ZALECENIE Nr 145 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące społecznych następstw wprowadzenia nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami w portach. Sesja Konferencji: 58 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 6 czerwca 1973 r. na pięćdziesiątej ósmej sesji, biorąc pod uwagę, że metody manipulacji ładunkami w portach zostały zmienione i w dalszym ciągu podlegają poważnym przemianom - na przykład przez przyjęcie jednostek ładunkowych, wprowadzenie przeładunku systemem tocznym („roll-on roll-off"), zwiększenie mechanizacji i automatyzacji, jak również to, że powstają nowe tendencje w obrocie towarów i że podobne zmiany mogą być wprowadzone w przyszłości w jeszcze szerszym zakresie, biorąc pod uwagę, że zmiany te, przyspieszając transport towarów, zmniejszając czas postoju statków w portach oraz obniżając koszty transportu mogą przynieść korzyści gospodarce zainteresowanego kraju jako całości i przyczynić się do podniesienia poziomu życia, biorąc pod uwagę, że takie zmiany mają jednocześnie poważny wpływ na poziom zatrudnienia w portach oraz na warunki pracy i życia robotników portowych i że należy podjąć środki w celu uniknięcia lub zmniejszenia wynikających stąd problemów, biorąc pod uwagę, że robotnicy portowi powinni uczestniczyć w korzyściach wypływających z wprowadzenia nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami i że w rezultacie należy połączyć badanie i wprowadzanie tych metod z wypracowaniem i przyjęciem postanowień zmierzających do trwałej poprawy ich sytuacji poprzez takie środki, jak regulacja zatrudnienia, stabilizacja zarobku i inne środki związane z warunkami życia i pracy zainteresowanych oraz bezpieczeństwem i higieną pracy w portach, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące społecznych następstw wprowadzenia nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami (w portach), która to sprawa stanowi piąty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia, uzupełniającego Konwencję dotyczącą pracy w portach, z 1973 r., przyjmuje dnia dwudziestego piątego czerwca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego trzeciego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące pracy w portach, z 1973 r.: I. ZAKRES STOSOWANIA I DEFINICJE 1. Z zastrzeżeniem ust. 36 niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do osób, które są w stałej gotowości do pracy w zawodzie robotnika portowego i których zasadnicze wynagrodzenie roczne pochodzi z tej pracy. 2. Dla celów niniejszego Zalecenia określenia „robotnik portowy" i „praca w portach" oznaczają osoby i czynności określone w ten sposób przez ustawodawstwo i praktykę krajową. Organizacje pracodawców i zainteresowanych pracowników powinny być konsultowane lub w inny sposób uczestniczyć przy formułowaniu lub zmianie tych określeń; poza tym powinno się uwzględnić nowe metody w czynnościach manipulacyjnych ładunkami i ich wpływ na różne rodzaje zajęć robotników portowych. II. SKUTKI ZMIAN WPROWADZONYCH DO METOD W CZYNNOŚCIACH MANIPULACYJNYCH ŁADUNKAMI W PORTACH 3. W każdym kraju, a jeśli wskazane, w każdym porcie należy regularnie i systematycznie oceniać przypuszczalne skutki zmian wprowadzonych do metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami, zwłaszcza w zakresie możliwości zatrudnienia robotników portowych i warunków ich pracy, jak również struktury zatrudnienia w portach, a środki, jakie należałoby w ich konsekwencji podjąć, powinny być systematycznie badane przez organy, w których powinni uczestniczyć przedstawiciele zainteresowanych organizacji pracodawców i pracowników, a jeśli wskazane, przedstawiciele właściwych władz. 