczeń przeznaczonych dla zwierząt. 8. W przypadku, gdy pracownicy samotni lub pracownicy odłączeni od rodziny zamieszkują grupowo, właściwa władza powinna ustalić normy mieszkaniowe, przewidujące jako minimum: a) oddzielne łóżko dla każdego pracownika; b) oddzielne pomieszczenia dla kobiet i mężczyzn; c) wyposażenie w odpowiednie urządzenia zaopatrujące w czystą wodę; d) wyposażenie w zadowalające urządzenia do odprowadzania ścieków i zadowalające instalacje sanitarne; e) zaopatrzenie w urządzenia wentylacyjne, a w razie potrzeby w odpowiednie urządzenia ogrzewające; f) stołówki, bufety, pomieszczenia do odpoczynku oraz służbę zdrowia, jeśli nie ma w pobliżu takich urządzeń lub usług. 9. Normy mieszkaniowe dla pracowników powinny ulegać rewizji co pewien czas, aby uwzględnić zmiany zachodzące w rozwoju gospodarczym, technicznym i społecznym kraju, jak również wzrost dochodu realnego na mieszkańca. 10. Należałoby na ogół budować mieszkania i urządzenia komunalne o charakterze stałym, szczególnie zaś w tych miejscowościach, gdzie możliwości zatrudnienia nie mają cech tymczasowości. 11. Należy dążyć do budowania mieszkań pracowniczych, jak również urządzeń komunalnych z dostępnych materiałów, najlepiej nadających się do tego celu, uwzględniając przy tym warunki lokalne, takie jak prawdopodobieństwo trzęsienia ziemi. III. PROGRAMY SPECJALNE 12. W krajach rozwijających się - do czasu, nim nie zostanie przeszkolona odpowiednia ilość siły roboczej i nie powstanie przemysł budowlany - należałoby zwracać szczególną uwagę na takie programy, jak bogaty program pomocy dla indywidualnego budownictwa mieszkań tymczasowych, które stanowią pewien środek poprawy warunków życia, szczególnie w regionach wiejskich. Należałoby podjąć w tych krajach jednocześnie kroki w kierunku przeszkolenia bezrobotnych i pracowników niewykwalifikowanych dla przemysłu budowlanego, zwiększając w ten sposób zdolność wytwórczą budownictwa stałych mieszkań. 13. Rządy, pracodawcy oraz organizacje pracodawców i pracowników powinny podejmować wszelkie odpowiednie środki, aby pomóc pracownikom w uzyskaniu własnego mieszkania, a w razie potrzeby — dla zachęcania zainteresowanych do osobistego udziału w budowie. Środki te mogłyby obejmować na przykład: a) udostępnienie usług technicznych, m.in. z dziedziny architektury, a w razie potrzeby kompetentny nadzór nad robotami; b) organizowanie badań w dziedzinie mieszkaniowej i budowlanej, jak również publikowanie i rozpowszechnianie ilustrowanych i łatwo zrozumiałych podręczników i broszur, zawierających informacje o zagadnieniach takich, jak: plany domów, normy mieszkaniowe, technika i materiały budowlane; c) szkolenie z zakresu prostej techniki budowlanej w celu umożliwienia samym zainteresowanym udziału w budowie; d) sprzedaż lub wynajmowanie sprzętu, materiałów lub narzędzi po cenach niższych od kosztu własnego; e) niższą stopę procentową i podobne korzyści, takie jak: bezpośrednie subwencje finansowe, pozwalające na pokrycie wkładu początkowego, sprzedaż terenów budowlanych po cenie niższej od ceny, jaką można by uzyskać po zagospodarowaniu, oraz oddawanie w długoterminową dzierżawę gruntów za symboliczny czynsz. 14. W razie potrzeby, należałoby podjąć wszelkie odpowiednie środki w celu dostarczenia rodzinom informacji dotyczących sposobu konserwacji i racjonalnego użytkowania urządzeń, jakie posiadają w swych mieszkaniach. IV. MIESZKANIA ZAPEWNIANE PRZEZ PRACODAWCÓW 15. W przypadku, gdy pracodawca zapewnia mieszkanie, powinny mieć zastosowanie poniższe postanowienia, chyba że równorzędną ochronę zapewniają pracownikowi istniejące już w tym względzie ustawy, układy zbiorowe lub inne wiążące umowy: a) pracodawca powinien mieć prawo do ponownego wejścia w posiadanie mieszkania, w rozsądnym terminie, w razie wygaśnięcia umowy o pracę z pracownikiem; b) w przypadku zaprzestania przez pracownika wykonywania pracy z powodu choroby, inwalidztwa, przejścia na emeryturę, zgonu lub w następstwie wypadku przy pracy, albo choroby zawodowej, pracownik, lub jego rodzina, powinni mieć prawo do zajmowania mieszkania przez dostatecznie długi czas, pozwalający na wyszukanie innego, odpowiedniego mieszkania; c) pracownik, który — odchodząc z pracy — musi opuścić swoje mieszkanie, powinien mieć prawo do otrzymania sprawiedliwego odszkodowania: i) za uprawy dokonane w międzyczasie — za zezwoleniem — na ziemi należącej do pracodawcy; ii) powszechnie zaś — za ulepszenia o charakterze stałym dokonane w mieszkaniu za zgodą pracodawcy, które jeszcze nie zamortyzowały się na skutek użytkowania. 