ZALECENIE Nr 161
Sesja Konferencji: 65
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące czasu pracy i wypoczynku w transporcie drogowym.Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,
zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 6 czerwca 1979 r. na sześćdziesiątej piątej sesji,
postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące czasu pracy i wypoczynku w transporcie drogowym, która to sprawa stanowi piąty punkt porządku dziennego sesji,
postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia,
przyjmuje dnia dwudziestego siódmego czerwca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego dziewiątego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące czasu pracy i wypoczynku (transport drogowy), z 1979 r.:
I. ZAKRES STOSOWANIA1. Niniejsze Zalecenie ma zastosowanie do pracowników najemnych, pracujących dla przedsiębiorstw zajmujących się transportem dla strony trzeciej, czy też dla przedsiębiorstw przewożących towary lub pasażerów na rachunek własny, na pojazdach mechanicznych używanych zawodowo w wewnętrznym lub międzynarodowym transporcie drogowym towarów lub pasażerów, mianowicie jako:
a) kierowcy; lub
b) konwojenci, pomocnicy, konduktorzy i inne osoby podróżujące pojazdem używanym w transporcie drogowym i zajmujące się pracami związanymi z pojazdem, jego pasażerami lub ładunkiem.2. Części II i VII do IX niniejszego Zalecenia, jak również postanowienia Części X do XII z tym związane, mają również zastosowanie do właścicieli pojazdów mechanicznych używanych zawodowo w transporcie drogowym i nie będących pracownikami najemnymi członków ich rodzin, gdy pracują oni w zakresie, o którym mowa w lit. a) lub b) ust. 1 niniejszego Zalecenia.
3. 1) Właściwa władza lub organ w każdym kraju może wyłączyć ze stosowania postanowień niniejszego Zalecenia, lub niektórych z nich, osoby objęte ustępami 1) i 2) niniejszego Zalecenia, które pracują:
a) w transporcie miejskim lub w określonych rodzaj ach transportu miejskiego, biorąc pod uwagę szczególne warunki techniczne eksploatacji tego transportu i warunki lokalne;
b) w transporcie przedsiębiorstw rolniczych lub leśnych w takim stopniu, w jakim transport ten jest wykonywany za pomocą traktorów lub innych pojazdów przydzielonych do lokalnej działalności rolniczej lub leśnej oraz jest używany wyłącznie w pracy tych przedsiębiorstw;
c) w transporcie osób chorych lub poszkodowanych, w transporcie w celach ratowniczych oraz w transporcie w celach usług przeciwpożarowych;
d) w transporcie w celach obrony narodowej i usług policyjnych oraz w takim stopniu, w jakim nie jest to konkurencyjne z transportem wykonywanym przez przedsiębiorstwa zajmujące się transportem dla strony trzeciej, w transporcie w zakresie istotnych usług dla władzy publicznej;
e) w transporcie taksówkami; i
f) w transporcie który, ze względu na rodzaj używanego pojazdu, pasażerską lub towarową ładowność pojazdów, ich limitowane trasy lub maksymalną dopuszczalną szybkość, może być uważany za nie wymagający specjalnych przepisów dotyczących czasu pracy i okresów wypoczynku.
2) Właściwa władza lub organ w każdym kraju powinna ustanowić odpowiednie normy dotyczące czasu pracy i okresów wypoczynku osób wyłączonych ze stosowania postanowień niniejszego Zalecenia, lub niektórych z nich, stosownie do postanowień pkt. 1) niniejszego ustępu.
II. KONSULTACJE PRACODAWCÓW I PRACOWNIKÓW4. Reprezentatywne organizacje zainteresowanych pracodawców i pracowników powinny być konsultowane przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju, przed podjęciem decyzji we wszelkich sprawach objętych postanowieniami niniejszego Zalecenia.