4. Wprowadzenie nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami i zamierzone w tym względzie środki powinny być skoordynowane, na płaszczyźnie krajowej i regionalnej, z programami i polityką w zakresie rozwoju i siły roboczej. 5. Dla celów wymienionych w ustępach 3 i 4 należy gromadzić w sposób ciągły wszystkie użyteczne informacje, a w szczególności: a) dane statystyczne dotyczące ruchu towarów w portach, wskazujące, jakie metody w czynnościach manipulacyjnych zostały wykorzystane; b) wykazy obrazujące pochodzenie i przeznaczenie głównych nurtów ruchu towarów, jak również punkty, w których jest gromadzona i z których jest rozprowadzana zawartość kontenerów i innych jednostek ładunkowych; c) przewidywania dotyczące przyszłych kierunków rozwoju w miarę możliwości przedstawione w analogiczny sposób; d) przewidywania odnośnie do zapotrzebowania na siłę roboczą w portach niezbędną do czynności manipulacyjnych ładunkami, biorąc pod uwagę przyszły rozwój metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami oraz pochodzenie i przeznaczenie głównych nurtów ruchu towarów. 6. Każdy kraj, w miarę możności, powinien zastosować nowe metody w czynnościach manipulacyjnych ładunkami, które odpowiadałyby najlepiej jego gospodarce, biorąc pod uwagę w szczególności zasoby kapitału (zwłaszcza obcych walut), siły roboczej i posiadanych środków transportu wewnętrznego. III. REGULACJA ZATRUDNIENIA I ZAROBKU A. STAŁE LUB REGULARNE ZATRUDNIENIE 7. W miarę możności wszystkim robotnikom portowym należy zapewnić stałe lub regularne zatrudnienie. B. GWARANCJE ZATRUDNIENIA LUB ZAROBKU 8. 1) Jeżeli nie jest możliwe stałe lub regularne zatrudnienie robotników portowych, powinno się zapewnić im gwarancje zatrudnienia lub gwarancje zarobku albo obydwóch - przy czym ich zakres i rodzaj zależałyby od sytuacji gospodarczej i społecznej kraju i danego portu. 2) Gwarancje te mogłyby przyjąć jedną lub kilka z podanych niżej form: a) zatrudnienie w czasie uzgodnionej liczby godzin lub zmian rocznie, miesięcznie, tygodniowo lub gwarancja odpowiedniej zapłaty; b) zasiłek za zgłoszenie się do pracy dla tych, którzy przychodzą na wezwanie lub w inny sposób okazują gotowość, nawet nie będąc zatrudnionymi, wypłacany zgodnie z takim systemem płatności, przy którym robotnicy portowi nie musieliby wnosić swego udziału; c) w braku pracy, wypłata zasiłków na wypadek bezrobocia. 9. Byłoby wskazane, aby wszyscy zainteresowani podjęli stanowcze kroki w celu uniknięcia lub zmniejszenia, w miarę możności, jakiejkolwiek redukcji siły roboczej, nie naruszając jednak skutecznej działalności portu. 10. Należy przyjąć odpowiednie postanowienia, aby w razie koniecznej redukcji siły roboczej otoczyć robotników portowych opieką finansową, na przykład za pomocą wypłaty: a) świadczeń na wypadek bezrobocia lub innych świadczeń z zabezpieczenia społecznego; b) zasiłków na wypadek przerwania pracy lub innych odszkodowań płatnych przez pracodawcę z tytułu zwolnienia; c) połączenia różnych świadczeń, w zależności od tego, co zostanie przewidziane przez ustawodawstwo krajowe lub układy zbiorowe. C. REJESTRACJA 11. Należy założyć rejestry i prowadzić je na bieżąco dla wszystkich grup zawodowych robotników portowych, zgodnie z zasadami ustalonymi przez ustawodawstwo i praktykę krajową, w celu: a) zapobieżenia wykorzystaniu dodatkowej siły roboczej, jeżeli praca będąca do wykonania jest niewystarczająca do zapewnienia robotnikom portowym odpowiedniego poziomu życia; b) wprowadzenia zasady regulacji zatrudnienia lub stabilizacji zarobku, jak również rozmieszczenia siły roboczej w portach. 