zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 1 czerwca 1983 r. na sześćdziesiątej dziewiątej sesji,

przypominając zasady ustanowione przez Konwencję dotyczącą równości traktowania (zabezpieczenie społeczne), z 1962 r., które dotyczą nie tylko równości traktowania, lecz również zachowania praw nabytych i praw będących w trakcie nabywania, i przez Konwencję dotyczącą zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1982 r.,

uznając za niezbędne popieranie zawierania dwustronnych i wielostronnych umów w zakresie zabezpieczenia społecznego między Członkami Międzynarodowej Organizacji Pracy, a także międzynarodową koordynację tych umów, w szczególności dla zapewnienia stosowania Konwencji dotyczącej równości traktowania (zabezpieczenie społeczne), z 1962 r., i Konwencji dotyczącej zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1982 r.,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, która to sprawa stanowi piąty punkt porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia międzynarodowego,

przyjmuje dnia dwudziestego czerwca tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego trzeciego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1983 r.:

1. W rozumieniu niniejszego Zalecenia:
a) określenie „Członek" oznacza każde Państwo Członkowskie Międzynarodowej Organizacji Pracy;
b) określenie „ustawodawstwo" obejmuje wszelkie ustawy i rozporządzenia, jak również postanowienia statutowe w zakresie zabezpieczenia społecznego;
c) określenie „uchodźca" ma znaczenie nadane mu w art. 1 Konwencji z 28 lipca 1951 r., dotyczącej statusu uchodźców i w ust. 2 art. 1 Protokołu z 31 stycznia 1967 r., dotyczącego statusu uchodźców bez ograniczenia geograficznego;
d) określenie „bezpaństwowiec" ma znaczenie nadane mu w art. 1 Konwencji z 28 września 1954 r., dotyczącej statusu bezpaństwowców;
e) określenie „członkowie rodziny" oznacza osoby określone lub uznane za członków rodziny albo członków gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, zgodnie z którym świadczenia, gdzie jest to właściwe, są przyznawane albo zapewnione, lub osoby określone w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Członkami; jeżeli ustawodawstwo to uważa za członków rodziny lub gospodarstwa domowego tylko osoby mieszkające z osobą zainteresowaną, to warunek ten uważa się za spełniony w przypadku osób, które pozostają głównie na utrzymaniu osoby zainteresowanej;
f) określenie „członkowie rodziny pozostali przy życiu” oznacza osoby w ten sposób określone lub uznane za takie przez ustawodawstwo, zgodnie z którym świadczenia są przyznawane; jednakże, jeżeli ustawodawstwo to uważa za pozostałych przy życiu członków rodziny tylko te osoby, które mieszkały wspólnie ze zmarłym, warunek ten będzie uważany za spełniony w przypadku osób, które pozostawały głównie na utrzymaniu zmarłego;
g) określenie „zamieszkanie" oznacza zwykłe miejsce stałego pobytu.

2. Członkowie, których wiąże dwustronna lub wielostronna umowa w zakresie zabezpieczenia społecznego, powinni dążyć w drodze wzajemnego porozumienia —do rozszerzenia na obywateli każdego innego Członka, a także na uchodźców i bezpaństwowców zamieszkałych na terytorium każdego Członka, korzyści wynikających z postanowień tej umowy odnoszących się do:
a) określenia ustawodawstwa właściwego;
b) zachowania praw będących w trakcie nabywania;
c) zachowania praw nabytych i przekazywania świadczeń za granicę.

3. Członkowie powinni zawierać między sobą, a także z zainteresowanymi państwami, właściwe porozumienia administracyjne lub finansowe, dla usunięcia ewentualnych przeszkód przy przekazywaniu świadczeń inwalidzkich, emerytalnych i w razie śmierci żywiciela rodziny, rent z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz zasiłków pogrzebowych, do których prawo zostało nabyte zgodnie z ich ustawodawstwem, uprawnionym będącym obywatelami Członka, uchodźcami lub bezpaństwowcami zamieszkałymi za granicą.

4. Jeśli jeden z Członków, których wiąże dwustronna lub wielostronna umowa w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie ma obowiązującego ustawodawstwa dotyczącego świadczeń w razie bezrobocia lub świadczeń rodzinnych, wówczas Członkowie związani w ten sposób powinni dążyć do zawarcia między sobą odpowiednich porozumień, dla należytego skompensowania wynikającej z tego utraty lub braku praw osobom, które zmieniają miejsce zamieszkania z terytorium Członka, który ma obowiązujące ustawodawstwo dotyczące tych świadczeń, na terytorium Członka, który nie ma takiego ustawodawstwa, albo członkom rodziny osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem pierwszego Członka, jeśli ci członkowie rodziny zamieszkują na terytorium drugiego Członka.

