ZALECENIE Nr 120
Sesja Konferencji: 48
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące higieny w handlu i biurach.Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,
zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 17 czerwca 1964 r. na czterdziestej ósmej sesji,
postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące higieny w handlu i biurach, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji,
postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia,
przyjmuje dnia ósmego lipca tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego czwartego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące higieny (handel i biura), z 1964 r.:
I. ZAKRES STOSOWANIA1. Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do wszystkich niżej wymienionych przedsiębiorstw, instytucji lub administracji, publicznych czy prywatnych:
a) zakłady handlowe;
b) zakłady, instytucje lub administracje, w których pracownicy są zatrudnieni głównie przy pracy biurowej, w tym również biura wolnych zawodów;
c) w przypadku nieobjęcia ust. 2 ani ustawodawstwem krajowym lub innymi postanowieniami z zakresu higieny w przemyśle, kopalniach, transporcie czy rolnictwie - wszystkich działów innych zakładów, instytucji lub administracji, w których pracownicy są zatrudnieni, głównie w działalności handlowej lub przy pracach biurowych.2. Niniejsze Zalecenie ma również zastosowanie do następujących zakładów, instytucji i administracji:
a) zakłady, instytucje i administracje świadczące usługi dla ludności;
b) poczty i służby telekomunikacji;
c) drukarnie i wydawnictwa;
d) hotele i pensjonaty;
e) restauracje, ogniska, bary i inne zakłady, w których podawane są artykuły konsumpcyjne;
f) przedsiębiorstwa widowiskowe i rozrywkowe oraz inne usługowo-wypoczynkowe.3. 1) W razie potrzeby, powinny być podjęte, po konsultacji z zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników, odpowiednie postanowienia ustanawiające linię podziału między zakładami, instytucjami lub administracjami, do których stosuje się niniejsze Zalecenie, a pozostałymi.
2) We wszystkich przypadkach, w których zaistniałaby wątpliwość, czy niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do określonego zakładu, instytucji lub administracji, sprawa powinna być rozstrzygnięta bądź przez właściwą władzę po konsultacji z zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników, bądź w każdy inny sposób, zgodny z obowiązującym ustawodawstwem i praktyką krajową.
II. METODY STOSOWANIA4. Uwzględniając różnorodność warunków i praktyk krajowych, postanowienia niniejszego Zalecenia mogą być wprowadzone w życie:
a) bądź w drodze ustawodawstwa krajowego;
b) bądź w drodze układów zbiorowych lub każdej innej formy umów zawartych między zainteresowanymi pracodawcami a pracownikami;
c) bądź w drodze orzeczeń arbitrażowych;
d) bądź w każdy inny sposób po konsultacji z zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników.
III. UTRZYMANIE I CZYSTOŚĆ5. Wszystkie miejsca pracy lub przewidziane dla ruchu pracowników, lub też zawierające urządzenia sanitarne lub inne instalacje wspólnego użytku, postawione do dyspozycji pracowników, jak również wyposażenie tych miejsc, powinny być należycie utrzymane.
6. 1) Wymienione miejsca pracy i wyposażenie powinny być utrzymane w dobrym stanie czystości.
2) W szczególności, powinny być regularnie czyszczone:
a) podłoga, schody i korytarze;
b) okna przeznaczone do oświetlania pomieszczeń oraz źródła sztucznego oświetlania;
c) ściany, sufity i wyposażenie.7. Czyszczenie powinno się odbywać:
a) za pomocą sposobów powodujących jak najmniejsze podnoszenie kurzu;
b) poza godzinami pracy, z wyjątkiem wymagań specjalnych lub w przypadkach, gdy sprzątanie może się odbywać bez szkody dla pracowników w godzinach pracy8. Szatnie, toalety, umywalnie lub, w razie potrzeby, inne instalacje wspólnego użytku, przekazane do dyspozycji pracowników, powinny być regularnie czyszczone i okresowo dezynfekowane.
9. Powinno się dokonywać, zgodnie z normami zatwierdzonymi przez właściwą władzę, neutralizacji, wywozu lub izolacji, tak szybko, jak to jest tylko możliwe, wszystkich śmieci i odpadów, mogących wydzielać substancje o przykrym zapachu, toksyczne lub niebezpieczne, lub stanowić źródło infekcji.
10. Powinny być podjęte postanowienia zabezpieczające wywóz i usuwanie innych śmieci i odpadów. Wystarczająca ilość naczyń, służących do tego celu, powinna być rozmieszczona we właściwych miejscach.
IV. WENTYLACJA11. Wszystkie miejsca przeznaczone do pracy oraz zawierające urządzenia sanitarne lub inne instalacje wspólnego użytku, postawione do dyspozycji pracowników, powinny posiadać dostateczną i odpowiednią wentylację, naturalną lub sztuczną albo obydwie równocześnie, dostarczającą świeżego lub oczyszczonego powietrza.