16. Pracownicy zajmujący mieszkania zapewnione przez pracodawcę powinni utrzymywać pomieszczenia w takim stanie, w jakim je zastali, wyłączając normalne ich zużycie. 17. Osoby utrzymujące kontakty prywatne, handlowe lub w sprawach związkowych z pracownikiem zajmującym mieszkanie zapewnione mu przez pracodawcę, powinny mieć prawo swobodnego wstępu do tego mieszkania. 18. W razie potrzeby, należałoby rozważyć możliwość przejęcia na własność, po rozsądnej cenie, przez władzę publiczną lub inne instytucje, albo przez pracowników zajmujących mieszkania, mieszkań zapewnionych przez pracodawcę, z wyjątkiem tych przypadków, gdy takie mieszkania położone są na terenach właściwej działalności przedsiębiorstwa. V. FINANSOWANIE 19. Władze publiczne powinny finansować bądź to w sposób bezpośredni, bądź to za pomocą subwencji, programy mieszkań czynszowych, zwłaszcza dla pewnych grup pracowników, takich jak: młodzi małżonkowie, osoby samotne i pracownicy, których płynność pożądana jest dla zrównoważonego rozwoju gospodarczego. 20. Pożyczki przyznawane pracownikom zgodnie z ust. 15 Zasad Ogólnych powinny pokrywać całość lub znaczną część początkowego kosztu mieszkania oraz powinny być spłacane przez długi czas i przy zastosowaniu umiarkowanej stopy oprocentowania. 21. Należy zachęcać instytucje opieki i zabezpieczenia społecznego do wykorzystywania posiadanych rezerw na inwestycje długofalowe w celu dostarczenia ułatwień kredytowych na budowę mieszkań pracowniczych. 22. W tych przypadkach, gdy pracownikom udzielane są pożyczki na nabycie mieszkania na własność, należałoby podjąć odpowiednie kroki dla ochrony pracowników przed jakąkolwiek utratą swego kapitału zainwestowanego efektywnie we własne mieszkanie, wskutek bezrobocia, wypadku lub innych przyczyn, niezależnych od woli pracownika, a szczególnie dla ochrony jego rodziny przed utratą tego kapitału w razie zgonu pracownika. 23. Władze publiczne powinny udzielać szczególnej pomocy finansowej tym pracownikom, których dochody są zbyt niskie, lub którzy są obciążeni bardzo liczną rodziną i z tego powodu nie są w stanie uzyskać odpowiedniego mieszkania. 24. W przypadkach, gdy władze publiczne udzielają bezpośredniej pomocy finansowej na nabycie mieszkania, korzystający z niej pracownik powinien przyjąć na siebie zobowiązania finansowe i inne z tym związane, w miarę tego, jak pozwalają mu na to jego środki. 25. Władze publiczne, które udzielają pomocy finansowej programom budownictwa mieszkaniowego, powinny czuwać nad tym, aby nie odmawiano wynajmu lub sprzedaży mieszkania pracownikom ze względu na ich rasę, wyznanie, poglądy polityczne lub przynależność związkową. VI. ŚRODKI ZMIERZAJĄCE DO ZWIĘKSZENIA EFEKTYWNOŚCI PRZEMYSŁU BUDOWLANEGO 26. Należałoby realizować długofalowe programy mieszkań pracowniczych i rozkładać je na cały rok, aby poczynić oszczędności, których osiągnięcie umożliwia ciągłe prace. 27. Należałoby podjąć odpowiednie środki w kierunku poprawy, a w razie potrzeby, rozwijania szkolenia pracowników pełno i częściowo wykwalifikowanych, personelu nadzorującego, przedsiębiorców i kadry technicznej, takich jak: architekci i inżynierowie. 28. Tam zaś, gdzie odczuwa się niedobór materiałów budowlanych, narzędzi lub sprzętu, należałoby mieć na uwadze szczególnie przyznawanie priorytetu dla budownictwa fabryk produkujących te artykuły, dla importu urządzeń dla tych fabryk i popierania handlu tymi artykułami. 