III. DEFINICJA CZASU PRACY5. Dla celów niniejszego Zalecenia określenie „czas pracy" oznacza czas poświęcony przez osoby objęte ust. 1 Zalecenia na:
a) prowadzenie pojazdu i inną pracę w czasie jazdy pojazdu; i
b) pracę dodatkową dotyczącą pojazdu, jego pasażerów lub ładunku.6. Okresy zwykłej obecności lub pozostawania w gotowości, zarówno w pojeździe, jak i w miejscu pracy oraz w których pracownicy nie mogą dysponować swoim czasem według swego uznania, jak również czas poświęcony przez nich na szkolenie i doskonalenie zawodowe, jeżeli uzgodniono między organizacjami zainteresowanych pracodawców i pracowników, mogą być uważane za czas pracy do wymiaru, który będzie określony w każdym kraju przez właściwą władzę lub organ, układy zbiorowe albo w każdy inny sposób zgodny z praktyką krajową.
IV. NORMALNY CZAS PRACY A. NORMALNY TYGODNIOWY CZAS PRACY7. Normalny czas pracy, mianowicie ten, w stosunku do którego krajowe przepisy dotyczące godzin nadliczbowych nie mają zastosowania, nie powinien przekraczać 40 godzin tygodniowo.
8. Normalny tygodniowy czas pracy, o którym mowa w ust. 7 niniejszego Zalecenia, może być wprowadzany stopniowo i etapami.
9. 1) W przypadku transportu na dużych odległościach i w innej działalności transportowej, gdzie norma ustalona w ust. 7 niniejszego Zalecenia będzie niepraktyczna, ponieważ ma zastosowanie do jednego tygodnia, norma ta może być stosowana jako przeciętna dla maksymalnego okresu czterech tygodni.
2) Właściwa władza lub organ w każdym kraju powinna określić maksymalną liczbę godzin pracy w jednym tygodniu, jeżeli, stosownie do pkt 1) niniejszego ustępu, norma ustalona w ust. 7 jest stosowana jako przeciętna.
B. NORMALNY DZIENNY CZAS PRACY10. Normalny czas pracy, jak określono w ust. 7 niniejszego Zalecenia, nie powinien przekraczać przeciętnie ośmiu godzin dziennie.
11. 1) Gdy normalnie tygodniowe godziny pracy są nierówno rozdzielone na poszczególne dni tygodnia, normalny czas pracy nie powinien przekraczać dziesięciu godzin dziennie.
2) Gdy normalny dzienny czas pracy obejmuje znaczne okresy zwykłej obecności lub pozostawania w gotowości albo przerwy w pracy lub gdy jest to niezbędne do umożliwienia załodze pojazdu przybycia do odpowiedniego miejsca wypoczynku, maksymalny limit, o którym mowa w pkt 1 niniejszego ustępu, może być większy niż 10 godzin, ale nie większy niż 12 godzin dziennie.
V. MAKSYMALNY OKRES PRACY CIĄGŁEJ12. 1) Każdy pracownik najemny powinien mieć prawo do przerwy po okresie pięciu godzin ciągłej pracy, jak określono w ust. 5 niniejszego Zalecenia.
2) Długość przerwy, o której mowa w pkt 1) niniejszego ustępu i, gdy to właściwe, sposób, w jaki przerwa może być dzielona, powinny być określone przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju.
VI. DZIENNA ROZPIĘTOŚĆ DNIA13. 1) Właściwa władza lub organ w każdym kraju powinny określić dla różnych gałęzi przemysłu transportu drogowego maksymalną liczbę godzin, które mogą oddzielać dwa następujące po sobie okresy dziennego wypoczynku. 2) Rozpiętość nie powinna być tak duża, ażeby skracać okres dziennego wypoczynku, do którego pracownicy są uprawnieni.
VII. CZAS JAZDY14. 1) Kierowcy nie wolno prowadzić pojazdu przez ciągły okres dłuższy niż cztery godziny bez przerwy.
2) Właściwa władza lub organ w każdym kraju, biorąc pod uwagę szczególne warunki krajowe, może zezwolić na przekroczenie okresu, o którym mowa w pkt 1) niniejszego ustępu, ale nie więcej niż o jedną godzinę.