12. W zależności od zmiany charakteru pracy i zwiększenia liczby robotników portowych zdolnych do wykonywania bardziej różnorodnych zadań należy zmniejszyć liczbę grup specjalizacji i zmodyfikować ich określenie. 13. W miarę możności należy usunąć różnicę między pracą na pokładzie a pracą na nabrzeżu w celu uzyskani a lepszych możliwości przystosowania siły roboczej, elastyczności w jej rozmieszczeniu i skuteczności w działaniu. 14. Jeżeli nie ma stałego lub regularnego zatrudnienia dla wszystkich robotników portowych, rejestry powinny być prowadzone w jednej z dwu form: a) bądź jako rejestr jednolity; b) bądź jako odrębne rejestry dla: i) osób posiadających zatrudnienie bardziej lub mniej regularne; ii) osób będących w rezerwie. 15. Nikt nie powinien być normalnie zatrudniony jako robotnik portowy, jeżeli nie jest zarejestrowany w tym charakterze. W przypadku wyjątkowym, jeżeli wszyscy robotnicy portowi zarejestrowani i będący do dyspozycji są zatrudnieni, można zatrudnić innych robotników. 16. Robotnicy portowi, wpisani do rejestrów, powinni zachować gotowość do pracy zgodnie z zasadami ustalonymi przez ustawodawstwo i praktykę krajową. D. DOSTOSOWYWANIE ZAREJESTROWANEJ SIŁY ROBOCZEJ 17. Stan zarejestrowanej siły roboczej powinien być analizowany okresowo przez zainteresowane strony w celu ustalenia go na poziomie wystarczającym dla potrzeb portu, jednak niezbyt wygórowanym. Dla celów tych analiz należy wziąć pod uwagę wszystkie odpowiednie czynniki, w szczególności czynniki długofalowe, takie jak ewolucja metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami i kierunki rozwoju handlu. 18. 1) Jeżeli zmniejsza się zapotrzebowanie na pewne kategorie robotników portowych, należy podjąć wszelkie wysiłki, aby utrzymać zatrudnienie zainteresowanych robotników w rejonie portu, proponując przeszkolenie w innych rodzajach zatrudnienia w tym rejonie; przeszkolenie należy prowadzić dostatecznie wcześnie przed przewidywaną zmianą metod pracy. 2) Jeżeli redukcja całości zarejestrowanej siły roboczej staje się nieunikniona, należy uczynić wszystko, co niezbędne, aby ułatwić robotnikom portowym znalezienie zatrudnienia w innych działach, zapewniając im środki na przeszkolenie i pomoc publicznych biur zatrudnienia. 19. 1) W miarę możności wszelka redukcja zarejestrowanej siły roboczej, która stała się konieczna, powinna być dokonywana stopniowo, bez zwolnień z pracy. W tym zakresie doświadczenie nabyte w dziedzinie zasad planowania kadrowego na szczeblu przedsiębiorstwa mogłoby być skutecznie zastosowane w portach. 2) Przy określaniu rozmiaru redukcji należy uwzględniać między innymi: a) naturalne zmniejszanie się siły roboczej; b) wstrzymanie naboru, z wyjątkiem rekrutacji pracowników posiadających specjalizacje, których nie mogą nabyć już zarejestrowani robotnicy portowi; c) wyłączenie osób, których podstawowy roczny zarobek nie pochodzi z pracy w porcie; d) obniżenie wieku przejścia na emeryturę lub ułatwienie dobrowolnego przejścia na wcześniejszą emeryturę, przez przyznanie rent, dodatków do rent państwowych lub wypłatę zasiłków ryczałtowych; e) jeśli sytuacja to usprawiedliwia i z zastrzeżeniem układów zbiorowych oraz za zgodą zainteresowanych robotników, przeniesienie na stałe robotników portowych z portów, w których jest ich zbyt wielu, do portów posiadających niedostateczną ich liczbę. 