29. Biorąc pod uwagę wymogi higieny i bezpieczeństwa pracy, kodeks budowlany i inne przepisy dotyczące planów, materiałów i techniki budowlanej powinny być opracowane w sposób pozwalający na stosowanie nowych materiałów i metod pracy w budownictwie, łącznie z wykorzystaniem materiałów znajdujących się na miejscu i udziałem przy budowie samych zainteresowanych. 30. Należałoby zająć się szczególnie, między innymi, ulepszeniem metod przygotowania i organizacji robót na budowie, większą standaryzacją materiałów, uproszczeniem metod pracy i wykorzystaniem wyników badań w dziedzinie budownictwa. 31. Nie należy szczędzić żadnego wysiłku w celu wyeliminowania praktyk restrykcyjnych, jakie mogą stosować przedsiębiorcy, dostawcy materiałów budowlanych lub pracownicy w przemyśle budowlanym. 32. Należałoby powołać i rozwijać instytucje krajowe, zajmujące się prowadzeniem badań na temat problemów społecznych, ekonomicznych i technicznych dotyczących mieszkań pracowniczych. W razie potrzeby należałoby korzystać z usług regionalnych ośrodków mieszkaniowych, jeśli takie istnieją, patronowanych lub wspomaganych przez Organizację Narodów Zjednoczonych i przez inne odpowiednie instytucje międzynarodowe. 33. Nie należy szczędzić wysiłków w kierunku zwiększania wydajności drobnych przedsiębiorstw budowlanych, na przykład stawiając do ich dyspozycji informacje dotyczące tanich materiałów i metod budownictwa, dostarczając im ulg przy wynajmie narzędzi i sprzętu, oraz centralizując je, organizując kursy szkolenia specjalistycznego oraz oferując odpowiednie ulgi finansowe tam, gdzie ich się jeszcze nie stosuje. 34. Przedsięwzięcia mające na celu obniżenie kosztów budowy nie powinny prowadzić do pogorszenia norm mieszkaniowych dla pracowników i urządzeń komunalnych. VII. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE I STABILIZACJA ZATRUDNIENIA 35. W przypadku, gdy bezrobocie w przemyśle budowlanym przewyższa znacznie bezrobocie, jakie powstaje w okresie przejściowym między zakończeniem robót na jednej budowie a rozpoczęciem pracy na innej, albo gdy istnieje duże bezrobocie poza budownictwem, wówczas należałoby rozszerzyć, jeśli okaże się to celowe, program budownictwa mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych w sposób umożliwiający zatrudnienie możliwie największej liczbie bezrobotnych. 36. W okresie zwolnienia tempa budownictwa prywatnego lub ogólnego rozwoju gospodarczego i jeśli konieczne jest rozwijanie budownictwa, rząd - poprzez władze lokalne lub przedsiębiorstwa prywatne, czy też za pośrednictwem jednych i drugich powinien zastosować specjalne środki dla ożywienia budownictwa mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych w drodze, na przykład, udzielania pomocy finansowej lub rozszerzenia uprawnień tych władz w zakresie udzielania kredytów. 37. W razie potrzeby, przedsięwzięcia zmierzające do zwiększenia produkcji prywatnego budownictwa mieszkaniowego mogą obejmować obniżenie stopy procentowej i kwoty wymaganego wkładu początkowego, jak również przedłużenie okresu amortyzacji. 38. W razie potrzeby, przedsięwzięcia umożliwiające zmniejszenie bezrobocia sezonowego w przemyśle budowlanym mogą obejmować: a) wykorzystanie wszelkich urządzeń, maszyn, materiałów i środków technicznych, pozwalających na wykonywanie robót technicznych we właściwy sposób i w bezpiecznych warunkach, oraz ochronę pracowników w okresach uznawanych tradycyjnie za niekorzystne dla prowadzenia robót budowlanych; b) informowanie zainteresowanych o możliwościach technicznych i korzyściach społecznych, jakie wynikają z niezatrzymania robót budowlanych nawet w okresach niekorzystnych warunków klimatycznych; c) wypłacanie subwencji przeznaczonych na całkowite lub częściowe pokrycie kosztów dodatkowych, jakie może pociągać za sobą praca w tych warunkach; d) rozłożenie wykonawstwa różnych robót przewidzianych w programach budownictwa mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych w taki sposób, aby można było osiągnąć obniżenie poziomu bezrobocia sezonowego. 