ZALECENIE Nr 136
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące specjalnych programów zatrudnienia i szkolenia młodzieży w celach rozwoju.

Sesja Konferencji: 54

Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,

zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 3 czerwca 1970 r. na pięćdziesiątej czwartej sesji,

przypominając postanowienia istniejących konwencji i zaleceń w sprawach szkolenia i zatrudnienia młodocianych, a w szczególności Zalecenie dotyczące bezrobocia (młodociani), z 1935 r., Zalecenie dotyczące szkolenia zawodowego, z 1962 r., oraz Konwencję i Zalecenie dotyczące polityki zatrudnienia, z 1964 r.,

zważywszy, że specjalne programy zatrudnienia młodzieży oraz programy szkolenia, mające na celu nabycie przez młodocianych niezbędnych kwalifikacji umożliwiających im przystosowanie się do rytmu zmian społecznych i branie aktywnego udziału w rozwoju ich kraju, są środkiem zmierzającym do rozwiązania problemów zatrudnienia i bezrobocia młodzieży, uzupełniającym istniejące już środki,

wziąwszy pod uwagę fakt, że problemy, które mają być za pomocą tych środków rozwiązane, nabrały dużego znaczenia w szerokim zakresie w ostatnich latach,

uznając za ważne przyjęcie dokumentu określającego cele, metody i środki tych programów specjalnych w taki sposób, aby były one całkowicie zgodne z poprzednio przyjętymi międzynarodowymi normami pracy i mogły uwzględniać warunki służby w ramach tych programów, a zwłaszcza z Konwencją dotyczącą pracy przymusowej lub obowiązkowej, z 1930 r., i Konwencją dotyczącą zniesienia pracy przymusowej, z 1957 r.,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące specjalnych programów zatrudnienia i szkolenia młodzieży w celach rozwoju, która to sprawa stanowi szósty punkt porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, przyjmuje dnia dwudziestego trzeciego czerwca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące specjalnych programów dla młodzieży, z 1970 r.:

I. CHARAKTER PROGRAMÓW SPECJALNYCH

1.1) Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do programów specjalnych, opracowanych dla umożliwienia młodocianym brania udziału w działalności mającej na celu rozwój gospodarczy i społeczny ich kraju oraz uzyskanie wykształcenia, kwalifikacji i doświadczenia, mających ułatwić im późniejszą działalność ekonomiczną na trwałej podstawie i przyczynić się do włączenia ich do życia społeczeństwa.
2) Programy te zwane są dalej „programami specjalnymi”.

2. Za programy specjalne, w rozumieniu mniejszego Zalecenia, mogą być uznane:
a) programy odpowiadające potrzebom w dziedzinie zatrudnienia i szkolenia młodzieży, nie zaspokojonym jeszcze przez istniejące krajowe programy oświatowe lub szkolenia zawodowego, albo przez normalne możliwości na rynku zatrudnienia;
b) programy umożliwiające młodocianym, zwłaszcza bezrobotnym, posiadającym wykształcenie lub kwalifikacje techniczne potrzebne do rozwoju społeczeństwa, szczególnie w dziedzinie ekonomicznej, społecznej, oświatowej i zdrowotnej, wykorzystanie tych kwalifikacji w służbie dla społeczeństwa.

II. ZASADY OGÓLNE

3. 1) Programy specjalne powinny być organizowane w ramach krajowych planów rozwoju, gdzie takie istnieją, a w szczególności powinny być całkowicie zharmonizowane z planami podnoszenia wartości zasobów ludzkich i programami mającymi na celu osiągnięcie całkowitego produktywnego zatrudnienia, jak również ze stałymi programami w dziedzinie kształcenia i szkolenia młodzieży.
2) Programy specjalne powinny mieć charakter tymczasowy, ażeby sprostać bieżącym i pilnym potrzebom ekonomicznym i społecznym. Nie powinny one powtarzać innych środków polityki ekonomicznej lub rozwoju stałych programów oświatowych, lub szkolenia zawodowego, ani z nimi kolidować, a także nie należy uważać, że zastępują one te środki i te stałe programy.
3) Programy specjalne nie powinny być wykonywane w taki sposób, aby obniżały istniejące normy pracy, a usługi uczestników tych programów nie powinny być wykorzystywane na rzecz prywatnych osób lub przedsiębiorstw.
4) Programy specjalne powinny zapewniać uczestnikom, w razie potrzeby, przynajmniej minimum wykształcenia ogólnego.