12. W szczególności, należałoby zapewnić, aby:
a) urządzenia do wietrzenia naturalnego lub sztucznej wentylacji były zaprojektowane w sposób zabezpieczający doprowadzenie powietrza świeżego lub oczyszczonego do pomieszczeń w ilości wystarczającej na osobę i na godzinę, z uwzględnieniem rodzaju i warunków wykonywania pracy;
b) zostały przyjęte postanowienia przewidujące, w miarę możliwości, eliminowanie lub neutralizowanie wyziewów, kurzu i innych przykrych lub szkodliwych nieczystości, powstających w czasie pracy;
c) normalna szybkość ruchu powietrza w stałych miejscach pracy nie była szkodliwa ani dla zdrowia, ani dla wygody osób tam pracujących;
d) w miarę możliwości i w takim zakresie, jak tego wymagają okoliczności, zostały podjęte właściwe kroki do zabezpieczenia w pomieszczeniach zamkniętych właściwej wilgotności powietrza.13. Jeżeli dane miejsce pracy zaopatrzone jest w urządzenie klimatyzacyjne, powinna być przewidziana odpowiednia - naturalna lub sztuczna - wentylacja bezpieczeństwa.
V. OŚWIETLENIE14. Wszystkie miejsca przeznaczone na pracę lub przewidziane dla ruchu pracowników, albo też zawierające urządzenia sanitarne lub inne instalacje wspólnego użytku, postawione do dyspozycji pracowników, powinny być zaopatrzone, na okres przewidywanego okresu użytkowania, w oświetlenie bądź naturalne, bądź sztuczne, bądź w oba te oświetlenia jednocześnie, w sposób wystarczający i dostosowany do potrzeb.
15. Należałoby w szczególności zapewnić, aby zostały przyjęte postanowienia:
a) w celu zabezpieczenia dobrej widoczności:
i) przez otwory oświetlenia naturalnego, rozmieszczone w sposób właściwy i o wystarczających wymiarach;
ii) przez racjonalny dobór i właściwe rozmieszczenie źródeł światła sztucznego;
iii) przez racjonalny dobór barw, na jakie zostaną pomalowane pomieszczenia i zawarte w nich wyposażenie;
b) w celu uniknięcia przykrych wpływów oślepienia światłem, nadmiernych kontrastów świateł i cieni, odbicia światła i zbyt silnego oświetlenia bezpośredniego;
c) w celu usunięcia szkodliwego migotania w przypadku stosowania sztucznego oświetlenia.
16. Wszędzie tam, gdzie może być bez większych trudności doprowadzone w wystarczającej ilości światło dzienne, powinno mu być dane pierwszeństwo.
17. Właściwa władza powinna ustalić prawidłowe normy oświetlenia naturalnego i sztucznego dla poszczególnych rodzajów robót i miejsc pracy oraz dla różnego rodzaju zajęć.
18. W pomieszczeniach, w których zgromadzona jest duża liczba pracowników lub interesantów, powinno być przewidziane oświetlenie zapasowe.
VI. TEMPERATURA19. We wszystkich miejscach przeznaczonych na pracę lub przewidzianych dla ruchu pracowników, albo też zawierających urządzenia sanitarne lub inne instalacje wspólnego użytku, postawione do dyspozycji pracowników, powinny być utrzymane możliwie najlepsze warunki temperatury, wilgotności i ruchu powietrza, w zależności od rodzaju wykonywanej pracy i klimatu.
20. Żaden pracownik nie powinien być zmuszony do stałej pracy w nieodpowiedniej temperaturze. W konsekwencji tegoż, właściwa władza powinna ustalić normy temperatury bądź maksymalnych, bądź minimalnych, bądź jednych i drugich, w zależności od klimatu, rodzaju przedsiębiorstw, instytucji lub administracji, oraz od charakteru wykonywanej pracy.
21. Żaden pracownik nie powinien być zmuszony do stałej pracy w warunkach gwałtownych zmian temperatury, uważanych przez właściwą władzę za szkodliwe dla zdrowia.
22. 1) Żaden pracownik nie powinien być zmuszony do stałej pracy w bezpośredniej bliskości urządzeń o wysokim promieniowaniu cieplnym lub powodujących silne oziębienie atmosfery otaczającej, uważanych przez właściwą władzę za szkodliwe dla zdrowia, chyba że zostały zastosowane odpowiednie środki kontroli, że czas narażenia na szkodliwe działanie został ograniczony lub że pracownik został wyposażony w odpowiednie urządzenia lub odzież ochronną.