5. Jeśli, w wykonaniu Konwencji dotyczącej równości traktowania (zabezpieczenie społeczne), z 1962 r., Konwencji dotyczącej zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1982 r., lub dwustronnej albo wielostronnej umowy w zakresie zabezpieczenia społecznego, świadczenia pieniężne powinny być wypłacane uprawnionym zamieszkałym na terytorium państwa innego niż to, na którego terytorium mieści się instytucja odpowiedzialna za wypłatę, to instytucja ta powinna, jeśli jest to możliwe, wypłacać świadczenia bezpośrednio zainteresowanemu, w szczególności w przypadku świadczeń inwalidzkich, emerytalnych i w razie śmierci żywiciela rodziny, a także rent z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Przekazywanie tych świadczeń i rent powinno się odbywać z możliwie krótką zwłoką, tak aby uprawnieni mogli nimi dysponować tak szybko, jak to jest możliwe. W przypadku wypłaty pośredniej, instytucja będąca pośrednikiem w kraju zamieszkania uprawnionego powinna zrobić wszystko, co w jej mocy, aby uprawniony natychmiast otrzymał należne mu świadczenia.

6. Zainteresowani Członkowie powinni dążyć do zawierania dwustronnych lub wielostronnych umów w zakresie zabezpieczenia społecznego obejmujących dziewięć działów zabezpieczenia społecznego, wymienionych w ust. 1 art. 2 Konwencji dotyczącej zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1982 r., do rozwijania koordynacji dwustronnych lub wielostronnych umów w zakresie zabezpieczenia społecznego, które ich odpowiednio wiążą i do zawarcia w tym celu porozumienia międzynarodowego, przy ewentualnej pomocy Międzynarodowego Biura Pracy.

7. Dla celów stosowania postanowień artykułów 6 do 8 Konwencji dotyczącej równości traktowania (zabezpieczenie społeczne), z 1962 r., i ust. 1 art. 4 Konwencji dotyczącej zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1982 r., Członkowie, których wiążą te Konwencje, powinni — w miarę potrzeby — mieć na uwadze wzorcowe postanowienia oraz wzorcową umowę załączone do niniejszego Zalecenia, w celu zawierania dwustronnych lub wielostronnych umów w zakresie zabezpieczenia społecznego i ich koordynowania.

8. Zainteresowani Członkowie, nawet jeżeli nie wiąże ich jeszcze przynajmniej jedna z Konwencji, o których mowa w ust. 7 niniejszego Zalecenia, powinni dążyć do uczestniczenia w międzynarodowym systemie, przewidzianym przez Konwencję dotyczącą zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, z 1982 r. — biorąc pod uwagę w miarę potrzeby - wzorcowe postanowienia oraz wzorcową umowę załączoną do niniejszego Zalecenia.

ZAŁĄCZNIK I

POSTANOWIENIA WZORCOWE DLA ZAWIERANIA DWUSTRONNYCH LUB WIELOSTRONNYCH UMÓW W ZAKRESIE ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