4. Podstawowe elementy każdego programu specjalnego powinny obejmować ochronę godności ludzkiej i rozwój osobowości oraz poczucie odpowiedzialności osobistej i społecznej.

5. Programy specjalne powinny być realizowane bez żadnej dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, religię, przekonania polityczne, pochodzenie narodowe lub społeczne; powinny one być stosowane w celu zapewnienia równości szans i traktowania.

6. Cele i zadania każdego programu specjalnego oraz kategorie uczestników powinny być jasno określone przez właściwą władzę i powinny być — w świetle doświadczenia — przedmiotem okresowych przeglądów.

7.1) Uczestnictwo w programach specjalnych powinno być dobrowolne; wyjątki mogą być dopuszczone tylko w drodze ustawodawczej i na tyle tylko, na ile jest to całkowicie zgodne z postanowieniami istniejących konwencji międzynarodowych dotyczących pracy przymusowej i polityki zatrudnienia.
2) Programy, w odniesieniu do których takie wyjątki mogą być dopuszczone, mogą obejmować:
a) programy oświatowe i szkoleniowe przewidujące obowiązkowy udział młodocianych bezrobotnych, w ciągu oznaczonego okresu po przekroczeniu normalnego wieku szkolnego;
b) programy dla młodocianych, którzy uprzednio przyjęli zobowiązanie do pracy przez oznaczony czas, jako warunek wstępny uzyskania możliwości kształcenia się lub zdobywania kwalifikacji technicznych, posiadających szczególną wartość dla rozwoju społecznego.
3) W razie dopuszczenia takich wyjątków, uczestnicy powinni w możliwie najwyższym stopniu mieć wolność wyboru między różnymi istniejącymi formami działalności a różnymi regionami kraju, przy dokonywaniu zaś przydziału trzeba zwrócić należytą uwagę na ich kwalifikacje i uzdolnienia.

8. Warunki służby uczestników programów specjalnych powinny być jasno określone przez właściwą władzę; powinny być one zgodne z przepisami prawnymi określającymi minimalny wiek dopuszczenia do zatrudnienia oraz z innymi przepisami prawnymi stosującymi się do młodocianych odbywających regularne szkolenie lub pracujących na zwykłych warunkach.

9. Uczestnicy powinni zachować możność wstąpienia do organizacji młodzieżowych lub związkowych według swego wyboru, oraz brania udziału w działalności tych organizacji.

10. Powinien istnieć formalny tryb postępowania, umożliwiający uczestnikom odwoływanie się od decyzji dotyczących ich rekrutacji, przydziałów lub warunków służby, a także powinien istnieć uproszczony tryb rozpatrywania odwołań osób niepełnoletnich.

III. PROGRAMY ODPOWIADAJĄCE POTRZEBOM W DZIEDZINIE ZATRUDNIENIA I SZKOLENIA MŁODZIEŻY, NIE ZASPOKOJONYM JESZCZE PRZEZ ISTNIEJĄCE KRAJOWE PROGRAMY OŚWIATOWE LUB SZKOLENIA ZAWODOWEGO, ALBO PRZEZ NORMALNE MOŻLIWOŚCI NA RYNKU ZATRUDNIENIA

A.CELE

11. W zależności od potrzeb i warunków krajowych, programy specjalne, do których ma zastosowanie niniejsza część Zalecenia, powinny zmierzać do jednego lub więcej następujących celów szczególnych:
a) dania młodocianym, którzy znajdują się w niekorzystnej sytuacji ze względu na wykształcenie lub z innych powodów, takiego wykształcenia, kwalifikacji i przysposobienia do pracy, jakie są niezbędne do wykonywania użytecznej i popłatnej działalności gospodarczej oraz włączenia ich do życia społeczeństwa;
b) włączenia młodocianych do udziału w rozwoju gospodarczym i społecznym kraju, włącznie z rozwojem rolnictwa i wsi;
c) zapewnienie tym młodocianym pożytecznego zajęcia, związanego z rozwojem gospodarczym i społecznym, którzy w przeciwnym razie pozostaliby bez pracy.