2) Ekrany stałe lub ruchome, urządzenia odblaskowe lub inne odpowiednie instalacje powinny być pracownikowi dostarczone lub zastosowane dla ich ochrony przed wszelkim dostępem intensywnego chłodu lub wysokiej temperatury, w tym również ciepła słonecznego.23. 1) Żaden pracownik nie powinien być zmuszony do pracy przy stoisku sprzedaży, znajdującym się na wolnym powietrzu, jeżeli temperatura jest tak niska, że mogłaby stanowić zagrożenie dla jego zdrowia, chyba że posiada on odpowiednie środki pozwalające mu się rozgrzać.
2) Żaden pracownik nie powinien być zobowiązany do pracy przy stoisku sprzedaży znajdującym się na wolnym powietrzu, jeżeli temperatura jest tak wysoka, że mogłaby stanowić zagrożenie dla jego zdrowia, chyba że posiada on odpowiednie środki chroniące go przed taką temperaturą.24. W pomieszczeniach powinno być zabronione używanie środków ogrzewania lub chłodzenia, skłonnych do wydzielania do atmosfery tych pomieszczeń przykrych lub niebezpiecznych wyziewów.
25. Jeżeli pracownicy narażeni są na działanie temperatury zbyt niskiej lub zbyt wysokiej, powinny być im przyznane przerwy, zaliczane do normalnego czasu pracy, albo dzień pracy powinien być skrócony, albo inne środki powinny być zastosowane na ich korzyść.
VII. PRZESTRZEŃ PRACY JEDNOSTKOWA26. 1) Wszystkie pomieszczenia pracy, jak również miejsca pracy, powinny być urządzone w taki sposób, aby zdrowie pracowników nie było narażone na żadne szkodliwe działanie.
2) Każdy pracownik powinien rozporządzać wystarczającą przestrzenią pracy, wolną od wszelkich przeszkód, tak aby mógł on wykonywać swoją pracę bez narażenia zdrowia.27. Właściwa władza powinna ustalić:
a) powierzchnię, jaką należy przewidzieć w pomieszczeniach zamkniętych dla każdego pracownika, pracującego tam stale;
b) objętość minimalną, wolną od wszelkich przeszkód, jaką należy przewidzieć w każdym pomieszczeniu zamkniętym dla każdego pracownika pracującego tam stale;
c) wysokość minimalną nowo budowanych pomieszczeń zamkniętych, w których praca ma się odbywać stale.
VIII. WODA PITNA28. Woda pitna lub inny zdrowy napój powinny być dostarczone pracownikom w wystarczającej ilości. Wszędzie tam, gdzie doprowadzenie wody pitnej bieżącej jest możliwe, powinno się jej dać pierwszeństwo.
29. 1) Naczynia używane do rozprowadzania wody pitnej lub każdego innego dopuszczonego napoju:
a) powinny być szczelnie zamykane i ewentualnie posiadać kran;
b) powinny nosić czytelny napis określający ich zawartość;
c) nie powinny to być wiadra, beczki lub inne naczynia o szerokim otworze, zaopatrzone lub nie w przykrycie, w których byłoby możliwe zanurzenie jakiegokolwiek naczynia do czerpania płynu;
d) powinny być utrzymywane stale w stanie czystości.
2) Powinna być zapewniona dostateczna ilość naczyń do picia; powinna istnieć możliwość ich mycia czystą wodą.
3) Używanie wspólnych naczyń do picia powinno być zabronione.30. 1) Woda, nie pochodząca z zakładu oficjalnie upoważnionego do rozprowadzania wody pitnej, nie powinna być dostarczana jako woda pitna, chyba że właściwa służba higieny wyda w tym celu specjalne zezwolenie i będzie ją okresowo kontrolowała.
2) Każdy sposób rozprowadzania wody, inny niż ten, który jest stosowany przez oficjalnie upoważniony zakład do rozprowadzania lokalnego, powinien być zgłoszony do zatwierdzenia właściwej służbie higieny.31. 1) Każde doprowadzenie wody niezdatnej do picia powinno, w punktach, w których można by się w nią zaopatrzyć, nosić napis informujący, że woda ta jest niezdatna do picia.
2) Nie powinno być żadnego połączenia, bezpośredniego lub pośredniego, między systemami rozprowadzania wody pitnej i niezdatnej do picia.
IX. UMYWALNIE I NATRYSKI32. Odpowiednie urządzenia, wystarczające i dobrze utrzymane, umożliwiające pracownikom umycie się, powinny być zainstalowane we właściwych miejscach.
33. 1) Urządzenia te powinny zawierać, w miarę jak to jest tylko możliwe, umywalnie - w razie potrzeby z ciepłą wodą, oraz - jeżeli rodzaj pracy tego wymaga - natryski z ciepłą wodą.
2) Pracownikom powinno być dostarczane mydło.