I. DEFINICJE

Artykuł 1
Dla celów niniejszych postanowień wzorcowych:
a) określenie „ustawodawstwo" obejmuje wszelkie ustawy i rozporządzenia, jak również postanowienia statutowe w zakresie zabezpieczenia społecznego;
b) określenie „właściwe państwo" oznacza Umawiającą się Stronę, której ustawodawstwo uprawnia osobę zainteresowaną do ubiegania się o świadczenia;
c) określenie „właściwa władza" oznacza ministra, ministrów lub inną odpowiednią władzę odpowiedzialną za systemy zabezpieczenia społecznego na całym lub na części terytorium każdej Umawiającej się Strony;
d) określenie „instytucja" oznacza każdy organ lub władzę bezpośrednio odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa Umawiającej się Strony;
e) określenie „właściwa instytucja" oznacza:
i) jeśli chodzi o systemy ubezpieczeń społecznych bądź instytucję, w której zainteresowana osoba jest ubezpieczona, w chwili gdy występuje o świadczenie, bądź instytucję, od której ma prawo do świadczenia lub miałaby prawo do świadczenia, gdyby zamieszkiwała na terytorium Umawiającej się Strony, gdzie znajduje się instytucja, bądź instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę zainteresowanej Umawiającej się Strony;
ii) jeśli chodzi o system inny niż system ubezpieczeń społecznych, lub jeśli chodzi o system świadczeń rodzinnych — instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę zainteresowanej Umawiającej się Strony;
iii) jeśli chodzi o system dotyczący obowiązków pracodawców bądź pracodawcy lub jego instytucji ubezpieczającej albo, w ich braku, organ lub władzę wyznaczoną przez właściwą władzę zainteresowanej Umawiającej się Strony;
f) określenie „fundusz przezorności" oznacza obowiązkową instytucję oszczędnościową;
g) określenie „członkowie rodziny" oznacza osoby określone lub uznane za członków rodziny, albo członków gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, zgodnie z którym świadczenia — w zależności od przypadku — są przyznawane lub udzielane, albo osoby określone w drodze wzajemnego porozumienia zainteresowanych Umawiających się Stron; jednakże, jeżeli ustawodawstwo to uważa za członków rodziny lub gospodarstwa domowego tylko osoby mieszkające z osobą zainteresowaną, to warunek ten uważa się za spełniony w przypadku osób, które pozostają głównie na utrzymaniu osoby zainteresowanej;
h) określenie „członkowie rodziny pozostali przy życiu" oznacza osoby określone lub uznane za takie przez ustawodawstwo, zgodnie z którym przyznawane są świadczenia, jeżeli jednakże ustawodawstwo to uważa za członków rodziny pozostałych przy życiu tylko osoby, które mieszkały ze zmarłym, warunek ten będzie uważany za spełniony w przypadku osób, które pozostawały głównie na utrzymaniu zmarłego;
i) określenie „zamieszkanie" oznacza zwykłe miejsce stałego pobytu;
j) określenie „zamieszkanie czasowe" oznacza pobyt czasowy;
k) określenie „instytucja miejsca zamieszkania" oznacza instytucję upoważnioną, zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony przez nią stosowanym, do udzielania omawianych świadczeń w miejscu zamieszkania zainteresowanej osoby lub, jeśli taka instytucja nie istnieje, instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę zainteresowanej Umawiającej się Strony;
l) określenie „instytucja miejsca zamieszkania czasowego" oznacza instytucję upoważnioną, zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony przez nią stosowanym, do udzielania omawianych świadczeń w miejscu zamieszkania czasowego zainteresowanej osoby lub, jeśli taka instytucja nie istnieje, instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę zainteresowanej Umawiającej się Strony;
m) określenie „okresy ubezpieczenia” oznacza okresy płacenia składek, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, które są określone lub uznawane za okresy ubezpieczenia przez ustawodawstwo, zgodnie z którym były przebyte, oraz także inne okresy, jakie są uważane przez to ustawodawstwo za równoznaczne z okresami ubezpieczenia;
n) określenie „okresy zatrudnienia” i „okresy działalności zawodowej” oznaczają okresy tak określone lub uznane za takie przez ustawodawstwo, zgodnie z którym były one przebyte i także inne okresy, jakie są uważane przez to ustawodawstwo za równoznaczne odpowiednio z okresami zatrudnienia lub okresami działalności zawodowej;
o) określenie „okres zamieszkania" oznacza okresy tak określone lub za takie uznane przez ustawodawstwo, zgodnie z którym zostały one przebyte;
p) określenie „świadczenia" oznacza wszystkie świadczenia w naturze i w gotówce przewidziane w razie określonych zdarzeń, włączając zasiłek pogrzebowy, a także:
i) jako świadczenia w naturze — świadczenia, których celem jest zapobieganie wszelkiemu ryzyku objętemu zabezpieczeniem społecznym, rehabilitacją fizyczną i zawodową;
ii) jako świadczenia w gotówce, wszystkie ich składniki wypłacane z funduszów publicznych, a także wszystkie podwyżki, zasiłki rewaloryzacyjne lub uzupełniające świadczenia przyznawane w celu zachowania lub podniesienia zdolności zarobkowej, świadczenia zryczałtowane, które mają być wypłacane zamiast rent — tam gdzie jest to właściwe — wypłaty dokonywane w formie zwrotu składek;
q) i) określenie „świadczenia rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia w naturze lub w gotówce, włączając zasiłki rodzinne, przyznawane dla zrównoważenia kosztów utrzymania rodziny, z wyjątkiem podwyżek lub dodatków do rent przewidzianych dla członków rodziny osób otrzymujących takie renty;
ii) określenie „świadczenia rodzinne" oznacza okresowe świadczenia w gotówce, przyznawane w zależności od liczby i wieku dzieci;
r) określenie „zasiłek pogrzebowy" oznacza zryczałtowaną sumę płaconą w przypadku śmierci, inną niż świadczenia zryczałtowane wymienione w lit. p) ii) niniejszego artykułu;
s) określenie „bezskładkowy" stosuje się do świadczeń, których przyznanie nie jest uzależnione ani od bezpośredniego udziału finansowego osób chronionych lub ich pracodawcy, ani od stażu zawodowego, a także do każdego systemu, który przyznaje wyłącznie takie świadczenia.