B. UCZESTNICTWO

12. Przy dokonywaniu selekcji młodocianych do uczestniczenia w programach specjalnych, należy brać pod uwagę:
a) wiek i wykształcenie, przeszkolenie i ewentualne doświadczenie zawodowe, mając na względzie zgodnie z charakterem programu konieczność zwiększenia możliwości życiowych młodocianych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, ich zdolności do korzystania z uczestnictwa w programie oraz zdolności do przyczynienia się do realizacji programu;
b) uzdolnienia umysłowe i fizyczne do wykonania zadań, które zostaną im powierzone zarówno w czasie uczestniczenia w programie, jak i później;
c) zakres, w jakim doświadczenie zdobyte w ramach programu może stworzyć nowe możliwości zatrudnienia młodocianych i, tym samym, przyczynić się do ich czynnego udziału w rozwoju gospodarczym i społecznym.

13. Właściwa władza powinna ustalić granice wieku dla uczestnictwa, jakie będą odpowiednie dla proponowanego szkolenia, oraz prace, które należy wykonywać w ramach różnych rodzajów programów specjalnych. Przy ustalaniu tych granic wieku należy brać pod uwagę międzynarodowe normy pracy dotyczące najniższego wieku dopuszczenia do zatrudnienia.

14. Programy specjalne powinny pozwolić możliwie największej liczbie młodocianych na przejście do normalnej działalności gospodarczej lub na przystąpienie do regularnych programów oświatowych, lub też programów szkolenia zawodowego, a okres uczestnictwa powinien być odpowiednio ograniczony.

15. W każdym programie specjalnym powinny być podjęte odpowiednie środki, w celu zapewnienia, aby każdy uczestnik przed przystąpieniem do programu dokładnie zrozumiał wszystkie warunki służby (łącznie z zasadami zachowywania się, które mogą istnieć), pracę, jaką należy przedsięwziąć w ramach programu, wymagane przeszkolenie oraz uprawnienia, z których będzie korzystał w czasie i po ukończeniu służby.

C. TREŚĆ PROGRAMÓW SPECJALNYCH

16. Treść programów specjalnych powinna być odpowiednio przystosowana i może różnić się nawet w ramach jednego programu, w zależności od wieku, płci, poziomu wykształcenia i szkolenia oraz zdolności uczestników.

17. Wszystkie programy specjalne powinny obejmować krótki okres wstępny przeznaczony dla:
a) przeszkolenia w zakresie problematyki mającej ogólne znaczenie dla wszystkich uczestników, jak w szczególności ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny oraz szczegółowe przepisy regulujące działalność w ramach programu;
b) przyzwyczajenia uczestników do warunków życia i pracy w ramach programu i pobudzenia ich zainteresowań;
c) sprawdzenie uzdolnień uczestników w celu przeznaczenia ich do działalności takiego rodzaju, jaki najbardziej odpowiada ich uzdolnieniom.

18. Uczestnicy programów specjalnych powinni otrzymać wykształcenie uzupełniające, łącznie z wykształceniem obywatelskim, ekonomicznym i społecznym, dostosowane do ich potrzeb oraz do potrzeb i dążeń kraju, oraz powinni być informowani o roli i działalności organizacji, utworzonych na zasadzie dobrowolności dla reprezentowania interesów pracowników i pracodawców.

19. Programy specjalne, mające na celu, w całości lub w części, zapewnienie młodocianym, posiadającym ograniczone możliwości, zdobycia niezbędnych kwalifikacji potrzebnych do wykonywania użytecznej działalności gospodarczej, powinny:
a) zmierzać przede wszystkim do przygotowania uczestników do zajęć, w których najprawdopodobniej będą oni mogli znaleźć sposobność użytecznej pracy, biorąc jednocześnie pod uwagę, w możliwie najwyższym stopniu, ich upodobania zawodowe;
b) dawać uczestnikom zarówno dobre podstawowe przeszkolenie praktyczne, jak też odpowiednią wiedzę teoretyczną;
c) brać pod uwagę rolę, jaką uczestnicy mogą ewentualnie odegrać, wywierając zachęcający wpływ na inne osoby, oraz przygotować ich do spełniania tej roli;
d) ułatwić i, w miarę możliwości, zapewnić uczestnikom:
i) przejście do regularnych programów nauczania lub szkolenia zawodowego, albo też do innych programów specjalnych, w celu dalszego kształcenia i szkolenia, zwłaszcza tym, którzy wykazują szczególne uzdolnienia;
ii) przejście do normalnej działalności gospodarczej, w szczególności przez środki podjęte w celu zapewnienia przydatności w tej działalności, kwalifikacji zdobytych przez uczestników.