39. Należałoby, w razie potrzeby, podjąć odpowiednie kroki do zapewnienia koordynacji administracyjnej i finansowej między różnymi władzami publicznymi na szczeblu centralnym i lokalnym oraz między nimi a instytucjami prywatnymi w zakresie realizacji każdego programu stabilizacji zatrudnienia w budownictwie mieszkań pracowniczych i urządzeń komunalnych. VIII. POLITYKA CZYNSZOWA 40.1) Chociaż w krajach wysoko uprzemysłowionych, gdzie poziom życia jest wysoki i stale wzrasta, jednym z celów długofalowych powinna być zasada, aby czynsz pokrywał normalny koszt mieszkania zgodnie z postanowieniami ust. 4 Zasad Ogólnych, to jednak stopniowe obniżanie odsetka dochodu pracownika przeznaczonego na opłatę czynszu i pokrywającego normalny koszt mieszkania powinno stanowić jeden z generalnych celów, jaki należy osiągnąć dzięki wzrostowi płac realnych i produktywności w przemyśle budowlanym. 2) Jakakolwiek podwyżka czynszu nie powinna pozwalać na uzyskanie większych dochodów niż to wynika z rozsądnej stopy efektywności inwestycji. 3) W okresie dotkliwego braku mieszkań należałoby podjąć kroki w celu uniknięcia nadmiernej podwyżki czynszów, wymaganych od pracowników za wynajem istniejących mieszkań. W okresie, gdy brak mieszkań ulega złagodzeniu i gdy znajduje się w dyspozycji dostateczna liczba mieszkań odpowiedniej jakości, środki te mogłyby być, w odpowiednich przypadkach, stopniowo uelastyczniane, z zastrzeżeniem powyższych postanowień niniejszego ustępu. IX. URBANISTYKA, PLANOWANIE WSI I PLANOWANIE REGIONALNE 41. Mieszkania dla pracowników powinny być zlokalizowane, w miarę możliwości i z uwzględnieniem dostępnych środków transportu publicznego i prywatnego, w dogodnej odległości od miejsca pracy i w pobliżu urządzeń zbiorowych, takich jak: szkoły, ośrodki handlowe, miejsca i środki wypoczynku dla osób w każdym wieku, obiekty religijne i usługi lekarskie oraz powinny być rozplanowane w sposób stanowiący atrakcyjną całość, o dobrze pomyślanej architekturze oraz posiadać wolne przestrzenie. 42. Przy opracowywaniu planów rozmieszczenia domów i zagospodarowania nowych miejscowości dla potrzeb pracowników należy poczynić wszelkie wysiłki, aby skonsultować się z organizacjami reprezentującymi przyszłych użytkowników, które są najbardziej powołane do wydania opinii, jeśli chodzi o jak najlepsze sposoby zaspokojenia potrzeb pracowników w zakresie mieszkań i środowiska mieszkalnego. 43. Przy ustalaniu lokalizacji mieszkań pracowniczych należy brać pod uwagę zagrożenie zanieczyszczenia powietrza przez fabryki oraz cechy topograficzne, które mogą odgrywać poważną rolę przy odprowadzaniu wód ściekowych, wód zużytych i innych odpadów. 44. Przy budowie mieszkań tymczasowych należy czuwać szczególnie nad sprawą zagospodarowania ośrodków mieszkalnych i kontrolować gęstość zaludnienia. 45. Pożądane jest przyjęcie zasady tworzenia w miastach powiązanych z sobą wzajemnie rejonów, takich jak: strefy mieszkaniowe, handlowe i przemysłowe, w celu zapewnienia pracownikowi i jego rodzinie możliwie przyjemnego otoczenia oraz zredukowania do minimum czasu zużytego przez pracownika na przebycie odległości między domem a miejscem pracy, jak i zagrożeń wynikających dla niego z tego tytułu. 46. W celu likwidacji ruder właściwe władze, przy ewentualnej współpracy stowarzyszeń użyteczności publicznej lub innych zainteresowanych organizacji, jak również przy współudziale właścicieli i lokatorów, powinny podjąć wszystkie niezbędne kroki w kierunku uzdrowienia dzielnic ruder za pomocą takich środków, jak: remonty i modernizacja nieruchomości, które się do tego nadają, jak również konserwacja budynków o wartości architektonicznej lub historycznej. Właściwe władze powinny podjąć również odpowiednie środki dla zabezpieczenia odpowiedniego mieszkania dla tych rodzin, które mogłyby być czasowo przekwaterowane na okres przeprowadzania prac remontowych. 47. W celu zmniejszenia przeludnienia w wielkich ośrodkach miejskich należałoby opracować plany przyszłego rozwoju w ramach danego regionu, aby zapobiec nadmiernej koncentracji przemysłu i ludności oraz osiągnąć lepszą równowagę między rozwojem miast a zagospodarowaniem wsi.