Artykuł 2
1. Bez względu na ogólną zasadę dotyczącą stosowania ustawodawstwa Umawiającej się Strony, na której terytorium zatrudnieni są pracownicy najemni , ustawodawstwo mające zastosowanie do pracowników, o których mowa w niniejszym ustępie, jest określone zgodnie z następującymi postanowieniami:
a) i) pracownicy najemni zatrudnieni na terytorium Umawiającej się Strony przez przedsiębiorstwo, które jest ich stałym pracodawcą, i wysłani przez to przedsiębiorstwo do pracy na terytorium innej Umawiającej się Strony, będą podlegać ustawodawstwu pierwszej Strony, pod warunkiem, że przewidywany okres pracy nie przekroczy okresu ustalonego w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami i że pracownicy ci nie są wysyłani w celu zastąpienia innych pracowników, którzy zakończyli swój okres delegowania za granicę;
ii) jeżeli okres wykonywania pracy przedłuży się z powodu nieprzewidzianych okoliczności poza okres początkowo przewidziany i przekroczy ustalony okres, wówczas do czasu zakończenia pracy będzie stosowane ustawodawstwo pierwszej Strony, pod warunkiem wyrażenia na to zgody przez właściwą władzę drugiej Strony lub organ przez nią wyznaczony;
b) i) pracownicy najemni transportu międzynarodowego zatrudnieni na terytorium dwóch lub więcej Umawiających się Stron, jako personel podróżujący na usługach przedsiębiorstwa, którego biuro jest zarejestrowane na terytorium Umawiającej się Strony i które przewozi - na obcy lub własny rachunek - pasażerów lub towary koleją, transportem drogowym, powietrznym albo po wodach wewnętrznych, będą podlegać ustawodawstwu drugiej Strony;
ii) jednakże, jeśli pracownicy ci są zatrudnieni przez firmę lub stałe przedstawicielstwo danego przedsiębiorstwa, na terytorium innej Umawiającej się Strony niż Strona, na której terytorium przedsiębiorstwo to ma swoja siedzibę, wówczas będą oni podlegać ustawodawstwu Umawiającej się Strony, na której terytorium mieści się filia lub stałe przedstawicielstwo;
iii) jeśli pracownicy ci są zatrudnieni głównie na terytorium Umawiającej się Strony, na którym zamieszkują, wówczas będą podlegać ustawodawstwu tej Strony, nawet jeżeli przedsiębiorstwo, które ich zatrudnia, nie ma na tym terytorium ani siedziby, ani filii, ani stałego przedstawicielstwa;
c) i) pracownicy inni niż pracownicy zatrudnieni w transporcie międzynarodowym, którzy normalnie wykonują swój zawód na terytorium dwóch lub więcej Umawiających się Stron, będą podlegać ustawodawstwu Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkują, jeśli wykonują swój zawód częściowo na tym terytorium lub jeśli są zatrudnieni przez kilka przedsiębiorstw albo kilku pracodawców, których siedziba lub miejsce zamieszkania znajduje się na terytorium różnych Umawiających się Stron;
ii) w innych przypadkach będą oni podlegać ustawodawstwu Umawiającej się Strony, na której terytorium ma swoją siedzibę zatrudniające ich przedsiębiorstwo lub ich pracodawca ma swoje miejsce zamieszkania;
d) pracownicy najemni zatrudnieni na terytorium Umawiającej się Strony przez przedsiębiorstwo, którego siedziba znajduje się na terytorium innej Umawiającej się Strony i których pomieszczenia znajdują się po obu stronach wspólnej granicy zainteresowanych Umawiających się Stron, będą podlegać ustawodawstwu Umawiającej się Strony, na której terytorium znajduje się siedziba przedsiębiorstwa.
2. Bez względu na ogólną zasadę dotyczącą stosowania ustawodawstwa Umawiającej się Strony, na której terytorium wykonują swój zawód osoby prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek, ustawodawstwo mające zastosowanie do osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek, o których mowa w niniejszym ustępie, będzie określane zgodnie z następującymi postanowieniami:
a) osoby prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek, które zamieszkują na terytorium jednej z Umawiających się Stron, a prowadzą działalność na terytorium innej Umawiającej się Strony, będą podlegały ustawodawstwu pierwszej Strony;
i) jeśli druga Strona nie ma ustawodawstwa mającego do nich zastosowanie; lub
ii) jeśli zgodnie z ustawodawstwem każdej z zainteresowanych Stron osoby prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek podlegają temu ustawodawstwu wyłącznie ze względu na fakt zamieszkiwania na terytorium tych Stron;
b) osoby prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek, które normalnie wykonują swój zawód na terytorium dwu lub więcej Umawiających się Stron, będą podlegać ustawodawstwu tej umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkują, jeśli prowadzą część swojej działalności na tym terytorium lub jeśli — zgodnie z tym ustawodawstwem —podlegają mu wyłącznie ze względu na fakt zamieszkiwania na terytorium tej Strony;
c) w przypadku, gdy osoby prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek, o których mowa w poprzedniej literze, nie prowadzą części swej działalności na terytorium Umawiającej się Strony, na którym zamieszkują, lub gdy — zgodnie z ustawodawstwem tej Strony — nie podlegają temu ustawodawstwu wyłącznie ze względu na ich zamieszkanie, lub gdy Strona ta nie ma ustawodawstwa mającego do nich zastosowanie, wówczas będą one podlegać ustawodawstwu określonemu w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami lub między ich właściwymi władzami.
3. Jeśli, zgodnie z poprzedzającymi ustępami niniejszego artykułu, pracownik podlega ustawodawstwu Umawiającej się Strony, na której terytorium nie jest ani zatrudniony, ani nie wykonuje zawodu, lub na nim nie zamieszkuje, wówczas ustawodawstwo to będzie stosowane wobec niego tak, jak gdyby był zatrudniony lub wykonywał zawód albo zamieszkiwał na terytorium tej Strony, w zależności od przypadku.
4. Właściwe władze Umawiających się Stron mogą, w drodze wzajemnego porozumienia, przeprowadzić w interesie zainteresowanych osób postanowienia inne niż zawarte w poprzednich ustępach niniejszego artykułu.

III. ZACHOWANIE PRAW BĘDĄCYCH W TRAKCIE NABYWANIA

A. ZLICZANIE OKRESÓW

1. Opieka lekarska, zasiłki chorobowe, świadczenia macierzyńskie i rodzinne

Artykuł 3
Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia nabycie, zachowanie lub odzyskanie prawa do świadczeń od przebycia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, wówczas instytucja, która stosuje to ustawodawstwo, będzie — dla celów zliczania okresów — brała pod uwagę, w niezbędnym zakresie, okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej i zamieszkania przebyte zgodnie z odpowiednim ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, jeśli nie pokrywają się one, tak jak gdyby były okresami przebytymi zgodnie z ustawodawstwem pierwszej Strony.