3) Zwolnienia z pracy mogą być brane pod uwagę dopiero po należnym rozważeniu możliwości przewidzianych w pkt. 2) niniejszego ustępu i z zastrzeżeniem gwarancji odnośnie do zatrudnienia, które mogłoby być udzielane. Zwolnienia z pracy powinny, w miarę możności, być dokonane według uzgodnionych kryteriów, podane do wiadomości z odpowiednim wyprzedzeniem i związane z płatnościami przewidzianymi w ust. 10. E. PRZYDZIAŁ SIŁY ROBOCZEJ 20. Z wyjątkiem przypadku zatrudnienia stałego lub regularnego przez tego samego pracodawcę, należy uzgodnić system przydziału siły roboczej, który: a) z zastrzeżeniem postanowień ustępów 11, 15 i 17 dostarczy każdemu pracodawcy siłę roboczą niezbędną do zapewnienia sprawnej obsługi statków, a w przypadku braku siły roboczej przydzieli odpowiednią jej część będącą do dyspozycji, biorąc pod uwagę ustalony system pierwszeństwa; b) każdemu robotnikowi portowemu, wpisanemu do rejestru, zapewni odpowiednią część pracy będącej do dyspozycji; c) zmniejszy do minimum konieczność zgłoszenia się na wezwanie w celu wyznaczenia i przydziału do pracy i skróci czas spędzony w tym celu; d) zabezpieczy, jeśli to byłoby możliwe, z zastrzeżeniem niezbędnej rotacji zmian, aby ci sami robotnicy portowi doprowadzali do końca powierzoną im pracę. 21. Z zastrzeżeniem warunków, jakie mogą być ustalone przez ustawodawstwo krajowe lub układy zbiorowe, przesunięcie robotników portowych zatrudnionych regularnie przez pracodawcę do tymczasowej pracy na rachunek innego pracodawcy powinno być dozwolone, jeśli to okaże się konieczne. 22. Z zastrzeżeniem warunków, jakie mogą być ustalone przez ustawodawstwo krajowe lub układy zbiorowe, tymczasowe przesunięcie robotników portowych, na zasadzie dobrowolności z jednego portu do drugiego powinno być dozwolone, jeśli to okaże się konieczne. IV. STOSUNKI ZAWODOWE 23. Rozmowy i rokowania między pracodawcami a zainteresowanymi pracownikami powinny zmierzać nie tylko do załatwienia bieżących spraw, takich jak zarobki i warunki pracy, ale i do wszechstronnego rozwiązania obejmującego całokształt środków społecznych niezbędnych do sprostania następstwom nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami. 24. Istnienie organizacji pracodawców i robotników portowych, utworzonych zgodnie z zasadami Konwencji dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych, z 1948 r., i Konwencji dotyczącej stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, z 1949 r., które mogłyby prowadzić swobodnie rokowania i zapewnić realizację uzgodnionych układów, należałoby uznać za ważne dla tych celów. 25. Należałoby utworzyć odpowiedni mieszany organ tam; gdzie go jeszcze nie ma, w celu stworzenia między robotnikami portowymi a pracodawcami klimatu zaufania i współpracy, umożliwiającego wprowadzenie zmian społecznych i technicznych bez napięć i konfliktów oraz szybkie załatwianie wszelkich skarg zgodnie z Zaleceniem dotyczącym rozpatrywania skarg, z 1967 r. 26. Organizacje pracodawców i pracowników, a jeśli to jest wskazane, właściwe władze powinny uczestniczyć w realizacji niezbędnych środków społecznych, a w szczególności we wprowadzeniu zasad regulacji zatrudnienia i stabilizacji zarobku. 27. Skuteczne zasady porozumiewania się pracodawców i pracowników portowych oraz przywódców i członków organizacji pracowników powinny być ustalone zgodnie z postanowieniami Zalecenia dotyczącego utrzymywania łączności między dyrekcją a pracownikami w przedsiębiorstwie, z 1967 r., za pomocą wszelkich możliwych środków na wszystkich szczeblach. V. ORGANIZACJA PRACY W PORTACH 28. W celu uzyskania możliwie jak największych społecznych korzyści z nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami, powinny być zawarte układy między pracodawcami lub ich organizacjami, z jednej strony, a organizacjami pracowników, z drugiej, w celu współpracy nad poprawą wydajności pracy w portach, z udziałem, jeśli to wskazane, właściwych władz. 