ZALECENIE Nr 143 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące ochrony przedstawicieli pracowników w przedsiębiorstwach i przyznania im ułatwień. Sesja Konferencji: 56 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 2 czerwca 1971 r. na pięćdziesiątej szóstej sesji, przyjąwszy Konwencję dotyczącą przedstawicieli pracowników, z 1971 r., postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące ochrony przedstawicieli pracowników w przedsiębiorstwach i przyznania im ułatwień, która to sprawa stanowi piąty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, przyjmuje dnia dwudziestego trzeciego czerwca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego pierwszego roku niniejsze Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące przedstawicieli pracowników, z 1971 r.: I. METODY WPROWADZENIA W ŻYCIE 1. Niniejsze Zalecenie może być wprowadzone w życie w drodze ustawodawstwa krajowego, układów zbiorowych lub w każdy inny sposób zgodny z praktyką krajową. II. POSTANOWIENIA OGÓLNE 2. Dla celów niniejszego Zalecenia określenie „przedstawiciele pracowników" oznacza osoby, które są uznane za przedstawicieli pracowników przez ustawodawstwo lub praktykę krajową, niezależnie od tego, czy są one: a) przedstawicielami związków zawodowych, a mianowicie przedstawicielami mianowanymi lub wybranymi przez związki zawodowe lub przez członków związków zawodowych, albo b) przedstawicielami wybranymi, a mianowicie przedstawicielami, którzy są wybierani w wolnych wyborach przez pracowników przedsiębiorstwa, zgodnie z przepisami ustawodawstwa krajowego lub postanowieniami układów zbiorowych, i których funkcje nie obejmują działalności uznanej w danym kraju za wyłączną prerogatywę związków zawodowych. 3. Ustawodawstwo krajowe, układy zbiorowe, orzeczenia arbitrażowe lub sądowe mogą określić kategorię lub kategorie przedstawicieli pracowników, którzy będą uprawnieni do ochrony i ułatwień przewidzianych w niniejszym Zaleceniu. 4. Jeżeli w przedsiębiorstwie istnieją zarówno przedstawiciele związków zawodowych, jak i przedstawiciele wybrani, należy, w razie potrzeby, podjąć właściwe kroki w celu zapewnienia, aby obecność przedstawicieli wybranych nie osłabiała pozycji zainteresowanych związków zawodowych lub ich przedstawicieli oraz w celu zachęcenia do współpracy między przedstawicielami wybranymi a zainteresowanymi związkami zawodowymi i ich przedstawicielami we wszystkich należących do nich sprawach. III. OCHRONA PRZEDSTAWICIELI PRACOWNIKÓW 5. Przedstawiciele pracowników w przedsiębiorstwach powinni korzystać ze skutecznej ochrony przeciwko wszelkim krzywdzącym aktom, włącznie ze zwolnieniem, ze względu na ich charakter lub działalność jako przedstawicieli pracowników, ich członkostwo związkowe lub też uczestnictwo w działalności związkowej, jeżeli działają zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawodawstwa, układami zbiorowymi lub innymi wspólnie uzgodnionymi porozumieniami. 6. 1) W razie braku odpowiednich i dostatecznych środków ochrony, mających powszechne zastosowanie do pracowników, należy podjąć szczególne środki zapewniające skuteczną ochronę przedstawicieli pracowników. 2) Środki te mogą obejmować: a) szczegółowe i dokładne określenie przyczyn usprawiedliwiających rozwiązanie stosunku pracy z przedstawicielami pracowników; b) konieczność konsultacji, zasięgnięcia opinii lub uzyskania zgody niezależnego organu, publicznego lub prywatnego, lub też organu mieszanego, przed ostatecznym zwolnieniem przedstawiciela pracowników; c) specjalne postępowanie odwoławcze dla przedstawicieli pracowników, którzy uważają, że zwolnieni zostali niesłusznie, że warunki ich zatrudnienia zostały zmienione na ich niekorzyść lub że są niesprawiedliwie traktowani; d) w razie niesłusznego zwolnienia przedstawicieli pracowników — skuteczne wynagrodzenie krzywdy, obejmujące, jeżeli to nie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa zainteresowanego kraju, przywrócenie zatrudnienia tych przedstawicieli połączone z wypłatą niewypłaconych poborów i utrzymaniem nabytych przez nich praw; e) w razie stwierdzenia, że zwolnienie lub zmiana warunków zatrudnienia przedstawiciela pracowników na jego niekorzyść ma charakter dyskryminacyjny — obowiązek udowodnienia przez pracodawcę, iż zastosowanie danego środka było rzeczywiście uzasadnione; f) w razie redukcji personelu — przyznanie przedstawicielom pracowników pierwszeństwa pozostania w zatrudnieniu. 7. 1) Ochronę przyznaną na podstawie ust. 5 niniejszego Zalecenia należy również stosować do pracowników, którzy są kandydatami lub których kandydatury zostały zgłoszone we właściwym obowiązującym trybie wybierania lub mianowania przedstawicieli pracowników. 2) Taką samą ochronę można by również przyznać pracownikom, którzy przestali być przedstawicielami pracowników. 3) Okres stosowania tej ochrony wobec osób określonych w niniejszym ustępie może być ustalony w trybie wymienionym w ust. 1 niniejszego Zalecenia. 8. 1) Po wygaśnięciu mandatów przedstawiciele pracowników, którzy pełnili funkcje przedstawicielskie w przedsiębiorstwie, w którym byli zatrudnieni i w którym ponownie podjęli pracę, powinni zachować lub odzyskać wszystkie swe uprawnienia, włącznie z uprawnieniami dotyczącymi charakteru ich pracy, zarobków i starszeństwa. 2) Jeżeli zainteresowani pełnili swe funkcje przedstawicielskie głównie poza swym przedsiębiorstwem, sprawa, czy i w jakim stopniu należy stosować do nich postanowienia pkt. 1) mniejszego ustępu, powinna być rozstrzygnięta przez ustawodawstwo krajowe, układy zbiorowe, orzeczenia arbitrażowe lub sądowe. IV. UŁATWIENIA, KTÓRE POWINNY BYĆ PRZYZNANE PRZEDSTAWICIELOM PRACOWNIKÓW 9. 1) Przedstawicielom pracowników w przedsiębiorstwie powinny być przyznane takie ułatwienia, które umożliwią im szybkie i skuteczne wykonywanie swych funkcji. 2) W związku z tym należy wziąć pod uwagę charakter systemu stosunków zawodowych kraju, potrzeby, rozmiar i możliwości danego przedsiębiorstwa. 3) Przyznanie takich ułatwień nie powinno utrudniać skutecznej działalności zainteresowanego przedsiębiorstwa. 10. 1) Przedstawicielom pracowników w przedsiębiorstwie powinno się przyznać zwolnienia od pracy, bez utraty wynagrodzenia, świadczeń i korzyści socjalnych, na czas potrzebny do wykonywania swych funkcji przedstawicielskich w przedsiębiorstwie. 2) W braku odpowiednich postanowień przedstawiciel pracowników może być zobowiązany do uzyskania zgody swego bezpośredniego przełożonego lub innego upoważnionego przedstawiciela kierownictwa, wyznaczonego w tym celu, przed skorzystaniem ze zwolnienia od pracy, lecz zgody takiej nie można odmówić z niesłusznych przyczyn. 3) Mogą być ustanowione rozsądne limity czasu zwolnień od pracy udzielanych przedstawicielom pracowników zgodnie z pkt. 1) niniejszego ustępu. 11. 1) W celu umożliwienia przedstawicielom pracowników wykonywania swych funkcji w sposób skuteczny, należy im udzielać zwolnień od pracy potrzebnych do uczestniczenia w posiedzeniach, kursach szkoleniowych, seminariach, kongresach i konferencjach związkowych. 2) Zwolnienia przewidziane w pkt. 1) niniejszego ustępu powinny być przyznawane bez utraty wynagrodzenia, świadczeń i korzyści socjalnych, z tym że w trybie wymienionym w ust. 1 niniejszego Zalecenia można ustalić, kto ma ponieść koszty powstałe z tego tytułu. 12. Przedstawiciele pracowników powinni mieć dostęp do wszystkich miejsc pracy w przedsiębiorstwie, jeżeli dostęp do tych miejsc jest im potrzebny do wykonywania funkcji przedstawicielskich. 13. Przedstawiciele pracowników powinni mieć dostęp bez nieuzasadnionej zwłoki do kierownictwa przedsiębiorstwa i do przedstawicieli kierownictwa, upoważnionych do podejmowania decyzji, gdy jest to konieczne do właściwego wykonywania ich funkcji. 14. W razie nieustanowienia innego sposobu zbierania związkowych składek członkowskich, przedstawiciele pracowników upoważnieni przez związek zawodowy powinni otrzymać zezwolenie na regularne zbieranie tych składek na terenie przedsiębiorstwa. 15. 1) Przedstawiciele pracowników, działający w imieniu związku zawodowego, powinni otrzymać zezwolenie na wywieszanie komunikatów związkowych w przedsiębiorstwie, w jednym lub w kilku miejscach, uzgodnionych z kierownictwem przedsiębiorstwa, do których pracownicy mają łatwy dostęp. 2) Kierownictwo przedsiębiorstwa powinno również zezwolić przedstawicielom pracowników, działającym w imieniu związków zawodowych, na rozprowadzanie wśród pracowników przedsiębiorstwa biuletynów informacyjnych, broszur, publikacji i innych dokumentów związku. 3) Komunikaty i dokumenty związkowe, o których mowa w mniejszym ustępie, powinny odnosić się do normalnej działalności związków zawodowych, a ich wywieszanie i rozprowadzanie nie powinno utrudniać normalnej działalności przedsiębiorstwa ani naruszać w nim schludności. 4) Przedstawiciele pracowników, którzy są przedstawicielami wybranymi w rozumieniu lit. b) ust. 2 niniejszego Zalecenia powinni korzystać z analogicznych ułatwień, odpowiadających ich funkcjom. 16. Kierownictwo powinno udostępnić przedstawicielom pracowników, na warunkach i w zakresie, które mogą być określone w trybie wymienionym w ust. 1 niniejszego Zalecenia, takie materialne ułatwienia i informacje, jakie są konieczne do wykonywania ich funkcji. 17. 1) Przedstawiciele związku zawodowego, którzy nie są zatrudnieni w przedsiębiorstwie, lecz którego pracownicy są członkami tego związku, powinni mieć wolny dostęp do takiego przedsiębiorstwa. 2) Warunki takiego dostępu powinny być określone w trybie wymienionym w ustępach 1 i 3 niniejszego Zalecenia.