Artykuł 4
1. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia nabycie, zachowanie lub odzyskanie prawa d o świadczeń od przebycia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, wówczas instytucja, która stosuje to ustawodawstwo, będzie dla celów zliczania okresów - brać pod uwagę w niezbędnym zakresie — okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej i zamieszkania przebyte zgodnie z odpowiednim ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, jeśli nie pokrywają się one tak, jak gdyby były okresami przebytymi zgodnie z ustawodawstwem pierwszej Strony.
2. Jednakże, instytucje Umawiającej się Strony, której ustawodawstwo wymaga przebycia okresów ubezpieczenia dla uzyskania prawa do świadczeń, może uzależnić zliczenie tych okresów zatrudnienia lub działalności zawodowej przebytych zgodnie z odpowiednim ustawodawstwem innej Umawiającej się Strony od warunku, że okresy te byłyby uznane za okresy ubezpieczenia, gdyby były przebyte zgodnie z ustawodawstwem pierwszej Strony.
3. Postanowienia poprzednich ustępów niniejszego artykułu będą odpowiednio stosowane w przypadku, gdy ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia długość okresu, w czasie którego świadczenie może być przyznane od długości przebytych okresów.

3. Świadczenia inwalidzkie, emerytalne i w razie śmierci żywiciela rodziny

Artykuł 5
1. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia nabycie, zachowanie lub odzyskanie prawa do świadczeń od przebycia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, wówczas instytucja, która stosuje to ustawodawstwo, będzie — dla celów zliczania okresów brała pod uwagę, w niezbędnym zakresie, okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej i zamieszkania przebyte zgodnie z odpowiednim ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, jeśli nie pokrywają się one tak, jak gdyby były okresami przebytymi zgodnie z ustawodawstwem pierwszej Strony.
2. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia przyznanie świadczeń od warunku, że zainteresowana osoba, lub w przypadku świadczeń w razie śmierci żywiciela rodziny — zmarły, podlegali temu ustawodawstwu w momencie wystąpienia zdarzenia, wówczas warunek ten będzie uważany za spełniony, jeśli w tym momencie zainteresowana osoba lub zmarły, w zależności od przypadku, podlegali ustawodawstwu innej Umawiającej się Strony lub, w przeciwnym razie, jeśli zainteresowana osoba lub pozostały przy życiu członek rodziny mogą uzyskać prawo do odpowiednich świadczeń zgodnie z ustawodawstwem innej Umawiającej się Strony.
3. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony przewiduje, że okres wypłacania renty lub emerytury może być brany pod uwagę przy nabywaniu, zachowaniu lub odzyskaniu prawa do świadczeń, wówczas właściwa instytucja tej Strony będzie brała pod uwagę dla tego celu okres wypłacania rent lub emerytur, zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony.

Artykuł 6
Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia przyznanie pewnych świadczeń od warunku przebycia okresów w zawodzie objętym specjalnym systemem lub w zależności od przypadku — w określonym zawodzie albo rodzaju zatrudnienia, wówczas okresy przebyte zgodnie z ustawodawstwem innych Umawiających się Stron będą brane pod uwagę dla przyznawania tych świadczeń tylko wtedy, jeśli zostały zaliczone w podobnym systemie, lub — w przypadku braku takiego — w takim samym zawodzie, lub — w zależności od przypadku — w takim samym rodzaju zatrudnienia. Jeśli pomimo uwzględnienia okresów w ten sposób przebytych, osoba zainteresowana nie spełniła warunków uprawniających ją do tych świadczeń, wówczas okresy te będą uwzględniane przy przyznawaniu świadczeń z systemu ogólnego lub w razie jego braku z systemu mającego zastosowanie - w zależności od przypadku — do pracowników fizycznych lub umysłowych.

B. USTALANIE ŚWIADCZEŃ NA WYPADEK INWALIDZTWA, EMERYTALNYCH I W RAZIE ŚMIERCI ŻYWICIELA RODZINY

Artykuł 7
Ustalanie świadczeń inwalidzkich, emerytalnych i w razie śmierci żywiciela rodziny będzie dokonywane bądź zgodnie z metodą proporcjonalną, bądź z metodą łączenia, w zależności od wyboru dokonywanego przez zainteresowane Umawiające się Strony w drodze wzajemnego porozumienia.

ALTERNATYWA I — METODA PROPORCJONALNA

1. Postanowienia wspólne

Artykuł 8
1. Jeśli osoba podlegała kolejno lub przemiennie ustawodawstwu dwóch lub więcej Umawiających się Stron, wówczas instytucja każdej z tych Stron ustali, zgodnie z ustawodawstwem przez nią stosowanym, czy osoba lub członkowie jej rodziny pozostali przy życiu spełniają warunki niezbędne do nabycia prawa do świadczeń, mając na uwadze, w danym przypadku — postanowienia art. 5.
2. Jeśli zainteresowana osoba spełnia te warunki, wówczas właściwa instytucja każdej Umawiającej się Strony, której ustawodawstwo przewiduje, że wysokość świadczeń lub niektórych ich części będzie proporcjonalna do okresów przebytych, może obliczyć te świadczenia lub ich części bezpośrednio, wyłącznie na podstawie okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem przez nią stosowanym, bez względu na postanowienia następnych ustępów niniejszego artykułu.
3. Jeśli zainteresowana osoba spełnia te warunki, o których mowa w ust. l niniejszego artykułu, wówczas właściwa instytucja każdej innej Umawiającej się Strony obliczy teoretyczną kwotę świadczeń, do których osoba ta miałaby prawo, gdyby wszystkie okresy przebyte zgodnie z ustawodawstwem wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron, brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń, zgodnie z postanowieniami art. 5, były przebyte wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem stosowanym przez tę instytucję.
4. Jednakże, a) w przypadku świadczeń, których wysokość nie zależy od długości przebytych okresów, wysokość ta będzie uważana za teoretyczną kwotę, o której mowa w poprzednim ustępie;
b) w przypadku świadczeń bezskładkowych, których wysokość nie zależy od długości przebytych okresów, teoretyczna kwota, o której mowa w poprzednim ustępie, może być obliczana na podstawie i do wysokości pełnego świadczenia;
i) w przypadku inwalidztwa lub śmierci, w proporcji do stosunku ogólnej długości okresów przebytych przez zainteresowaną osobę lub zmarłego przed wystąpieniem zdarzenia, zgodnie z ustawodawstwem wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron, i branych pod uwagę zgodnie z postanowieniami artykułu 5 — do 2/3 liczby lat, które upłynęły między datą, w której zainteresowane osoby lub osoby zmarłe osiągnęły wiek 15 lat lub wyższy wiek ustalony w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami — a datą, w której wystąpiła niezdolność do pracy, która spowodowała inwalidztwo lub śmierć, w zależności od okoliczności, nie biorąc pod uwagę lat następujących po osiągnięciu wieku emerytalnego;
ii) w przypadku emerytury, w proporcji do całkowitej długości okresów przebytych przez zainteresowaną osobę, zgodnie z ustawodawstwem wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron i branych pod uwagę zgodnie z postanowieniami art. 5 —do 30 lat, nie biorąc pod uwagę lat następujących po osiągnięciu wieku emerytalnego.
5. Instytucja, o której mowa w ust. 3 niniejszego artykułu, obliczy następnie rzeczywistą wysokość należnego od niej świadczenia zainteresowanej osobie na podstawie kwoty teoretycznej, obliczonej zgodnie z postanowieniami ustępów 3 lub 4 niniejszego artykułu — w zależności od przypadku i w proporcji do stosunku okresów przebytych przed wystąpieniem zdarzenia, zgodnie z ustawodawstwem przez nią stosowanym, do ogólnej długości okresów przebytych przed wystąpieniem zdarzenia, zgodnie z ustawodawstwem wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron.
6. Jeśli ogólna długość okres ów przebytych zgodnie z ustawodawstwem wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron przed wystąpieniem zdarzenia przekroczy maksymalny okres wymagany przez ustawodawstwo jednej z tych Stron dla uzyskania pełnych świadczeń, wówczas instytucja tej Strony, stosując postanowienia ustępów 3 i 5 niniejszego artykułu, będzie uwzględniać ten maksymalny okres, zamiast całkowitej długości przebytych okresów, nie będzie jednak zobowiązana do przyznania świadczenia wyższego niż pełne świadczenie, przewidziane przez stosowane przez nią ustawodawstwo.

Artykuł 9
1. Bez względu na postanowienia art. 8, jeśli całkowita długość okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony jest krótsza niż 1 rok i, gdy — biorąc pod uwagę tylko te okresy — zgodnie z tym ustawodawstwem nie istnieje prawo do świadczeń, wówczas instytucja zainteresowanej Strony nie będzie zobowiązana do przyznania świadczenia z tytułu tych okresów.
2. Okresy, o których mowa w poprzednim ustępie, będą uwzględniane przez instytucję każdej z pozostałych zainteresowanych Umawiających się Stron, dla celów stosowania postanowień art. 8, z wyjątkiem postanowień ust. 5 tego artykułu.
3. Jednakże, jeśli stosowanie postanowień ust. 1 niniejszego artykułu powodowałoby zwolnienie wszystkich zainteresowanych instytucji z obowiązku przyznawania świadczeń, wówczas świadczenie będzie przyznawane:
(Alternatywa A) — wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem ostatniej Umawiającej się Strony, którego warunki są spełnione przez zainteresowaną osobę, mając na uwadze postanowienia art. 5, tak jak gdyby wszystkie okresy, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, były przebyte zgodnie z ustawodawstwem tej Strony.
(Alternatywa B) zgodnie z postanowieniami art. 8.

Artykuł 10
1. Jeśli zainteresowana osoba w danym momencie nie spełnia warunków wymaganych przez ustawodawstwo wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron, mając na uwadze postanowienia art. 5, lecz spełnia warunki wymagane przez ustawodawstwo tylko jednej lub kilku z nich, wówczas stosuje się następujące postanowienia:
a) wysokość należnego świadczenia będzie obliczana zgodnie z postanowieniami ust. 2 lub ustępów 3 do 6 art. 8 — w zależności od przypadku — przez każdą z właściwych instytucji stosujących ustawodawstwo, którego warunki są spełnione;
b) jednakże:
i) jeśli zainteresowana osoba spełnia warunki ustawodawstwa przynajmniej dwóch Umawiających się Stron, bez konieczności włączania okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem, którego warunki nie są spełnione, wówczas okresy te nie będą uwzględnione dla celów stosowania postanowień ustępów 3 do 6 art. 8;
ii) jeśli zainteresowana osoba spełnia warunki wymagane przez ustawodawstwo tylko jednej Umawiającej się Strony, bez potrzeby odwoływania się do postanowień art. 5, wówczas wysokość należnych świadczeń będzie obliczana wyłącznie zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa, którego warunki są spełnione, biorąc pod uwagę tylko okresy przebyte zgodnie z tym ustawodawstwem.
2. Świadczenia przyznawane zgodnie z ustawodawstwem co najmniej jednej zainteresowanej Umawiającej się Strony, w przypadku objętym poprzednim ustępem, będą automatycznie przeliczane, zgodnie z postanowieniami ust. 2 lub ustępów 3 do 6 art. 8, jeśli spełnione są warunki przewidziane przez inne stosowane ustawodawstwo lub ustawodawstwa, mając na uwadze — w danym przypadku — postanowienia art. 5.
3. Świadczenia przyznawane zgodnie z ustawodawstwem co najmniej jednej Umawiającej się Strony będą przeliczane, zgodnie z postanowieniami ust. 1 niniejszego artykułu, na prośbę uprawnionego, jeśli przestaną być spełnione warunki przewidziane przez ustawodawstwo co najmniej jednej Umawiającej się Strony.

Artykuł 11
1. Jeśli wysokość świadczeń, do których osoba byłaby uprawniona zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, bez względu na postanowienia artykułów 5 i 8 do 10, jest wyższa od całkowitej kwoty świadczeń należnych zgodnie z tymi postanowieniami, wówczas właściwa instytucja tej Strony będzie wypłacać dodatek równy różnicy między tymi dwiema kwotami. Instytucja ta będzie ponosić całkowity koszt dodatku. (Alternatywa A) 2. Jeśli stosowanie postanowień poprzedniego ustępu spowodowałoby przyznanie zainteresowanej osobie prawa do dodatków od instytucji co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas otrzyma ona jedynie najwyższy z tych dodatków. Koszt tego dodatku będzie rozdzielony między właściwe instytucje zainteresowanych Umawiających się Stron, według proporcji odpowiadających stosunkowi między kwotą dodatku, który każda z nich wypłacałaby, gdyby tylko ona była do tego zobowiązana, a całkowitą kwotą dodatku, który musiałyby wypłacać wszystkie te instytucje.

(Alternatywa B) 2. Jeśli stosowanie postanowień poprzedniego ustępu spowodowałoby przyznanie zainteresowanej osobie dodatków od instytucji co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas będzie ona te dodatki otrzymywać tylko w granicach najwyższej teoretycznej kwoty obliczonej przez te instytucje, zgodnie z postanowieniami ustępów 3 lub 4 art. 8. Jeśli ogólna kwota świadczenia i dodatków przekracza najwyższą kwotę teoretyczną, wówczas każda z instytucji zainteresowanych Umawiających się Stron może zmniejszyć wysokość dodatku, który musiałaby wypłacać, o część nadwyżki określonej zgodnie ze stosunkiem między kwotą tego dodatku a kwotą całkowitą dodatków, którą musiałyby wypłacać wszystkie omawiane instytucje.
3. Dodatki, o których mowa w poprzednich ustępach niniejszego artykułu, będą uważane za część składową świadczenia wypłacanego przez instytucję do tego zobowiązaną. Ich wysokość będzie określana w sposób ostateczny, z wyjątkiem przypadków, w których mają zastosowanie postanowienia ustępów 2 lub 3 art. 10.

