ZALECENIE Nr 126 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące szkolenia zawodowego rybaków. Sesja Konferencji: 50 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 1 czerwca 1966 r. na pięćdziesiątej sesji, wziąwszy pod uwagę treść Zalecenia dotyczącego szkolenia zawodowego, z 1962 r., zważywszy, że przy stosowaniu tego dokumentu szkolenie zawodowe rybaków powinno mieć poziom odpowiadający poziomowi szkolenia prowadzonego dla innych zawodów, zajęć i rodzajów przemysłu, zważywszy ponadto, że podstawowymi celami szkolenia zawodowego rybaków powinno być: podniesienie wydajności rybołówstwa i przyczynienie się do ogólnego uznania znaczenia gospodarczego i społecznego tego przemysłu w gospodarce narodowej, przyciągnięcie do przemysłu rybackiego dostatecznej liczby osób, zapewnienie możliwości szkolenia i doszkalania zawodowego, które odpowiadałoby obecnym i przyszłym potrzebom pracy na wszystkich stanowiskach zawodowych w rybołówstwie, udzielanie pomocy wszystkim osobom, które przeszły szkolenie, w znalezieniu pracy w przemyśle rybackim, udzielanie pomocy osobom wyszkolonym w osiągnięciu jak najwyższego poziomu wytwórczości i zdolności zarabiania, ulepszanie zasad bezpieczeństwa na statkach rybackich, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące szkolenia zawodowego rybaków, która to sprawa stanowi szósty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, przyjmuje dnia dwudziestego pierwszego czerwca tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego szóstego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące szkolenia zawodowego rybaków, z 1966 r.: I. ZAKRES STOSOWANIA I DEFINICJE 1.1) Dla celów niniejszego Zalecenia określenie „statek rybacki" oznacza wszystkie, bez różnicy, statki i łodzie, stanowiące własność publiczną lub prywatną, przeznaczone do połowów morskich na wodach słonych, z wyjątkiem statków i łodzi przeznaczonych do polowania na wieloryby lub do podobnej działalności, jak również statki przeznaczone do poszukiwania lub ochrony łowisk. 2) Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do wszelkich rodzaj ów szkolenia, mających na celu przygotowanie osób do pracy na pokładzie statku rybackiego. 3) Niniejsze Zalecenie nie ma zastosowania do osób, które uprawiają rybołówstwo sportowe lub rekreacyjne. 2. Przy stosowaniu niniejszego Zalecenia następujące określenia należy rozumieć jako oznaczające: a) kapitan: każdą osobę powołaną do dowodzenia statkiem rybackim; b) zastępca kapitana: każdą osobę powołaną w zastępstwie do dowodzenia statkiem, łącznie z osobami, które mogą być w każdej chwili powołane do zapewnienia żeglugi, z wyjątkiem pilotów; c) mechanik: każdą osobę stale kierującą służbą zapewniającą napęd mechaniczny statku rybackiego, jak również każdą osobę, która w każdej chwili może być powołana do zapewnienia ruchu i utrzymania w należytym stanie maszyn i urządzeń mechanicznych statku; d) rybak kwalifikowany: każdą doświadczoną osobę, należącą do służby pokładowej statku rybackiego, która bierze udział w prowadzeniu statku, przygotowuje sprzęt rybacki, łowi rybę, wyciągają na pokład i sprawia, utrzymuje w należytym stanie oraz naprawia sieci i inny sprzęt rybacki. II. PLANOWANIE I ADMINISTRACJA KRAJOWA PLANOWANIE I KOORDYNACJA 3. Przy ustalaniu polityki krajowej, która ma być stosowana w zakresie oświaty i szkolenia, właściwe władze w kraju posiadającym przemysł rybacki, lub który zamierza taki przemysł stworzyć, powinny czuwać nad tym, aby w ogólnym systemie środków szkolenia znalazło się odpowiednie miejsce dla szkolenia rybaków. 4. Jeżeli jakiś kraj nie może zapewnić szkolenia rybaków na wszystkich wymaganych poziomach kwalifikacji, powinien zbadać możliwość ustalenia, we współpracy z innymi krajami, jak również organizacjami międzynarodowymi, wspólnych programów szkolenia dla kwalifikacji i zawodów, które nie mogą być włączone do programów krajowych. 