20. Programy specjalne, mające na celu, w całości lub części, włączanie młodocianych do realizacji projektów rozwoju gospodarczego i społecznego, powinny:
a) obejmować szkolenie co najmniej w takim zakresie, jaki umożliwia uczestnikom nabycie wszelkich kwalifikacji wymaganych do wykonywania pracy, jaką podejmą, a także przeszkolenie o środkach higieny i bezpieczeństwa, które należy stosować;
b) dążyć do rozwinięcia dobrych nawyków pracy;
c) zatrudniać uczestników, jeśli to możliwe, w dziedzinach działalności, do których wykazują oni uzdolnienia i posiadają pewne kwalifikacje.

21. Do wyboru prac wykonywanych w ramach programów specjalnych, przewidzianych w poprzednim ustępie, należy w szczególności stosować następujące kryteria:
a) potencjalne znaczenie tych prac dla rozwoju działalności gospodarczej kraju lub regionu oraz, w szczególności, dla stworzenia nowych możliwości dla uczestników;
b) wartość szkolenia, zwłaszcza z punktu widzenia zawodów, w których uczestnicy będą mieli prawdopodobnie szansę znalezienia, z biegiem czasu, możliwości użytecznej pracy;
c) wartość jako inwestycji dla rozwoju gospodarczego i społecznego oraz żywotność gospodarczą projektów, włączając w szczególności uwzględnienie stosunku kosztów do rezultatów;
d) potrzeba specjalnych środków działania zakładających, w szczególności, że praca uczestników nie będzie stanowiła nielojalnej konkurencji dla pracowników pracujących na zwykłych warunkach.

D. WARUNKI SŁUŻBY

22. Warunki służby powinny być zgodne, co najmniej, z następującymi zasadami:
a) okres służby nie powinien normalnie przekraczać dwu lat;
b) niektóre przyczyny, takie jak stan zdrowia albo trudności rodzinne lub osobiste, powinny być uznane za usprawiedliwiające zwolnienie uczestnika przed upływem normalnego okresu służby;
c) godziny przeznaczone w ciągu dnia i tygodnia na pracę i szkolenie powinny być ograniczone w ten sposób, żeby pozostało dość czasu na kształcenie ogólne i odpoczynek, jak również dość czasu wolnego;
d) poza odpowiednim zakwaterowaniem, wyżywieniem i odzieżą, otrzymywanymi stosownie do rodzaju programu specjalnego, uczestnicy powinni otrzymać wynagrodzenie w gotówce; powinni oni mieć możność oszczędzania i należy ich do tego zachęcać;
e) w programach specjalnych, których okres służby wynosi jeden rok lub więcej, uczestnicy powinni otrzymać doroczny urlop i, w miarę możliwości, należy im zapewnić bezpłatny przejazd do domu i z powrotem;
f) w miarę możliwości, uczestnicy powinni być objęci postanowieniami o ubezpieczeniach społecznych, jakie mają zastosowanie do osób zatrudnionych na zwykłych warunkach; w każdym razie należy podjąć środki w celu zapewnienia uczestnikom bezpłatnej opieki lekarskiej i odszkodowania w razie niezdolności do pracy lub śmierci na skutek wypadku albo choroby nabytej w trakcie programu specjalnego.

E. DOBÓR I SZKOLENIE PERSONELU

23. Wszystkie programy specjalne powinny być zorganizowane w ten sposób, aby uczestnicy znajdowali się pod odpowiednią opieką wykwalifikowanego personelu, mogącego korzystać z pomocy doradców technicznych lub pedagogicznych.

24. 1) Przy dokonywaniu doboru personelu należy kłaść nacisk nie tylko na ich kwalifikacje i doświadczenie w pracy, jaka ma być wykonywana, ale również na ich zdolność rozumienia młodzieży, umiejętność kierowania i przystosowywania się. Co najmniej kilku członków personelu powinno posiadać doświadczenie normalnej pracy poza programami specjalnymi.
2) Przy rekrutacji personelu należy wykorzystać wszystkie możliwe źródła, łącznie z możliwością zachęcania uczestników programów, którzy wykazali się zdolnościami kierowniczymi, aby sami przygotowywali się do pracy w charakterze członków personelu.