29. Środki przewidziane przez te układy mogłyby obejmować w szczególności: a) wykorzystanie wiedzy naukowej i technicznej w zakresie studiów nad pracą, dostosowując ją odpowiednio do warunków pracy w portach; b) pełne programy szkolenia zawodowego, w tym również w dziedzinie bezpieczeństwa; c) wspólne wysiłki w celu wyeliminowania przestarzałych praktyk; d) wprowadzenie większej elastyczności w przydzielaniu siły roboczej do różnych zadań między ładownią a ładownią, statkiem a statkiem, statkiem a nabrzeżem i między pracami na nabrzeżu; e) wprowadzenie, jeśli to konieczne, pracy na zmiany lub w czasie cotygodniowego wypoczynku; f) organizację pracy i szkolenia zawodowe, pozwalające robotnikom portowym na wykonywanie różnorodnych, powiązanych ze sobą zadań; g) utworzenie z siły roboczej grup dla ustalonych potrzeb, biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia rozsądnych okresów odpoczynku; h) wspólne wysiłki w celu wyeliminowania, jeśli to możliwe, okresu bezproduktywnego; i) postanowienia dotyczące skutecznego wykorzystania wyposażenia mechanicznego, z uwzględnieniem odpowiednich zasad bezpieczeństwa i ograniczeń wagi narzuconych przez maksymalną, poświadczoną zdolność wykorzystania maszyn. 30. Zastosowaniu tych środków powinny towarzyszyć układy dotyczące regulacji zatrudnienia lub stabilizacji zarobku oraz poprawy warunków pracy, wymienione w części następnej niniejszego Zalecenia. VI. WARUNKI PRACY I ŻYCIA 31. Ustawodawstwo dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia, dobrobytu i szkolenia zawodowego obowiązujące w przedsiębiorstwach przemysłowych powinno, z zastrzeżeniem wprowadzenia niezbędnych zmian technicznych, być skutecznie stosowane w portach; powinna istnieć odpowiednia i wykwalifikowana służba inspekcyjna. 32. Normy dotyczące czasu trwania pracy, cotygodniowego wypoczynku, płatnych urlopów i innych analogicznych warunków pracy nie powinny być mniej korzystne dla robotników portowych niż są dla większości pracowników przedsiębiorstw przemysłowych. 33. Należy podjąć środki dotyczące pracy na zmiany w szczególności w celu: a) nieumieszczania tego samego robotnika portowego na kolejnych zmianach, poza limit określony przez ustawodawstwo krajowe lub układy zbiorowe; b) przyznania specjalnego odszkodowania za niedogodność spowodowaną dla pracownika przez pracę na zmiany, zwłaszcza podczas tygodniowego wypoczynku; c) ustalenia maksymalnego czasu trwania zmiany i odpowiedniego jej rozkładu z uwzględnieniem warunków lokalnych. 34. Jeżeli zostały wprowadzone nowe metody w czynnościach manipulacyjnych ładunkami i jeżeli zapłata obliczana jest według tonażu lub innych zasad, opartych na wydajności pracy, należy podjąć kroki w celu ponownego rozważenia zasad lub stawek płatności i, jeśli trzeba, ich zmiany. Zarobki robotników portowych powinny być, w miarę możności, podwyższone w rezultacie wprowadzenia nowych metod w czynnościach manipulacyjnych ładunkami. 35. Należy wprowadzić odpowiednie systemy rent i emerytur, jeżeli jeszcze ich nie ma. VII. POSTANOWIENIA RÓŻNE 36. Odpowiednie postanowienia niniejszego Zalecenia powinny, w miarę możności, mieć zastosowanie do przygodnych i sezonowych robotników portowych zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową.