ZALECENIE Nr 137 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące szkolenia zawodowego marynarzy. Sesja Konferencji: 55 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 14 października 1970 r. na pięćdziesiątej piątej sesji, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące szkolenia zawodowego marynarzy, która to sprawa stanowi szósty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, przyjmuje dnia dwudziestego ósmego października tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące szkolenia zawodowego marynarzy, z 1970 r.: I. ZAKRES ZASTOSOWANIA 1.1) Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do wszelkiego rodzaju szkolenia, przygotowującego osoby do pracy na statkach morskich, stanowiących własność publiczną lub prywatną, używanych w celach handlowych, do przewozu towarów lub pasażerów, bądź do celów szkoleniowych lub naukowo-badawczych. Ustawodawstwo krajowe, orzeczenia arbitrażowe lub układy zbiorowe, stosownie do warunków danego kraju, powinny określić, kiedy statek należy uważać za statek morski. 2) Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do szkolenia osób przygotowujących się do pełnienia obowiązków w służbie pokładowej, mechanicznej, radiotechnicznej lub hotelarskiej, albo w kilku z tych działów. Nie stosuje się go do rybaków. II. CELE SZKOLENIA 2. Podstawowymi celami polityki szkolenia zawodowego marynarzy powinno być: a) utrzymanie i polepszenie wydajności transportu morskiego oraz kwalifikacji zawodowych i zdolności marynarzy, z należytym uwzględnieniem ich potrzeb oświatowych oraz ekonomicznych i społecznych interesów kraju; b) utrzymanie i uzupełnienie przepisów dotyczących zapobiegania wypadkom na statkach handlowych, zarówno na morzu, jak i w portach, w celu zmniejszenia niebezpieczeństwa wypadków; c) zachęcenie dostatecznej liczby osób posiadających potrzebne uzdolnienia do podejmowania pracy w marynarce handlowej; d) zapewnienie odpowiedniego szkolenia wstępnego wszystkim nowo przyjętym, w miarę możliwości, na lądzie lub na statku; e) zapewnienie możliwości szkolenia zawodowego i doszkalania marynarzy różnych stopni i kategorii, odpowiadających bieżącemu i przewidywanemu zapotrzebowaniu transportu morskiego na silę roboczą; f) zapewnienie możliwości szkoleniowych, niezbędnych do wprowadzania postępu technicznego w zakresie eksploatacji, nawigacji i bezpieczeństwa; g) zapewnienie szkolenia umożliwiającego wszystkim marynarzom, posiadającym wymagane uzdolnienia, podnoszenie kwalifikacji i otrzymanie awansu, nawet na najwyższe stanowiska, pomagając im w ten sposób do zwiększania ich wydajności, rozwijania produktywności i osiągania zadowolenia ze swej pracy; h) zapewnienie odpowiedniego praktycznego szkolenia marynarzy różnych kategorii i stopni; i) zapewnienie, w miarę możliwości, zatrudnienia wszystkim absolwentom kursów szkoleniowych. III. PLANOWANIE I ADMINISTRACJA PAŃSTWOWA A. ORGANIZACJA I KOORDYNACJA 3. W krajach posiadających transport morski lub zamierzających go stworzyć, władze powołane do opracowania krajowej polityki oświatowej i szkoleniowej powinny dbać o to, aby w ogólnej sieci szkoleniowej zapewnić miejsce do szkolenia marynarzy, dla umożliwienia osiągnięcia celów określonych w ust. 2 niniejszego Zalecenia. 4. Jeżeli w danym kraju nie ma możliwości zapewnienia szkolenia marynarzy wszystkich potrzebnych kategorii i stopni, wówczas kraj ten powinien, we współpracy z innymi krajami i organizacjami międzynarodowymi, rozważyć możliwość ustalenia wspólnych programów szkolenia dla tych osób, które nie mogłyby uzyskać pożądanego wyszkolenia w ramach programów krajowych. 5. 1) W każdym kraju programy szkoleniowe wszystkich instytucji publicznych i prywatnych, zajmujących się szkoleniem marynarzy, powinny być skoordynowane i rozwijane zgodnie z zatwierdzonymi normami krajowymi. 2) Programy te należy opracowywać we współpracy z władzami państwowymi, instytucjami szkoleniowymi oraz innymi organami posiadającymi gruntowną znajomość szkolenia zawodowego marynarzy, stosownie do wymagań żeglugi morskiej, określonych w konsultacji z organizacjami armatorów i marynarzy. 6. Organy powołane do opracowania takich programów powinny w szczególności: a) utrzymywać ścisłe kontakty z instytucjami szkoleniowymi i wszystkimi zainteresowanymi w celu prowadzenia szkolenia zgodnie z potrzebami transportu morskiego; b) systematycznie wizytować interesujące je zakłady szkoleniowe i utrzymywać gruntowną znajomość obowiązujących programów; c) zapewnić rozpowszechnianie informacji o istniejących możliwościach szkoleniowych wśród wszystkich zainteresowanych; d) współpracować przy ustalaniu i realizowaniu praktycznych programów szkolenia morskiego; e) uczestniczyć w ustanawianiu ogólnych norm szkolenia morskiego, przewidzianych w ust. 11; f) uczestniczyć w ustanawianiu odpowiednich przepisów krajowych dotyczących wydawania świadectw o przeszkoleniu zawodowym marynarzy różnych stopni i kategorii; g) popierać bezpośrednią współpracę instytucji szkolenia zawodowego z organami odpowiedzialnymi za rekrutację i zatrudnienie. 7. Właściwe władze i organy, we współpracy z organizacjami armatorów i marynarzy, powinny dbać o to, by pełne informacje dotyczące publicznych i prywatnych programów szkolenia marynarzy oraz warunków zatrudnienia w transporcie morskim były przekazywane ośrodkom doradczym w zakresie szkolenia zawodowego i zatrudnienia, publicznym biurom zatrudnienia oraz instytucjom szkolenia zawodowego i technicznego. 8. Właściwe władze i organy powinny starać się zapewnić, aby: a) urządzenia stoczni, warsztatów mechanicznych, wytwórni sprzętu, urządzeń marynarki krajowej itp., jeżeli to jest możliwe i wskazane, były wykorzystywane do szkolenia oficerów i marynarzy; b) przedsięwzięte zostały kroki zapewniające pierwszeństwo zatrudniania osobom, które spełniając jednakowo pozostałe warunki przeszły zatwierdzony właściwy kurs szkoleniowy. 9. 1) Programy szkoleniowe należy systematycznie sprawdzać i uaktualniać, uwzględniając rozwój techniczny przemysłu. 2) Sprawdzając programy szkoleniowe, należy brać pod uwagę Dokument przewodni, z 1968 r. — oraz wszelkie dalsze poprawki i uzupełnienia do niego — opracowany wspólnie przez Międzynarodową Organizację Pracy i Międzyrządową Morską Organizację Doradczą i przyjęty przez te organizacje, a dotyczący szczegółowych, z punktu widzenia technicznego, problemów bezpośrednio wpływających na bezpieczeństwo życia na morzu. B. FINANSOWANIE 10. 1) Programy szkolenia marynarzy powinny być organizowane systematycznie, a ich finansowanie powinno się odbywać w sposób regularny i odpowiedni, z uwzględnieniem bieżących oraz przewidywanych potrzeb i rozwoju transportu morskiego. 2) Rząd powinien, w uzasadnionych wypadkach, udzielać pomocy finansowej władzom terenowym lub instytucjom prywatnym zajmującym się szkoleniem marynarzy. Pomoc taka może przybrać formę subwencji ogólnych, dostarczenia terenu, pomieszczeń i sprzętu doświadczalnego (łodzi, silników, przyrządów nawigacyjnych i innych urządzeń), bezpłatnego przydzielenia instruktorów, asygnowania funduszów stypendialnych lub ponoszenia kosztów szkolenia w szkołach, internatach lub na statkach szkolnych, które powinni ponosić uczniowie. 3) Marynarze nie powinni być pozbawieni możliwości uzyskania najwyższych stanowisk na statkach z powodu braku dostatecznych środków finansowych lub ograniczonych możliwości szkoleniowych. Należy więc dać marynarzom możliwość zarobienia lub otrzymania środków finansowych, wystarczających dla umożliwienia im uzyskania odpowiedniego wyszkolenia. 4) W miarę możliwości, szkolenie marynarzy w publicznych zakładach szkoleniowych powinno być bezpłatne. 5) W razie zastosowania nowości technicznych, wymagających doszkolenia, doszkolenie to powinno być zapewnione zainteresowanym marynarzom bezpłatnie. W czasie trwania kursu szkoleniowego zainteresowani marynarze powinni otrzymywać odpowiednie zasiłki, marynarze skierowani na takie kursy przez armatora powinni otrzymywać pełną płacę podstawową. C. NORMY SZKOLENIOWE 11. Normy szkoleniowe należy ustalać zgodnie z wymaganiami krajowymi, dotyczącymi uzyskiwania przez marynarzy różnych dyplomów zawodowych. Normy te powinny ustalać w szczególności: a) rodzaj badań lekarskich, w tym badania radiologiczne płuc, badania na cukrzycę, badania słuchu i wzroku, którym powinny być poddane osoby mające korzystać ze szkolenia; normy stosowane podczas tych badań, w szczególności przy badaniach wzroku i słuchu, mogą się różnić w zależności od rodzaju służby, jaką dane osoby zamierzają obrać, lecz w żadnym wypadku nie powinny być niższe od norm lekarskich obowiązujących przy wstąpieniu do służby w transporcie morskim; b) poziom wykształcenia ogólnego, wymagany do dopuszczenia na kursy szkolenia zawodowego zapewniające uzyskanie dyplomów zawodowych; c) przedmioty, które powinny znajdować się w programie szkolenia, jak nawigacja, służba pokładowa, radiotechnika, elektronika, mechanika, intendentura i hotelarstwo, stosunki międzyludzkie; d) rodzaj egzaminów, jakim uczniowie mają się ewentualnie poddać w celu usankcjonowania ukończonych kursów; e) tryb postępowania władz w celu zapewnienia, aby personel nauczycielski zakładów szkoleniowych posiadał wymagane doświadczenie i kwalifikacje, łącznie z odpowiednią znajomością, tak teoretyczną, jak i praktyczną, postępu w zakresie wyposażenia i eksploatacji statków morskich. IV. PROGRAMY SZKOLENIOWE 12. Programy szkoleniowe powinny być opracowane praktycznie i dostosowane do pracy wykonywanej w różnych służbach na statku. Powinny one być co pewien czas sprawdzane i uaktualniane w celu uwzględnienia postępu technicznego. Powinny one, w zależności od potrzeb, obejmować w szczególności następujące przedmioty: a) szkolenie w zakresie nawigacji, służby pokładowej, manewrowania statkiem, sygnalizacji, załadowywania i rozmieszczenia ładunku na statku, konserwacji statku oraz innych spraw związanych z eksploatacją statków handlowych; b) szkolenie w posługiwaniu się przyrządami elektronicznymi i mechanicznymi, jak instalacje radiowe i radarowe, radionamierniki, kompasy itd.; c) szkolenie teoretyczne i praktyczne w posługiwaniu się urządzeniami ratunkowymi i przeciwpożarowymi, w sposobach utrzymania życia na morzu oraz w innych zagadnieniach bezpieczeństwa życia ludzkiego na morzu; d) szkolenie teoretyczne i praktyczne w obsłudze, konserwacji i naprawie instalacji napędu głównego i mechanizmów pomocniczych, w szczególności wyposażenia różnych typów, łącznie z aparatami elektronicznymi, w które są wyposażone statki danego kraju; e) szkolenie w zakresie służby hotelarskiej na statkach osób, które mają być zatrudnione jako stewardzi, kucharze i personel kuchenny, z uwzględnieniem wymagań kwalifikacyjnych dla różnych kategorii statków; f) szkolenie w zapobieganiu wypadkom na statku, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa metod pracy we wszystkich działach, włączając w to bezpieczeństwo osobiste (na które należy położyć nacisk na kursie szkolenia zawodowego); udzielanie pierwszej