3) Długość przerwy, o której mowa w niniejszym ustępie i, gdy to właściwe, sposób, w jaki przerwa może być dzielona, powinny być określone przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju.
4) Właściwa władza lub organ w każdym kraju mogą określić przypadki, w których postanowienia niniejszego ustępu nie mają zastosowania, ponieważ kierowcy korzystają z wystarczających przerw w wyniku postojów przewidzianych w rozkładzie jazdy lub przerywanego charakteru pracy.15. Maksymalny całkowity czas jazdy, włączając godziny nadliczbowe, nie powinien przekraczać dziewięciu godzin dziennie i 48 godzin tygodniowo.
16. Całkowite czasy jazdy, o których mowa w ust. 15 niniejszego Zalecenia, mogą być obliczone jako przeciętna dla maksymalnego okresu czterech tygodni.
17. Całkowite czasy jazdy, o których mowa w ust. 15 niniejszego Zalecenia, mogą być skrócone w przypadku działalności transportowej wykonywanej w szczególnie trudnych warunkach. Właściwa władza lub organ w każdym kraju może zdefiniować te działalności i określić całkowite czasy jazdy, które będą stosowane w odniesieniu do zainteresowanych kierowców.
VIII. DZIENNY WYPOCZYNEK18. Dzienny wypoczynek osób objętych ustępami 1 i 2 niniejszego Zalecenia powinien wynosić co najmniej 11 następujących po sobie godzin w ciągu każdego okresu 24 godzin, licząc od początku dnia pracy.
19. Dzienny wypoczynek może być obliczony jako przeciętna dla okresów, które będą określone przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju: z zastrzeżeniem, że dzienny wypoczynek w żadnym przypadku nie będzie krótszy niż osiem godzin.
20. Właściwa władza lub organ w każdym kraju może przewidzieć różne wymiary dziennych okresów wypoczynku w zależności od tego, czy dotyczy to przewozu pasażerów, czy transportu towarów i w zależności od tego, czy z wypoczynku korzysta się w domu, czy gdzie indziej, pod warunkiem, że postanowienia ustępów 18 i 19 niniejszego Zalecenia dotyczące minimalnej liczby godzin są przestrzegane.
21. Właściwa władza lub organ w każdym kraju może przewidzieć wyjątki od postanowień ustępów 18 i 19 niniejszego Zalecenia w zakresie wymiaru dziennych okresów wypoczynku i sposobu realizacji takich okresów wypoczynku, w przypadku pojazdów mających załogę składającą się z dwóch kierowców i pojazdów korzystających z promu lub pociągu.
22. W czasie dziennego wypoczynku załoga nie powinna być zobowiązana do pozostawania w pojeździe lub w jego pobliżu, jeżeli podjęła ona niezbędne środki ostrożności do zapewnienia bezpieczeństwa pojazdu i jego ładunku.
IX. TYGODNIOWY WYPOCZYNEK23. Minimalny wymiar tygodniowego wypoczynku powinien wynosić 24 godziny następujące po sobie, przy czym okres ten powinien poprzedzać dzienny wypoczynek lub następować po nim.
24. Tygodniowy wypoczynek powinien, w miarę możliwości, zbiegać się z niedzielą lub z tradycyjnymi albo zwyczajowymi dniami wolnymi od pracy, i powinno się umożliwić spędzanie tego wypoczynku w domu przez pewien okres, który będzie określony przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju.
25. W transporcie na dużych odległościach powinno się umożliwić łączenie tygodniowego wypoczynku przez dwa następujące po sobie tygodnie. We właściwych przypadkach, właściwa władza lub organ w każdym kraju może zezwolić na łączenie tego wypoczynku przez dłuższy okres.
X. WYJĄTKI I GODZINY NADLICZBOWE26.1) Właściwa władza lub organ w każdym kraju może zezwolić na tymczasowe wyjątki, ale jedynie w takim stopniu, w jakim może to być niezbędne do wykonania koniecznej pracy, przedłużenia czasu pracy, przedłużenia czasu jazdy i skrócenia wymiaru okresów wypoczynku, przewidzianych w poprzednich ustępach niniejszego Zalecenia:
a) w razie wypadku, awarii, nieprzewidzianego opóźnienia, zatoru w ruchu lub przerwy w komunikacji;
b) w przypadku siły wyższej; lub
c) w przypadku nagłej i wyjątkowej potrzeby zapewnienia pracy służbom użyteczności publicznej.
2) Właściwa władza lub organ w każdym kraju może także zezwolić na przedłużenie czasu pracy, przedłużenie czasu jazdy i skrócenie wymiaru okresów wypoczynku przewidzianych w poprzednich ustępach niniejszego Zalecenia, gdy jest to niezbędne, w celu umożliwienia załodze przybycia do miejsca postoju lub zakończenia podróży, w zależności od przypadku, z zastrzeżeniem, że bezpieczeństwo drogowe nie jest przez to narażone.27. Właściwa władza lub organ w każdym kraju może udzielić zezwolenia na przedłużenie normalnego czasu pracy, jako wyjątek tymczasowy, w przypadku nienormalnego nasilenia pracy. 28. Wszystkie godziny przepracowane ponad normalne godziny powinny być uważane za godziny nadliczbowe, i, jako takie, wynagradzane według wyższej stawki lub, jak określono w drodze ustawodawstwa krajowego, układów zbiorowych lub w inny sposób zgodny z praktyką krajową, inaczej wynagradzane.
XI. ŚRODKI KONTROLI29. Właściwa władza lub organ w każdym kraju powinna:
a) zapewnić indywidualną książkę kontrolną i określić warunki jej wydawania, treść i sposób przechowywania przez kierowców;
b) ustanowić procedurę zgłaszania godzin przepracowanych zgodnie z ust. 26 niniejszego Zalecenia i okoliczności je uzasadniające; i
c) ustanowić procedurę udzielania zezwolenia na godziny, które mogą być przepracowane zgodnie z ust. 27 niniejszego Zalecenia, jak również określić liczbę godzin, na które zezwolenie może być przyznane, stosownie do rodzaju działalności transportowej i metod obliczania czasu pracy.30. Każdy pracodawca powinien:
a) prowadzić rejestr w formie zatwierdzonej przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju, wykazując godziny pracy i wypoczynku każdej osoby objętej niniejszym Zaleceniem i przez niego zatrudnionej; i
b) udostępnić ten rejestr władzom kontrolnym w sposób określony przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju.31. Tradycyjne środki kontroli, o których mowa w ustępach 29 do 30 niniejszego Zalecenia, powinny, jeżeli okaże się to niezbędne dla określonych rodzajów transportu, być zastąpione lub uzupełnione, w stopniu, w jakim jest to możliwe, środkami nowoczesnymi, jak na przykład tachografy, zgodnie z zasadami, które będą ustalone przez właściwą władzę lub organ w każdym kraju.
32. Właściwa władza lub organ w każdym kraju powinna przewidzieć:
a) właściwy system inspekcji obejmujący kontrolę przedsiębiorstwa i dróg;
b) odpowiednie kary w przypadku naruszenia przepisów wprowadzających w życie niniejsze Zalecenie.
XII. ŚRODKI I METODY STOSOWANIA33.1) Postanowienia niniejszego Zalecenia mogą być stosowane w drodze ustawodawstwa, układów zbiorowych, orzeczeń arbitrażowych lub połączenia tych metod, albo w każdy inny sposób zgodny z praktyką krajową i który może być właściwy, uwzględniając warunki krajowe i potrzeby każdego rodzaju transportu.
2) Postanowienia niniejszego Zalecenia, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo na drodze, mianowicie dotyczące maksymalnego okresu pracy ciągłej, czasu jazdy, dziennego wypoczynku, środków kontroli, powinny być stosowane raczej w drodze ustawodawstwa.