5. 1) Działalność wszystkich instytucji publicznych lub prywatnych, które w kraju zajmują się szkoleniem rybaków, powinna być koordynowana i rozwijana zgodnie z programem krajowym. 2) Program ten powinien być ustalony przez właściwe władze we współpracy z organizacjami armatorów statków rybackich, organizacjami rybaków, instytucjami oświaty i ośrodkami badań rybołówstwa, a także z innymi organizacjami lub osobami gruntownie zapoznanymi ze szkoleniem zawodowym rybaków. W krajach rozwijających się, w których we współpracy z innymi krajami lub organizacjami międzynarodowymi zostały utworzone specjalne instytuty badawcze lub naukowe rybołówstwa, instytuty te powinny odgrywać główną rolę w opracowaniu programu krajowego. 3) W celu ułatwienia badań, opracowania, koordynacji i wykonania programów szkolenia przeznaczonego dla rybaków, w każdym wypadku, gdy jest to możliwe, powinny być tworzone mieszane organy doradcze do spraw polityki i administracji szkolenia na terenie krajowym, a w razie potrzeby na szczeblu regionalnym lub na szczeblu lokalnym. 6. Właściwe władze powinny czuwać nad tym, aby instytucje i organy powołane do rozpowszechniania informacji o możliwości szkolenia i zatrudnienia (takie jak szkoły podstawowe i średnie, biura poradnictwa zawodowego, biura powołane do udzielania porad w sprawach zatrudnienia, publiczne urzędy zatrudnienia, instytucje kształcenia zawodowego i technicznego, organizacje armatorów rybołówstwa i organizacje rybaków) były dokładnie informowane o programach publicznego lub prywatnego szkolenia przygotowującego do zawodów rybackich oraz o warunkach umożliwiających otrzymanie zajęcia w przemyśle rybackim. 7. Właściwe władze powinny czuwać nad tym, aby programy szkolenia przeznaczonego dla rybaków były dokładnie skoordynowane z całą inną działalnością i wszystkimi innymi programami, publicznymi czy prywatnymi, które interesują przemysł rybacki. Powinny one, w szczególności, zapewniać: a) aby ośrodki badawcze rybołówstwa ułatwiały instytutom szkoleniowym i innym zainteresowanym organizacjom, a za ich pośrednictwem czynnym rybakom, zaznajamianie się z najnowszymi odkryciami dokonywanymi przez te ośrodki, mającymi praktyczne znaczenie dla rybołówstwa; w miarę możliwości ośrodki badawcze powinny przyczyniać się do zapewnienia doskonalenia rybaków, a instytucje szkoleniowe pomagać, w razie potrzeby, ośrodkom badawczym w ich pracy; b) aby szkolenie zawodowe było podbudowane wcześniejszym lub równoczesnym nauczaniem ogólnym, w celu podniesienia ogólnego poziomu oświaty we wspólnotach rybackich, spowodowanie, by rybacy znajdowali jak najwięcej zadowolenia ze swojej pracy, oraz ułatwienia im przyswojenia sobie wiadomości technicznych i zawodowych, które są przedmiotem szkolenia; c) aby wydane zostały, we współpracy z organizacjami armatorów statków rybackich i organizacjami rybaków, zarządzenia dające pierwszeństwo w zakresie angażowania osobom, które uczęszczały na publiczny lub prywatny kurs szkoleniowy, z zachowaniem równości we wszystkich innych sprawach; d) aby wydane zostały, we współpracy z organizacjami armatorów statków rybackich i organizacjami rybaków, zarządzenia, przede wszystkim w krajach rozwijających się, by uczniowie, którzy uczęszczali na publiczne lub prywatne kursy szkoleniowe mogli bądź znaleźć zajęcie na statku rybackim, bądź nabyć i eksploatować statek rybacki, odpowiednio wyposażony, indywidualnie lub tworząc spółdzielnię w celu kupna statku rybackiego albo też we wszelki inny odpowiedni sposób; e) aby liczba wyszkolonych rybaków odpowiadała wielkości floty i możliwościom rybołówstwa, którymi kraj dysponuje lub zamierza dysponować. FINANSOWANIE 8. 1) Programy szkolenia rybaków powinny być ustalane w sposób metodyczny; powinno być zapewnione ich regularne finansowanie, uwzględniające potrzeby oraz aktualny i przyszły rozwój przemysłu rybackiego. 