pomocy lekarskiej i innych problemów z tym związanych, szkolenie w zakresie higieny i sprawności fizycznej, zwłaszcza naukę pływania, szkolenie w udzielaniu pomocy lekarskiej na statku, a zwłaszcza specjalne szkolenie personelu odpowiedzialnego za opiekę lekarską na statku powinno opierać się, w każdym wypadku, na podręcznikach lekarskich opracowanych przez właściwe władze i powinno obejmować pełne wykorzystanie medycznej służby radiotelegraficznej; g) szkolenie w przedmiotach wchodzących w zakres wykształcenia ogólnego, szczególnie w odniesieniu do uczniów w wieku poniżej 18 lat; h) szkolenie w zakresie podstawowych elementów prawa socjalnego i prawa pracy związanego z eksploatacją statków handlowych i ze stosunkami zawodowymi, w zakresie przepisów dotyczących marynarzy, ekonomiki transportu, ubezpieczeń morskich, prawa morskiego itd.; i) szkolenie w zakresie metod zarządzania, obejmujące stosunki między kierownictwem a personelem oraz zagadnienia pracy. 13. Programy szkoleniowe powinny być opracowane, między innymi, w celu przygotowania uczniów do uzyskania dyplomów zawodowych i powinny odpowiadać w sposób stosowny krajowym przepisom dotyczącym dyplomów. Powinny one obejmować odpowiednie szkolenie praktyczne i uwzględniać minimalny wiek i minimalne doświadczenie zawodowe wymagane przez właściwe władze dla uzyskania dyplomów zawodowych różnych stopni. Należy również uwzględniać inne dyplomy uznawane w skali krajowej. 14. Czas trwania szkolenia powinien być wystarczający, aby uczniowie mogli przyswoić sobie udzielaną im naukę i powinien być określony z uwzględnieniem następujących czynników: a) poziomu szkolenia wymaganego do wykonywania zawodu, do którego kurs przygotowuje; b) poziomu wykształcenia ogólnego i wieku wymaganego od uczniów wstępujących na kurs; c) praktyki odbytej już przez ucznia. V. OGÓLNY KURS SZKOLENIA MARYNARZY 15. Młodocianym, nie posiadającym żadnego doświadczenia morskiego, powinno się udostępnić szkolenie wstępne w celu wprowadzenia w środowisko okrętowe i nauczenia ich wykonywania prac na statku, z zachowaniem warunków bezpieczeństwa lub w razie, gdy to jest wskazane i możliwe — kursy szkolenia przedmorskiego, zapewniające dostateczne przygotowanie do prac normalnie wykonywanych przez marynarzy pokładowych, mechaników i marynarzy z działu hotelarskiego, kształtujących ich charakter i wpajających im poczucie dyscypliny osobistej i odpowiedzialności. 16. Należy także organizować odpowiednie kursy lub szkolenie młodocianych, odpowiednio uzdolnionych, aby umożliwić im przygotowanie się do zdobycia świadectw zawodowych lub dyplomów, uznanych w marynarce handlowej ich kraju, zarówno oficerskich, jak i marynarskich. 17. Szkolenie w celu doskonalenia kwalifikacji marynarzy i uzyskania przez nich awansu powinno, między innymi, obejmować krótkotrwałe kursy w szkołach morskich i zakładach szkolenia technicznego oraz kursy korespondencyjne specjalnie przystosowane do wymagań stawianych określonym kategoriom oficerów i marynarzy oraz stopniom, do których oni pretendują. VI. KURSY DLA PODNOSZENIA KWALIFIKACJI 18. 1) Dla odpowiednio uzdolnionych oficerów i marynarzy należy, w razie potrzeby, organizować kursy doszkalające, adaptacyjne i doskonalące, w celu umożliwienia im pogłębienia i rozszerzenia ich wiedzy i umiejętności technicznych, opanowania zmian technicznych, szczególnie w zakresie rozwoju automatyki na statkach oraz sprostania wymaganiom stawianym przez nowe metody eksploatacji statków. 2) Takie kursy można, na przykład, wykorzystać w celu uzupełnienia kursów ogólnych i zapewnienia wyższego szkolenia specjalistycznego, otwierającego drogę do awansu, jak również w celu zapewnienia zainteresowanemu personelowi zaawansowanego szkolenia w dziedzinie elektroniki. 