25. Szkolenie personelu wychowawczego i technicznego powinno, poza koniecznym specjalnym kształceniem zawodowym, obejmować co najmniej:
a) kształcenie pedagogiczne, ze szczególnym uwzględnieniem metod szkolenia młodocianych;
b) podstawowe kształcenie z zakresu stosunków międzyludzkich, ze szczególnym uwzględnieniem motywacji pracy i stosunku do pracy;
c) szkolenie dotyczące organizacji pracy, włącznie z przydzielaniem uczestnikom rozmaitych prac, w zależności od ich uzdolnień i poziomu wyszkolenia.

26. Szkolenie personelu administracyjnego powinno, poza koniecznym specjalnym kształceniem zawodowym, obejmować co najmniej:
a) kształcenie umożliwiające zainteresowanym zrozumienie celów programu specjalnego i znajomość ustawodawstwa pracy oraz z zakresu ochrony młodocianych, a także szczegółowych przepisów regulujących wykonywanie programu;
b) kształcenie zapewniające dostateczną znajomość technicznych aspektów prac wykonywanych w ramach programu;
c) kształcenie z zakresu stosunków międzyludzkich, mające na celu ułatwienie dobrych stosunków między personelem wychowawczym i technicznym a uczestnikami.

F. POMOC UDZIELANA UCZESTNIKOM W ZWIĄZKU Z ICH PRZYSZŁĄ PRACĄ ZAWODOWĄ

27. Podczas służby w ramach programu specjalnego uczestnicy powinni otrzymać informacje o pracy, które pomogą im w powzięciu decyzji dotyczących ich przyszłości zawodowej.

28. Uczestnicy wykazujący szczególne uzdolnienia powinni otrzymać pomoc, wszystkimi możliwymi sposobami, w kontynuowaniu ich kształcenia i szkolenia poza programem specjalnym po zakończeniu okresu służby.

29. Należy podjąć szczególne i natychmiastowe starania, mające na celu szybkie włączenie uczestników do normalnej działalności gospodarczej po zakończeniu przez nich okresu służby; starania te powinny być uzupełnieniem normalnych starań służb zatrudnienia i innych odpowiednich organów.

30. Zwalnianie uczestników należy, w miarę możliwości, przeprowadzać stopniowo, w zależności od zdolności przyjęcia przez gospodarkę osób nowo przystępujących do wykonywania dochodowej działalności, z tym że w wyjątkowych programach zawierających element obowiązku, powinno się zapewniać indywidualne prawo opuszczenia programu po upływie pierwotnie przewidzianego okresu służby.

31. Pomoc udzielana, w miarę możliwości, za pośrednictwem istniejących instytucji, byłym uczestnikom, którzy urządzają się indywidualnie na własny rachunek, lub stają się członkami kolektywu, może obejmować:
a) środki ułatwiające zainteresowanym dostęp do instytucji kredytowych, rynkowych i oszczędnościowych;
b) utrzymywanie kontaktów w celu udzielania zachęty i porad technicznych potrzebnych w prowadzeniu ich działalności;
c) w odniesieniu do spółdzielni — pomoc finansową i administracyjną przewidzianą w Zaleceniu dotyczącym spółdzielni (kraje rozwijające się), z 1966 r.

32. W miarę, jak pozwalają na to posiadane zasoby, uczestnicy po zadowalającym ukończeniu służby powinni otrzymać premię w gotówce lub w naturze, jak na przykład komplet narzędzi, który ułatwi im podjęcie normalnej działalności gospodarczej.

IV. PROGRAMY UMOŻLIWIAJĄCE MŁODOCIANYM, POSIADAJĄCYM WYKSZTAŁCENIE LUB KWALIFIKACJE TECHNICZNE, POTRZEBNE DO ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA, WYKORZYSTANIE TYCH KWALIFIKACJI W SŁUŻBIE DLA SPOŁECZEŃSTWA

33. Programy specjalne, do których odnosi się niniejsza część Zalecenia, powinny pobudzać zainteresowania młodocianych rozwojem ekonomicznym i społecznym ich kraju oraz rozwijać poczucie odpowiedzialności wobec społeczeństwa.

34. Uczestnicy powinni być zatrudniani w dziedzinach działalności, do których mają szczególne kwalifikacje, lub w dziedzinach ściśle z nimi związanych.

35. W razie potrzeby, kwalifikacje uczestników powinny być uzupełnione przez szkolenie mające na celu nabycie przez nich wiedzy technicznej i zaznajomienie ich z metodami pracy, niezbędnymi do wykonywania ich zadań.