2) W razie potrzeby, rząd powinien udzielić pomocy władzom lokalnym lub organizacjom prywatnym, które podejmują się szkolenia rybaków, udzielając im, na przykład, ogólnych subwencji, dostarczając im terenów, lokali lub materiałów pokazowych (statków, silników, instrumentów nawigacyjnych, sprzętu rybackiego itp.), oddając do ich dyspozycji bezpłatnie instruktorów lub przyjmując na siebie koszty szkolenia, które powinni uiszczać uczniowie. 3) Publiczne instytucje szkolenia rybaków powinny udzielać uczniom nauki bezpłatnie. Ponadto, dorosłym i młodocianym niezamożnym należy ułatwić szkolenie przez udzielanie pomocy finansowej i pomocy w naturze, analogicznej do pomocy przewidzianej w punktach 3) i 5) ust. 7 Zalecenia dotyczącego szkolenia zawodowego, z 1962 r. PRZEPISY NORMUJĄCE SZKOLENIE 9. 1) Właściwe władze, przy współpracy z mieszanymi organami przewidzianymi w pkt. 3) ust. 5, powinny opracować i wydać ogólne przepisy dotyczące szkolenia rybaków na terenie całego kraju. Przepisy te powinny być zharmonizowane z wymaganiami, jakim powinni zadośćuczynić w kraju rybacy, aby otrzymać świadectwa kwalifikacyjne ustanowione dla rozmaitych zawodów w rybołówstwie, i powinny szczegółowo określać: a) najniższy wiek wymagany do przyjęcia na kursy szkolenia rybaków; b) rodzaj badań lekarskich (łącznie z badaniami rentgenologicznymi klatki piersiowej oraz badaniami słuchu i wzroku), którym należy poddać osoby ubiegające się o przyjęcie na szkolenie rybaków; badania, w szczególności wzroku i słuchu, mogą być zróżnicowane stosownie do tego, czy kursy, na które zainteresowani zamierzają uczęszczać, mają ich przygotować do służby na pokładzie, czy do służby w maszynowni; c) wykształcenie ogólne, jakie muszą posiadać kandydaci na szkolenie rybaków; d) przedmioty, jakie powinny znajdować się w programie kursów, a mianowicie dotyczące: rybołówstwa, żeglugi, czynności marynarskich, bezpieczeństwa, mechaniki i służby gospodarczej; e) zakres szkolenia praktycznego, a w szczególności liczbę godzin praktyki ucznia w maszynowni i na morzu; f) okres trwania kursów szkolenia dla różnych zawodów w rybołówstwie i różne poziomy kwalifikacji; g) rodzaj egzaminów, którym ewentualnie mają być poddani uczniowie na zakończenie kursów szkolenia; h) doświadczenia i kwalifikacje, które powinien posiadać personel nauczający instytucji szkolenia. 2) Jeżeli nie jest możliwe ustalenie przepisów dających się zastosować na terenie całego kraju, właściwe władze we współpracy z mieszanymi organami, przewidzianymi w pkt. 3) ust. 5 niniejszego Zalecenia, powinny opracować zarządzenia w formie zaleceń, które mają służyć za wytyczne w celu ustalenia przepisów jednolitych, w takim stopniu, w jakim jest to możliwe, w całym kraju. III. PROGRAMY SZKOLENIA 10. Programy szkolenia rybaków powinny być opracowane na podstawie systematycznej analizy pracy rybaków i powinny być ustalane we współpracy z organami mieszanymi, przewidzianymi w pkt. 3) ust. 5 mniejszego Zalecenia. Powinny one być okresowo kontrolowane i analizowane, przy uwzględnieniu postępu technicznego, jaki nastąpił w przemyśle rybackim, oraz powinny — w zależności od funkcji, które zainteresowany ma pełnić na statku — dotyczyć w szczególności następujących przedmiotów: a) technika połowów, w razie potrzeby łącznie z właściwym użytkowaniem aparatów elektronicznych do wykrywania ryb, oraz użytkowanie, konserwacja i naprawianie sprzętu rybackiego; b) żegluga, prace marynarskie i manewrowanie statkiem, z uwzględnieniem strefy morskiej i rodzaju połowów, dla których kursy są zaplanowane; kursy powinny również umożliwić dobre zaznajomienie się z międzynarodowymi przepisami dotyczącymi zapobiegania zderzeniom na morzu; c) ładowanie, czyszczenie i sprawianie ryb na pokładzie; d) utrzymanie statku i przynależnych do niego przedmiotów; e) obsługa, utrzymanie i naprawa maszyn parowych oraz motorów działających na zasadzie wewnętrznego spalania (motory benzynowe lub motory Diesla) oraz innych urządzeń, do których użytkowania uczniowie mogą być powołani; f) należyte posługiwanie się urządzeniami radiowymi i radarowymi, do których obsługi uczniowie mogą być powołani; g) bezpieczeństwo na morzu i przy posługiwaniu się sprzętem rybackim (statyka, skutki oblodzenia, zwalczanie pożaru, uszczelnianie, bezpieczeństwo osobiste, urządzenia ochrony maszyn i sprzętu używanego na pokładzie, zasady bezpieczeństwa dotyczące takielunku, zasady bezpieczeństwa w pomieszczeniu maszyn, manewrowanie łodziami ratunkowymi, posługiwanie się tratwami pneumatycznymi, pierwsza pomoc i opieka lekarska oraz inne związane z tym przedmioty); h) przedmioty teoretyczne mające znaczenie dla rybołówstwa, w szczególności biologia morska i oceanografia, których nauka, przez dostarczenie szerokiego zakresu wiadomości podstawowych, powinna umożliwić uczniom kontynuowanie szkolenia bądź w celu udostępnienia im wyższego stanowiska, bądź zmiany zawodu w rybołówstwie, bądź przejścia do innego rodzaju rybołówstwa; i) przedmioty z zakresu wykształcenia ogólnego, z tym że nauczanie tych przedmiotów może być prowadzone w ograniczony sposób według skróconych programów; j) użytkowanie, utrzymanie i naprawa urządzeń chłodniczych, materiałów przeciwpożarowych, kołowrotów pokładowych i kołowrotów włókowych oraz innych urządzeń mechanicznych, stanowiących wyposażenie statku rybackiego; k) podstawowe wiadomości o instalacjach elektrycznych na statku; konserwacja i naprawa maszyn i aparatów elektrycznych, stanowiących wyposażenie statku rybackiego; l) higiena i wychowanie fizyczne, w szczególności nauka pływania, jeżeli urządzenia szkoleniowe na to pozwalają; m) służba pokładowa, służba mechaniczna i inne przedmioty; po wstępnym okresie szkolenia ogólnego kurs specjalistyczny związany z rybołówstwem. 11. 1) W miarę jak to możliwe i we właściwych wypadkach należy wydać krajowe przepisy dotyczące nadawania dyplomów i świadectw kwalifikacyjnych, uprawniających ich posiadaczy do wykonywania funkcji kapitana (różnych stopni), zastępcy kapitana (różnych stopni), mechanika (różnych stopni), technika rybołówstwa (różnych stopni), bosmana, rybaka wykwalifikowanego (różnych stopni), kucharza i innych czynności wyznaczonych personelowi służby pokładowej lub służby mechanicznej. 2) Programy szkolenia powinny przede wszystkim zmierzać do przygotowania uczniów do uzyskania dyplomów i świadectw oraz powinny odpowiadać przepisom krajowym stosowanym do świadectw; powinny one brać pod uwagę najniższy wiek i minimalne doświadczenie zawodowe, wymagane przez właściwe władze do wydania świadectw kwalifikacyjnych różnych stopni. 3) Jeżeli w kraju nie ma egzaminów poprzedzających wydanie świadectwa, lub jeżeli nie ma takich egzaminów dla określonych funkcji, to jednak kursy szkolenia powinny przygotowywać uczniów do poszczególnych wyżej wymienionych funkcji. Wszyscy uczniowie, którzy z dodatnim wynikiem ukończyli te kursy szkolenia, powinni otrzymać dyplom odpowiedni dla ukończonego kursu. 12. 1) Powinny istnieć programy szkolenia przygotowującego rybaków do pełnienia funkcji kapitana czy mechanika na wszystkich typach statków, jakie wchodzą w skład floty rybackiej kraju, łącznie ze statkami o wielkim tonażu, przeznaczonymi do połowów na odległych wodach. 2) Jeżeli to jest uzasadnione ze względu na rodzaj używanych statków, powinny być organizowane wyższe kursy rybołówstwa oraz kursy żeglugi na tym samym poziomie, jak kursy szkoleniowe dla oficerów marynarki handlowej, lecz dotyczące przedmiotów mających znaczenie dla rybołówstwa. 13. Szkolenie powinno trwać przez okres wystarczający na to, by uczniowie mogli sobie przyswoić wiadomości im przekazywane, a czas trwania szkolenia powinien być oznaczony przy uwzględnieniu takich czynników, jak: a) poziom szkolenia wymagany dla stanowiska w zawodzie, do którego kurs przygotowuje; b) wiek, jaki uczniowie powinni osiągnąć i wykształcenie ogólne, jakie powinni otrzymać, aby uczęszczać na kurs szkoleniowy; c) doświadczenie praktyczne posiadane już przez uczniów; d) potrzeba szybkiego przygotowania w kraju należycie wyszkolonych rybaków, pod warunkiem, że będą przestrzegane odpowiednie zasady szkolenia. 14. 1) Personel nauczający powinien się składać z osób posiadających rozległe wykształcenie ogólne, teoretyczne przeszkolenie techniczne i zadowalające doświadczenie praktyczne w zakresie rybołówstwa. 2) Jeżeli nie jest możliwe przyjęcie personelu nauczającego, odpowiadającego tym wymaganiom, należy zwrócić się do osób, które posiadają doświadczenie praktyczne w zakresie rybołówstwa i odpowiednie świadectwa kwalifikacyjne. 3) Jeżeli nie jest możliwe zatrudnienie personelu nauczającego, który posiada praktyczne doświadczenie w zakresie rybołówstwa, w pełnym wymiarze godzin, należy zatrudnić w niepełnym wymiarze godzin osoby, które posiadają w tym względzie wystarczające doświadczenie. 4) Cały personel nauczający powinien mieć kwalifikacje pedagogiczne i powinien sam przechodzić odpowiednie szkolenie prowadzone przez właściwe instytucje oświatowe. SZKOLENIE ZAWODOWE 15. W gminach rybackich należy zastosować środki, zgodnie z postanowieniami Konwencji dotyczącej najniższego wieku (rybołówstwo), z 1959 r., aby zapewnić dzieciom uczęszczającym do szkół szkolenie zawodowe, które obejmowałoby wstępne wiadomości praktyczne z zakresu prac marynarskich i dotyczyłyby ponadto zasad technicznych rybołówstwa handlowego, jak i elementarnych wiadomości wstępnych z zakresu żeglugi, na tyle, na ile to byłoby możliwe ze względu na ogólną sytuację panującą w kraju. SKRÓCONE KURSY PRZEZNACZONE DLA CZYNNYCH ZAWODOWO RYBAKÓW 16. Należy organizować kursy szkoleniowe dla czynnych zawodowo rybaków, aby im umożliwić uzupełnienie wiedzy technicznej, teoretycznej i praktycznej, dotrzymywanie kroku udoskonaleniom wprowadzonym do techniki rybołówstwa i żeglugi, i nabywanie kwalifikacji potrzebnych do osiągnięcia wyższego stanowiska. 17. 1) Kursy szkoleniowe przeznaczone dla czynnych zawodowo rybaków powinny wyraźnie mieć na celu: a) uzupełnienie kursów podstawowych długoterminowych i zapewnienie zainteresowanym specjalnego przeszkolenia, które ich przygotuje do zajęcia wyższego stanowiska; b) przyswojenie zainteresowanym nowo wprowadzanej w rejonie techniki połowów; nauczenie ich używania, konserwacji i naprawiania nowych modeli motorów i sprzętu rybackiego; nauczenie ich, w razie potrzeby, wytwarzania sprzętu rybackiego; c) przeszkolenie na wszystkich poziomach rybaków, którzy nie mogli uczęszczać na podstawowy, trwający dłuższy czas, kurs szkoleniowy; d) przeprowadzenie szkolenia przyspieszonego w krajach rozwijających się. 2) Kursy przeznaczone dla czynnych zawodowo rybaków powinny być krótkoterminowe i powinny one uzupełniać, a nie zastępować, podstawowe kursy szkolenia długoterminowe. 18. Kursy przeznaczone dla czynnych zawodowo rybaków, które mogą być prowadzone w ośrodkach rybołówstwa przez ruchome ekipy instruktorów, zaopatrzone w materiały pokazowe - powinny mieć formę: a) bądź kursów wieczorowych; b) bądź kursów sezonowych prowadzonych w miesiącach złej pogody lub w okresach o zmniejszonym nasileniu połowów; c) bądź kursów jednodniowych, w związku z którymi rybacy czasowo przerywają pracę na krótki okres. 19. 1) Należy zastosować wszelkie odpowiednie środki w celu umożliwienia czynnym zawodowo rybakom udziału w krótkoterminowych kursach na lądzie. 2) Czynni zawodowo rybacy powinni otrzymywać odpowiednie wyrównanie pieniężne za okresy, w których uczęszczają na krótkoterminowe kursy szkoleniowe. 20. Jeżeli kursy szkoleniowe, długoterminowe lub krótkoterminowe, przeznaczone dla czynnych zawodowo rybaków, nie odpowiadają wymaganiom szkolenia, zwłaszcza w rejonach odosobnionych, mogą być one uzupełniane przez: a) specjalne kursy lub specjalne programy informacyjne dotyczące rybołówstwa, nadawane przez radio lub telewizję; b) kursy korespondencyjne, specjalnie przystosowane do potrzeb czynnych zawodowo rybaków, organizowane tak, aby mogły z nich korzystać grupy szkoleniowe, uzupełniane od czasu do czasu wykładami lub także ćwiczeniami w szkołach prowadzących szkolenia; c) okresowe spotkania z badaczami i instruktorami, delegowanymi przez zrzeszenia rybackie. IV. METODY SZKOLENIA 21. Metody szkolenia, przyjęte w programach szkolenia przeznaczonego dla rybaków, powinny być, w miarę możliwości, jak najskuteczniejsze i powinny uwzględniać rodzaj kursów, doświadczenie, wykształcenie ogólne i wiek uczniów, jak również materiały pokazowe i będące do dyspozycji środki finansowe. 22. We wszystkich programach szkolenia przeznaczonego dla rybaków istotne miejsce powinno zajmować szkolenie praktyczne, wymagające czynnego udziału uczniów. 23. 1) Wszystkie instytucje szkolące osoby, które zajmują się rybołówstwem, powinny korzystać ze statków szkolnych przeznaczonych do nauki techniki połowów, żeglugi, prac marynarskich, prowadzenia maszyn i innych dyscyplin. Te statki szkolne powinny dokonywać rzeczywistych połowów. 2) Szkoły techniczne, które prowadzą szkolenie na wyższym poziomie, powinny również dysponować, jeżeli to jest możliwe, statkiem szkolnym. 24. 1) Na kursach szkoleniowych, przeznaczonych dla rybaków, powinny być wykorzystane materiały pokazowe (motory, sprzęt rybacki, makiety statków rybackich, wyposażenie warsztatów, instrumenty nawigacyjne itd.). 2) Materiały pokazowe powinny być przygotowane we współpracy z ośrodkami badań rybołówstwa i powinny obejmować, w miarę możliwości, najnowszy sprzęt rybacki i najnowsze instrumenty nawigacyjne. 3) Materiały pokazowe powinny być dobierane przy uwzględnieniu sprzętu rybackiego, statków i motorów, do których używania uczniowie mogą być powołani. 4) W pewnych wypadkach mogą być wykorzystane filmy i inne środki audiowizualne, lecz nie powinny one zastępować materiałów pokazowych, których wykorzystanie wymaga czynnego udziału uczniów. 5) Należy organizować zwiedzanie przez uczniów statków rybackich, wyposażonych w nowoczesne lub specjalne urządzenia, jak również zwiedzanie ośrodków badań rybołówstwa lub ośrodków rybackich oddalonych od rejonu, w którym znajduje się szkoła. 25. Szkolenie praktyczne może być również zapewnione przez odbycie praktyki na morzu na pokładzie statku przeznaczonego do połowów handlowych. 26. Szkolenie teoretyczne i kształcenie ogólne w ramach kursów szkoleniowych powinno mieć bezpośredni związek z wiedzą teoretyczną i praktyczną niezbędną dla rybaków; w miarę możliwości powinno ono być włączone do szkolenia praktycznego. V. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA 27. 1) Kraje powinny współpracować w celu popierania szkolenia zawodowego rybaków, zwłaszcza w krajach rozwijających się. 2) W ramach tej współpracy należy w szczególności, zależnie od wypadku: a) angażować i szkolić za pomocą organizacji międzynarodowych, lub innych krajów, personel nauczający, w celu stworzenia lub doskonalenia istniejących możliwości szkolenia; b) tworzyć możliwości wspólnego szkolenia lub wspólne ośrodki badawcze rybołówstwa; c) umożliwić szkolenie wytypowanym w tym celu uczniom-rybakom lub uczniom-instruktorom z innych krajów oraz wysyłać uczniów-rybaków lub uczniów-instruktorów za granicę dla odbycia tam praktyki szkoleniowej; d) organizować międzynarodową wymianę personelu, a także międzynarodowe seminaria i międzynarodowe grupy robocze; e) oddawać instruktorów do dyspozycji szkół prowadzących szkolenie rybaków za granicą.