3) Jeżeli tego wymaga rodzaj wykonywanej pracy, odpowiednie produkty (takie jak środki czyszczące, kremy lub pudry specjalne do pielęgnacji ciała) powinny być położone do dyspozycji pracowników. Używanie do celów pielęgnacji ciała produktów stanowiących zagrożenie dla zdrowia pracowników powinno być zakazane.
4) Ręczniki, najlepiej indywidualne, lub inne odpowiednie środki suszenia się, powinny być dostarczane pracownikom. Ręczniki wspólnego użytku, nie pozwalające pracownikowi na korzystanie w każdym przypadku z części jeszcze nieużywanej i czystej, powinny być zakazane.34. 1) Woda w umywalniach i w natryskach nie powinna stanowić żadnego zagrożenia dla zdrowia.
2) Jeżeli woda w umywalniach i natryskach jest niezdatna do picia, odpowiedni napis powinien o tym wyraźnie informować.35. Mężczyźni i kobiety powinni korzystać z oddzielnych urządzeń do mycia, z wyjątkiem bardzo małych zakładów, w których - za zgodą właściwych władz - urządzenia te mogłyby być wspólne.
36. Liczba umywalni i natrysków powinna być określona przez właściwą władzę, w zależności od liczby pracowników i rodzaju wykonywanej pracy.
X. USTĘPY37. Ustępy, w liczbie wystarczającej, odpowiednio urządzone i należycie utrzymane, powinny być zainstalowane do użytku pracowników w odpowiednich miejscach.
38.1) Ustępy powinny być zaopatrzone w przegródki, tak aby zapewnić dostateczną izolację.
2) W miarę możliwości, ustępy powinny być wyposażone w urządzenia do spłukiwania wodą, w syfony hydrauliczne i papier higieniczny lub inne, analogiczne udogodnienia higieniczne.
3) Naczynia na śmieci odpowiedniej konstrukcji i zaopatrzone w przykrycie, lub inne urządzenia, na przykład do spalania, powinny być zainstalowane w ustępach przeznaczonych dla kobiet.
4) W miarę możliwości, umywalnie łatwo dostępne, i w ilości wystarczającej, powinny być zainstalowane w pobliżu ustępów.39. Powinny być przewidziane oddzielne ustępy dla mężczyzn i kobiet, z wyjątkiem - i za zgodą właściwej władzy - zakładów zatrudniających nie więcej niż pięć osób lub tylko członków rodziny pracodawcy.
40. Liczba ubikacji i pisuarów dla mężczyzn oraz ubikacji dla kobiet powinna być określona przez właściwą władzę, w zależności od liczby pracowników.
41. Ustępy powinny być odpowiednio wentylowane, a ich miejsce tak dobrane, aby nie powodowały one żadnych przykrości. Ustępy te nie powinny mieć bezpośredniego połączenia z właściwymi pomieszczeniami pracy, ani z salami przeznaczonymi na odpoczynek lub jadalniami, ale powinny one być od nich oddzielone przedpokojem lub wolną przestrzenią. Droga prowadząca do ustępów, znajdujących się na wolnym powietrzu, powinna być przykryta dachem.
XI. SIEDZENIA42. Właściwe siedzenia w wystarczającej ilości powinny być postawione do dyspozycji pracowników; pracownicy powinni mieć możliwość korzystania z nich w rozsądnych granicach.
43. W miarę możliwości, stanowiska robocze powinny być tak urządzone, aby pracownik pracujący w pozycji stojącej mógł zawsze, gdy pozwala na to rodzaj pracy, wykonywać ją w pozycji siedzącej.
44. Konstrukcja i wymiary siedzeń, postawionych do dyspozycji pracowników, powinny im zapewniać wygodną pracę; powinny one być przystosowane do wykonywanej pracy i ułatwiać utrzymanie dobrej postawy przy pracy, z punktu widzenia zdrowia zainteresowanego; w razie potrzeby i w tym samym celu powinny być dostarczane podpórki pod nogi.
XII. SZATNIE45. Dla umożliwienia pracownikom przebierania się, przechowywania i suszenia odzieży, której nie używają oni w czasie pracy, powinny być przewidziane i należycie utrzymane odpowiednie urządzenia, jak wieszaki i szafki.
46. Jeżeli wymagają tego liczba pracowników i rodzaj wykonywanej pracy, pracownikom powinny być postawione do dyspozycji szatnie.
47. 1) Szatnie powinny posiadać:
a) szafki indywidualne o wystarczających wymiarach, należycie wietrzone i zamykane na klucz, lub inne urządzenia zapewniające te same wymagania;
b) siedzenia w wystarczającej ilości.
2) Oddzielne pomieszczenia powinny być przewidziane dla odzieży wyjściowej i dla wyposażenia roboczego, jeżeli pracownicy wykonują pracę tego rodzaju, że noszenie ubrań roboczych jest konieczne i że może ono być skażone, silnie zanieczyszczone, splamione lub przemoczone.48. Szatnie dla mężczyzn i dla kobiet powinny być oddzielne.
XIII. POMIESZCZENIA PODZIEMNE I PODOBNE49. Pomieszczenia podziemne i pomieszczenia bez okien, w których odbywa się normalna praca, powinny odpowiadać odpowiednim normom higieny, wydanym przez właściwą władzę.
50. W miarę jak na to pozwalają okoliczności, pracownicy, mający wykonywać pracę w pomieszczeniach podziemnych lub pozbawionych okien, powinni j ą wykonywać nie w sposób ciągły, lecz na zmiany.
XIV. SUBSTANCJE I PROCESY UCIĄŻLIWE, SZKODLIWE LUB TOKSYCZNE51. Pracownicy powinni być, za pomocą właściwych i możliwych do zastosowania środków, chronieni przed substancjami i procesami uciążliwymi, szkodliwymi lub toksycznymi, lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznymi.
52. Należałoby w szczególności zapewnić, aby:
a) wszelkie właściwe i możliwe do zastosowania środki były podjęte w celu zastąpienia tych substancji i procesów substancjami i procesami, które nie byłyby ani przykre, ani szkodliwe, ani toksyczne, lub z jakiegokolwiek powodu niebezpieczne, albo, aby te właściwości występowały w mniejszym stopniu;
b) właściwa władza zachęcała do wprowadzania zmian przewidzianych w lit. a) i, w przypadku możliwości uzyskania w handlu detalicznym, zalecała stosowanie produktów i procesów wykluczających wszelkie niebezpieczeństwo, oraz służyła radą w tym zakresie;
c) w przypadku niemożliwości wprowadzenia zmian omawianych w lit. a), były zastosowane inne środki ochronne, takie jak ogrodzenia, izolacja, wentylacja;
d) urządzenia kontrolne i do eliminowania substancji przykrych, szkodliwych, toksycznych lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznych były utrzymane stale w dobrym stanie;
e) wszelkie właściwe i możliwe do zastosowania środki były wprowadzane dla zabezpieczenia pracowników przed skutkami wynikającymi w szczególności z przewrócenia, wylania, wydzielania i rozpryskiwania substancji przykrych, szkodliwych, toksycznych lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznych;
f) w przypadku manipulowania substancjami toksycznymi lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznymi, zabronione było palenie tytoniu, jedzenie, picie i robienie makijażu; produkty żywnościowe, napoje, tytoń i wyroby kosmetyczne do makijażu, używane przez pracowników, nie powinny być narażone na skażenie takimi substancjami.53. Naczynia zawierające szkodliwe substancje powinny nosić:
a) znak ostrzegawczy, zgodny z przyjętymi normami międzynarodowymi i wskazujący, w razie potrzeby, na rodzaj grożącego niebezpieczeństwa;
b) nazwę substancji lub oznaczenie rozpoznawcze;
c) w miarę możliwości, podstawowe wskazówki co do pierwszej pomocy, jaką należy zastosować w przypadku, gdyby dana substancja spowodowała zagrożenie dla zdrowia lub obrażenie dała człowieka.54. 1) Jeżeli, mimo zastosowania, zgodnie z ustępami 51 i 52, środków ostrożności, wykonywane roboty są szczególnie brudzące lub wymagają używania, przewożenia lub manipulowania substancjami lub zastosowania procesów szkodliwych, toksycznych lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznych, i w zależności od wielkości i rodzaju grożącego niebezpieczeństwa, pracownicy powinni być zabezpieczeni w sposób odpowiedni za pomocą odzieży ochronnej lub każdego innego niezbędnego wyposażenia i środka ochrony osobistej.
2) Odzież ochronna, wyposażenie i środki ochrony osobistej, w zależności od rodzaju wykonywanej pracy, powinny zawierać, dla przykładu, jedną lub kilka z następujących rzeczy: palta, bluzy, fartuchy, okulary, rękawice, czepki, hełmy, aparaty oddechowe, obuwie, kremy ochronne i specjalne pudry.
3) W razie potrzeby, właściwa władza powinna ustalić normy skuteczności minimalnej dla wyposażenia i innych środków ochrony osobistej.
4) Jeżeli szczególne środki higieny publicznej lub ochrona zdrowia załogi wymagają noszenia odzieży lub jakiegokolwiek innego wyposażenia lub środka ochrony osobistej podczas pracy, powinny one być dostarczone, czyszczone i utrzymywane na koszt pracodawcy.55. W przypadku, gdy zastosowanie wyposażenia lub środków ochrony osobistej nie eliminuje całkowicie skutków działania substancji lub procesów szkodliwych, toksycznych lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznych, właściwa władza powinna, w razie potrzeby, zalecić stosowanie dodatkowych środków zapobiegawczych.
56. 1) W razie potrzeby, właściwa władza powinna ustalić najniższy wiek dopuszczenia do pracy wymagającej stosowania takich substancji i procesów.
2) Właściwa władza powinna wprowadzić badania lekarskie (wstępne i okresowe) dla pracowników narażonych na działanie substancji szkodliwych, toksycznych lub z jakiegokolwiek powodu niebezpiecznych.
XV. HAŁAS I DRGANIA57. 1) Hałasy (w tym sygnały dźwiękowe) i drgania, mogące spowodować u pracowników szkodliwe następstwa, powinny być zredukowane, jeśli to jest tylko możliwe, za pomocą właściwych i możliwych do zastosowania środków.
2) Specjalną uwagę należy przywiązywać:
a) do znacznego tłumienia hałasów i drgań wytwarzanych przez maszyny, mechanizmy i aparaty dźwiękowe;
b) do izolowania źródeł hałasu i drgań, które nie mogą być stłumione;
c) do ograniczenia intensywności i czasu trwania sygnałów dźwiękowych, w tym również audycji muzycznych;
d) do instalowania urządzeń dźwiękochłonnych dla odizolowania biur od hałasów warsztatowych, wind, transporterów lub ruchu ulicznego, wszędzie tam, gdzie to jest wskazane.58. W przypadku, gdyby środki przewidziane w ust. 57 pkt. 2) okazały się niewystarczające do wyeliminowania w sposób odpowiedni szkodliwych skutków hałasu i drgań:
a) jeżeli pracownicy narażeni są na szkodliwe działanie dźwięków, powinni oni być wyposażeni w odpowiednie ochraniacze na uszy;
b) regularne przerwy odpoczynkowe w czasie pracy i spędzone w pomieszczeniach lub miejscach,, gdzie nie występują ani emisja dźwięków, ani wibracje, powinny być przyznane pracownikom, narażonym na emisje dźwięków i na drgania, mogące spowodować szkodliwe następstwa;
c) w razie potrzeby, powinny być zastosowane systemy rozdziału lub rotacji robót.
XVI. METODY I RYTM PRACY59. Metody pracy powinny być, w miarę możliwości, dostosowane do wymagań higieny i zdrowia fizycznego i psychicznego, oraz do wygody pracowników.
60. Odpowiednie środki powinny być, między innymi, podjęte, aby mechanizacja lub metody skracania czasu trwania operacji nie narzucały takiego tempa pracy, które prowadziłoby, w wyniku długotrwałego natężenia uwagi lub wymaganej dużej szybkości ruchów, do szkodliwych następstw u pracowników, mianowicie do zmęczenia fizycznego lub psychicznego, wywołującego widoczne zaburzenia w organizmie.
61. Właściwa władza powinna ustalić, jeżeli warunki pracy wskazują na taką potrzebę, najniższy wiek zatrudnienia przy pracach wymienionych w ust. 60.
62. W celu uniknięcia lub ograniczenia, jak to jest tylko możliwe, szkodliwych następstw, omawianych w ust. 60, powinno się wprowadzać w czasie pracy przerwy odpoczynkowe lub, jeżeli to jest możliwe, systemy rozdziału lub rotacji robót.
XVII. PIERWSZA POMOC63. Każdy zakład, instytucja, administracja lub dział, do których niniejsze Zalecenie ma zastosowanie, powinien w zależności od swej wielkości oraz możliwości niebezpieczeństwa:
a) bądź posiadać własną izbę chorych lub własny punkt pierwszej pomocy;
b) bądź posiadać izbę chorych lub punkt pierwszej pomocy wspólnie z innymi zakładami, instytucjami, administracjami lub działami;
c) bądź posiadać jedną lub więcej szaf, skrzynek lub walizek ze środkami pierwszej pomocy.64. 1) Wyposażenie izb chorych, punktów pierwszej pomocy, szaf, apteczek i walizek, wymienionych w ust. 63, powinno być ustalone przez właściwą władzę w zależności od liczebności załogi i rodzaju grożącego niebezpieczeństwa.
2) Zawartość szaf, apteczek i walizek ze środkami pierwszej pomocy powinna być utrzymana w warunkach aseptyczności i należycie zabezpieczona; powinna ona być sprawdzana przynajmniej raz na miesiąc, a szafy, apteczki i walizki ze środkami pierwszej pomocy powinny być przy tej okazji uzupełniane lub, kiedy to jest niezbędne, zaraz po użyciu.
3) Każda szafa, apteczka lub walizka ze środkami pierwszej pomocy powinna zawierać jasne i proste instrukcje o udzielaniu pierwszej pomocy w przypadkach nagłych, i nosić - w widocznym miejscu - nazwisko osoby odpowiedzialnej, wyznaczonej zgodnie z ust. 65. Ich zawartość powinna być dokładnie opatrzona etykietami.65. Izby chorych, punkty opatrunkowe, apteczki i walizki ze środkami pierwszej pomocy powinny być o każdej porze łatwo naprawialne i dostępne, oraz przekazane pod opiekę wyznaczonej osoby, która powinna umieć udzielać pierwszej pomocy w zakresie ustalonym przez właściwą władzę.
XVIII. JADALNIE66. W przypadkach określonych przez właściwą władzę, jadalnie powinny być postawione do dyspozycji pracowników.
67. 1) Jadalnie powinny posiadać wystarczającą liczbę siedzeń i stołów.
2) Instalacja do podgrzewania pokarmów, stanowisko wody pitnej zimnej i stanowisko wody gorącej powinny być urządzone w jadalniach lub w ich bezpośredniej bliskości.
3) Kubły z przykryciem powinny być udostępnione.68. 1) Jadalnie powinny być oddzielone od wszelkich miejsc, w których się jest narażonym na działanie substancji toksycznych.
2) Noszenie skażonej odzieży roboczej w jadalniach powinno być zakazane.
XIX. POMIESZCZENIA NA ODPOCZYNEK69. 1) Jeżeli nie istnieją inne udogodnienia dla pracowników, potrzebujących chwilowego odpoczynku w godzinach pracy, pomieszczenie na odpoczynek powinno być urządzone w miejscu odpowiednim, z uwzględnieniem rodzaju pracy i wszystkich innych warunków i okoliczności z tym związanych. W szczególności pomieszczenia odpoczynkowe powinny być urządzone dla zabezpieczenia potrzeb kobiet pracujących, pracowników zatrudnionych przy pracach szczególnie ciężkich lub specjalnych, wymagających chwilowego odpoczynku w godzinach pracy, oraz dla pracujących zespołowo, w czasie przerw.
2) Tam, gdzie to jest wskazane, ustawodawstwo krajowe powinno upoważnić właściwą władzę do nakładania obowiązku urządzania pomieszczeń na odpoczynek, jeżeli władza ta uzna to za wskazane z uwagi na okoliczności i warunki wykonywania pracy.70. Omawiane pomieszczenia wypoczynkowe powinny zawierać co najmniej:
a) pomieszczenie z urządzeniami odpowiednimi dla danego klimatu, w celu zmniejszenia przykrego działania zimna lub upału;
b) odpowiednią wentylację i oświetlenie;
c) wystarczającą ilość odpowiednich siedzeń.
XX. PLANY I BUDOWA71. Plany nowych budynków, przeznaczonych do użytku przedsiębiorstwom, instytucjom, administracjom lub służbom, do których stosuje się mniejsze Zalecenie, jak również plany nowych instalacji, przeznaczonych na użytek tychże przedsiębiorstw, instytucji, administracji i służb, w budynkach starych, w których mają być przeprowadzone znaczne przeróbki, powinny odpowiadać, w miarę, jak to jest tylko możliwe, postanowieniom mniejszego Zalecenia, a w przypadkach określonych ustawodawstwem krajowym powinny one być przedstawione do uprzedniego zatwierdzenia przez właściwą władzę.
72. Plany te powinny zawierać wystarczające dane, dotyczące w szczególności:
a) rozmieszczenia pomieszczeń pracy, jak również dróg przeznaczonych dla ruchu, wyjść normalnych, wyjść zapasowych i urządzeń sanitarnych;
b) wymiarów pomieszczeń pracy i wyjść zapasowych, jak również drzwi i okien, ze wskazaniem wysokości podpór;
c) rodzaju podłóg, ścian i sufitów;
d) wszelkich maszyn i urządzeń mogących wydawać lub wydzielać ciepło, parę, gazy, kurz, zapachy, światło, hałas lub drgania w takich ilościach, że zdrowie, bezpieczeństwo lub wygoda pracowników mogłyby na tym ucierpieć, jak również proponowanych środków zwalczania tych niedogodności;
e) sposobów ogrzewania i oświetlania;
f) ewentualnych urządzeń wentylacji mechanicznej;
g) wszelkich środków tłumienia dźwięków, zabezpieczenia przed wilgocią i regulacji temperatury.73. Właściwa władza powinna udzielać rozsądnych terminów na wykonanie żądanych przez nią przeróbek, tak aby przedsiębiorstwa, instytucje, administracje lub służby, do których stosuje się niniejsze Zalecenie, odpowiadały jego postanowieniom.
74. W miarę możliwości, pokrycie podłóg lub sama podłoga, ściany i sufity pomieszczeń, jak również wyposażenie tych pomieszczeń, powinny być wykonane w ten sposób, aby nie przedstawiały żadnego zagrożenia dla zdrowia.