3) Szczególną uwagę należy poświęcić wyrobieniu u kapitanów, oficerów i marynarzy umiejętności bezpiecznego prowadzenia nowych typów statków i manewrowania nimi. 19. Jeśli przyczyniałoby się to do ułatwienia szkolenia, armatorzy powinni zwalniać odpowiednio uzdolnionych marynarzy, zatrudnionych na statkach, na okres szkolenia we właściwych szkołach na lądzie, w celu umożliwienia im podniesienia ich umiejętności, opanowania nowej techniki i wyposażenia oraz nabycia kwalifikacji potrzebnych do awansu. Osoby, zajmujące na statku odpowiedzialne stanowiska, powinny czynnie zachęcać do takiego szkolenia. VII. METODY SZKOLENIA 20. Przyjęte metody szkolenia marynarzy powinny być możliwie najskuteczniejsze oraz powinny uwzględniać charakter szkolenia, doświadczenie uczniów, ich ogólne wykształcenie i wiek, jak również będące do dyspozycji pomoce naukowe i środki finansowe. 21. Istotną część wszystkich programów szkoleniowych powinno stanowić szkolenie praktyczne, wymagające czynnego udziału uczniów. Należy je zapewnić przez zaokrętowanie marynarzy na statkach handlowych w celu odbycia okresowej praktyki pływania na statkach lub skierowanie do warsztatów, stoczni okrętowych bądź biur towarzystw żeglugowych. 22. Kursy szkoleniowe w zakresie nawigacji, służby pokładowej, obsługi i konserwacji mechanizmów oraz w zakresie innych przedmiotów nautycznych, jak również obszerne szkolenie w zakresie bezpieczeństwa pracy na statku powinny być organizowane na statkach szkolnych użytkowanych przez instytucje szkoleniowe. 23. Na kursach szkoleniowych należy wykorzystać odpowiedni sprzęt demonstracyjny, jak modele, mechanizmy, makiety statków, urządzenia okrętowe, sprzęt ratunkowy, pomoce nawigacyjne i urządzenia przeładunkowe. Sprzęt ten należy dobrać z uwzględnieniem mechanizmów i wyposażenia, które uczniowie mogą obsługiwać w przyszłości. 24. Tam, gdzie jest to właściwe, należy korzystać z filmów i innych pomocy audiowizualnych: a) jako uzupełnienia, lecz nie zamiast sprzętu demonstracyjnego, w którego obsłudze uczniowie czynnie uczestniczą; b) jako podstawowej pomocy szkoleniowej w dziedzinach specjalnych, jak nauka języków. 25. Szkolenie teoretyczne i ogólne, stanowiące część kursu szkoleniowego, powinno się wiązać z wymaganą od marynarzy wiedzą teoretyczną i praktyczną. VIII. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA 26. Kraje powinny ze sobą współpracować w celu rozwijania szkolenia zawodowego marynarzy; w niektórych wypadkach współpraca taka może mieć szczególne znaczenie w skali regionalnej. 27. W ramach tej działalności kraje mogą współpracować, w szczególności, z Międzynarodową Organizacją Pracy i innymi instytucjami międzynarodowymi, zwłaszcza z Międzyrządową Morską Organizacją Doradczą, jak też z innymi krajami; a) w angażowaniu i szkoleniu personelu nauczycielskiego; b) w stwarzaniu i polepszaniu możliwości szkoleniowych oficerów i marynarzy; c) w organizowaniu, w razie potrzeby, możliwości szkoleniowych wspólnie z innymi krajami; d) w udostępnianiu możliwości szkoleniowych wyznaczonym uczniom lub instruktorom — praktykantom z innych krajów oraz w wysyłaniu uczniów lub instruktorów — praktykantów do innych krajów; e) w organizowaniu międzynarodowej wymiany personelu, informacji i materiałów szkoleniowych, jak również w organizowaniu międzynarodowych seminariów i grup roboczych; f) w zapewnianiu wykwalifikowanych i doświadczonych instruktorów morskim ośrodkom szkoleniowym w innych krajach. IX. WPŁYW NA POPRZEDNIE ZALECENIA 28. Niniejsze Zalecenie zastępuje Zalecenie dotyczące szkolenia zawodowego marynarzy, z 1946 r.