36. Należy podjąć kroki, aby uczestnicy mogli łatwo korzystać z fachowej rady i pomocy co do problemów, z jakimi się spotykają przy wykonywaniu swych zadań.

37. Warunki służby powinny być zgodne, co najmniej, z następującymi zasadami:
a) okres służby nie powinien normalnie przekraczać dwu lat;
b) niektóre przyczyny, takie jak stan zdrowia albo trudności rodzinne lub osobiste, powinny być uznane za usprawiedliwiające zwolnienie uczestnika przed upływem normalnego okresu służby;
c) godziny przeznaczone na pracę i szkolenie powinny być ustalane z uwzględnieniem potrzeb uczestników w zakresie wypoczynku i rekreacji;
d) poza odpowiednim zakwaterowaniem i wyżywieniem, otrzymywanymi stosownie do rodzaju programu specjalnego, uczestnicy powinni otrzymywać należyte wynagrodzenie w gotówce;
e) w programach specjalnych, których okres służby wynosi jeden rok lub więcej, uczestnicy powinni otrzymać doroczny urlop i, w miarę możliwości, należy im zapewnić bezpłatny przejazd do domu i z powrotem;
f) uczestnicy powinny być objęci wszystkimi postanowieniami o ubezpieczeniach społecznych, które mają zastosowanie do osób zatrudnionych na zwykłych warunkach; w każdym razie należy podjąć środki w celu zapewnienia uczestnikom bezpłatnej opieki lekarskiej i odszkodowania w razie niezdolności do pracy lub śmierci na skutek wypadku albo choroby nabytej w trakcie programu specjalnego.

38. Należy podjąć środki ułatwiające przejścia uczestników, po zakończeniu okresu służby, do normalnej działalności gospodarczej w ich zawodzie.

V. DZIAŁALNOŚĆ ADMINISTRACYJNA

39. Do kierowania programami specjalnymi i ich koordynacji w skali krajowej właściwa władza powinna powołać odpowiedni organ lub organy.

40. W skład tych organów, tam gdzie to jest możliwe, obok członków mianowanych przez rząd powinni wchodzić przedstawiciele organizacji pracowników i pracodawców oraz organizacji młodzieżowych, w celu zapewnienia ich aktywnego udziału w planowaniu, realizacji, koordynacji, kontroli oraz ocenie programów specjalnych.

41. Przy wykonywaniu swych zadań organy te powinny, w razie potrzeby, konsultować się z organizacjami dobrowolnymi oraz właściwymi władzami, zwłaszcza w dziedzinie pracy, oświaty, w sprawach gospodarczych, rolnictwa, przemysłu oraz w sprawach socjalnych.

42. Organy te powinny utrzymywać stałą łączność z władzami odpowiedzialnymi za normalne programy oświatowe i szkoleniowe, w celu zapewnienia potrzebnej koordynacji dla możliwie najszybszej stopniowej eliminacji programów specjalnych.

43. Należy starać się, aby władze terenowe brały aktywny udział w dokonywaniu wyboru i wprowadzaniu w życie projektów w ramach danego programu.

44. Przy ustanawianiu programu specjalnego, właściwa władza powinna starać się o zgromadzenie dostatecznych środków finansowych i materiałowych, jak również o zaangażowanie niezbędnego wykwalifikowanego personelu, aby zapewnić całkowitą realizację tego programu. W związku z tym, właściwa władza powinna przywiązywać szczególną wagę do określenia środków, dzięki którym programy mogłyby same tworzyć własne źródła dochodów. Od uczestników lub ich rodzin nie należy żądać żadnego wkładu finansowego.

45. Należy wydać przepisy przewidujące prowadzenie systematycznej kontroli programów specjalnych oraz badanie rachunków.

46. Organizacja na szczeblu lokalnym powinna mieć taki charakter, aby mogła przygotowywać i zachęcać uczestników do stopniowego udziału w zarządzaniu ich programem.

VI. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA

47. W odniesieniu do programów specjalnych, dzięki którym młodociani z jednego kraju uczestniczą w działalności mającej na celu rozwój innego kraju, właściwe władze i zainteresowane organy powinny stosować, w sposób możliwie najpełniejszy, odpowiednie postanowienia niniejszego Zalecenia w sprawach należących do ich właściwości, i powinny ze sobą współpracować, zarówno w celu stosowania tych postanowień w sprawach wymagających wspólnego działania, jak i przy rozwiązywaniu trudności, jakie mogą wyniknąć w związku z ich stosowaniem.