75. Wystarczające wyjścia zapasowe powinny być przewidziane i należycie utrzymane.
XXI. ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE PRZED ROZPRZESTRZENIANIEM SIĘ CHORÓB76. 1) Odpowiednie postanowienia powinny być podjęte w celu niedopuszczenia do rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych wśród załóg przedsiębiorstw, instytucji, administracji lub służb, do których stosuje się niniejsze Zalecenie, jak również między pracownikami a ludnością.
2) W szczególności, postanowienia te powinny zawierać:
a) zbiorowe lub indywidualne środki zabezpieczenia technicznego i medycznego, w tym ochronę przed chorobami zakaźnymi i walką z owadami, gryzoniami i innymi szkodnikami;
b) środki nadzoru lekarskiego.
XXII. SZKOLENIE W ZAKRESIE HIGIENY77. Powinny być podjęte środki w celu zapoznania pracowników i pracodawców z niezbędnymi wiadomościami podstawowymi o środkach higieny, z jakich mogą oni korzystać podczas godzin pracy.
78. 1) W szczególności pracownicy powinni być poinformowani:
a) o niebezpieczeństwie dla zdrowia, jakie mogą spowodować szkodliwe substancje, które przyjdzie im przewozić, manipulować lub używać, nawet jeżeli będzie to dotyczyło produktów o rzadkim zastosowaniu w danym zakładzie;
b) o konieczności prawidłowego posługiwania się wyposażeniem i urządzeniami przeznaczonymi dla celów ochrony i higieny.
2) Jeżeli wskazania związane z higieną nie mogą być podane w języku zrozumiałym dla pracowników, powinni oni być co najmniej poinformowani, w języku przez nich zrozumiałym, o znaczeniu niektórych określeń, wyrażeń, symboli i znaków, ważnych z punktu widzenia higieny.
XXIII. WSPÓŁPRACA W ZAKRESIE HIGIENY79. 1) Właściwa władza, pracodawcy i pracownicy powinni ustanowić wzajemne kontakty w celu zapewnienia higieny dla pracowników w zakresie wykonywanej przez nich pracy.
2) Właściwa władza, wprowadzając w życie postanowienia niniejszego Zalecenia, powinna to konsultować z zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników lub, jeżeli takie organizacje nie istnieją, zainteresowanymi przedstawicielami pracodawców i pracowników.80. 1) Właściwa władza powinna zachęcać i ewentualnie sama podejmować rozpatrywanie wszystkich środków zmierzających do zapewnienia higieny dla pracowników w zakresie wykonywanej przez nich pracy. 2) Właściwa władza powinna szeroko popularyzować wszelką dokumentację dotyczącą środków zmierzających do zapewnienia higieny pracowników w zakresie wykonywanej przez nich pracy. 3) Wszelkie informacje, rady i wyjaśnienia w zakresie każdej ze spraw, omawianych w niniejszym Zaleceniu, powinny być możliwe do uzyskania od właściwej władzy.
81. 1) W przedsiębiorstwach, instytucjach, administracjach lub służbach, dla których - biorąc pod uwagę grożące niebezpieczeństwo - właściwa władza uzna to za wskazane, należałoby wyznaczyć co najmniej jednego delegata lub odpowiedzialnego za sprawy higieny.
2) Delegaci lub odpowiedzialni za sprawy higieny powinni ściśle współpracować z pracodawcami i pracownikami w zakresie usuwania niebezpieczeństwa zagrażającego zdrowiu pracowników, w szczególności utrzymywać w tym celu kontakty z przedstawicielami pracodawców i pracowników.
3) W przedsiębiorstwach, instytucjach i administracjach, w których, z uwagi na grożące niebezpieczeństwo właściwa władza uzna to za wskazane, powinien być zorganizowany komitet do spraw higieny.
4) Komitety higieny powinny się w szczególności zajmować usuwaniem źródeł niebezpieczeństw zagrażających zdrowiu pracowników.82. Właściwa władza, wspólnie z zainteresowanymi pracodawcami i pracownikami, lub ich organizacjami, powinna przeprowadzać ankiety w celu zebrania danych odnośnie do chorób, których źródłem może być praca, oraz w celu opracowania środków dla usunięcia przyczyn i warunków powstawania tych chorób.
XXIV. WPROWADZANIE W ŻYCIE83. Dla zabezpieczenia skutecznego stosowania ustawodawstwa, lub innych postanowień dotyczących higieny, powinny być podjęte właściwe środki, w postaci odpowiednich służb inspekcyjnych, lub w inny sposób.
84. Jeżeli sposoby, za pomocą których zostały wprowadzone w życie postanowienia niniejszego Zalecenia, na to pozwalają, właściwe stosowanie omawianych postanowień powinno być zabezpieczone ustanowieniem odpowiedniego systemu sankcji.