2. Postanowienia szczególne dotyczące świadczeń na wypadek inwalidztwa i w razie śmierci żywiciela rodziny

Artykuł 12
1. W przypadku pogłębiania się inwalidztwa, z tytułu którego osoba otrzymuje świadczenia zgodnie z ustawodawstwem tylko jednej z Umawiających się Stron, będą stosowane poniższe postanowienia:
a) jeśli zainteresowana osoba nie podlegała ustawodawstwu żadnej innej Umawiającej się Strony od momentu, w którym zaczęła otrzymywać świadczenie, wówczas właściwa instytucja pierwszej Strony będzie zobowiązana do uwzględnienia pogłębiania się inwalidztwa przy przyznawaniu świadczenia, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego;
b) jeśli zainteresowana osoba podlegała ustawodawstwu co najmniej jednej Umawiającej się Strony, od momentu, w którym zaczęła otrzymywać świadczenie, wówczas pogłębienie się inwalidztwa będzie uwzględniane przy przyznawaniu świadczenia, zgodnie z postanowieniami artykułów 5 i 8 do 11;
c) w przypadku, o którym mowa w poprzednich literach, data stwierdzenia pogłębienia się inwalidztwa będzie uważana za datę wystąpienia zdarzenia;
d) jeśli w przypadku, o którym mowa w lit. b) niniejszego ustępu, zainteresowana osoba nie nabyła prawa do świadczenia od instytucji innej Umawiającej się Strony, wówczas właściwa instytucja pierwszej Strony będzie zobowiązana do uwzględnienia pogłębienia się inwalidztwa przy przyznawaniu świadczenia, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego.
2. W przypadku pogłębienia się inwalidztwa, z tytułu którego osoba otrzymuje świadczenia zgodnie z ustawodawstwem co najmniej jednej Umawiającej się Strony, pogłębienie się inwalidztwa będzie uwzględniane przy przyznawaniu świadczenia, zgodnie z postanowieniami artykułów 5 i 8 do 11. Postanowienia lit. c) poprzedniego ustępu będą odpowiednio stosowane.

Artykuł 13
1. Świadczenie inwalidzkie lub w razie śmierci żywiciela rodziny będzie - w zależności od przypadku - zamienione na świadczenie emerytalne, na warunkach przewidzianych przez ustawodawstwo, zgodnie z którymi zostało przyznane i zgodnie z postanowieniami artykułów 5 i 8 do 11.
2. Jeśli w przypadku, o którym mowa w art. 10, osoba otrzymująca świadczenie inwalidzkie lub w razie śmierci żywiciela rodziny, należne zgodnie z ustawodawstwem co najmniej jednej Umawiającej się Strony, nabywa prawo do świadczenia emerytalnego, wówczas każda instytucja zobowiązana do wypłaty świadczenia inwalidzkiego, lub w razie śmierci żywiciela rodziny, będzie w dalszym ciągu wypłacać tej osobie świadczenie, do którego jest uprawniona, do czasu gdy postanowienia poprzedniego ustępu będą miały zastosowanie do tej instytucji.

Artykuł 14
1. Jeśli osoba podlegała kolejno lub na przemian ustawodawstwu co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas ona lub pozostali przy życiu członkowie jej rodziny będą uprawnieni tylko do świadczeń określonych zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkują, jeśli spełnią warunki przewidziane przez to ustawodawstwo lub przez zainteresowane Umawiające się Strony, mając na uwadze — w danym przypadku — postanowienia art. 5.
2. Koszt świadczeń określonych zgodnie z postanowieniami poprzedniego ustępu będzie:
a) bądź pokrywany całkowicie przez instytucję Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkuje zainteresowana osoba; jednakże, stosowanie tego postanowienia może być uzależnione od warunku zamieszkiwania osoby zainteresowanej na tym terytorium w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia lub, w przypadku świadczeń w razie śmierci żywiciela rodziny, od tego, czy zmarły w chwili śmierci mieszkał na tym terytorium przez minimalny okres określony w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami;
b) bądź dzielony między instytucje wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron, proporcjonalnie do stosunku między długością okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem stosowanym przez każdą z tych instytucji przed wystąpieniem zdarzenia a całkowitą długością okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem wszystkich zainteresowanych Umawiających się Stron, przed wystąpieniem zdarzenia;
c) bądź ponoszony przez instytucję Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkuje zainteresowana osoba, lecz kompensowanej przez instytucje innych Umawiających się Stron, zgodnie z porozumieniem o płatności zaliczkowej zawartym między wszystkimi Umawiającymi się Stronami na podstawie udziału zainteresowanej osoby w systemie każdej z Umawiających się Stron, której instytucja nie jest zobowiązana do wypłaty świadczenia.
3. Jeśli zainteresowana osoba nie spełniła warunków ustawodawstwa Umawiającej się Strony, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, lub jeśli ustawodawstwo to nie przewiduje przyznania świadczeń inwalidzkich, emerytalnych lub w razie śmierci żywiciela rodziny, wówczas otrzyma ona najkorzystniejsze świadczenie, do którego nabyła prawo zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 5.

Artykuł 15
1. Jeżeli osoba podlegała kolejno lub na przemian ustawodawstwu co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas ona, lub pozostali przy życiu członkowie jej rodziny, nabędą prawo do świadczeń, zgodnie z postanowieniami następnych ustępów niniejszego artykułu.
2. Instytucja Umawiającej się Strony, której ustawodawstwo miało zastosowanie w momencie powstania niezdolności do pracy, po której nastąpiło inwalidztwo lub śmierć, ustali, zgodnie z postanowieniami tego ustawodawstwa, czy zainteresowana osoba spełnia warunki wymagane do nabycia prawa do świadczeń, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 5.
3. Zainteresowana osoba, która spełniła te warunki, będzie otrzymywać świadczenia tylko od wyżej wymienionej instytucji, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego.
4. Jeżeli zainteresowana osoba nie spełniła warunków wymaganych przez ustawodawstwo Umawiającej się Strony, o której mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, lub jeśli to ustawodawstwo nie przewiduje świadczeń inwalidzkich lub w razie śmierci żywiciela rodziny, wówczas będzie ona otrzymywać najkorzystniejsze świadczenie, do którego nabyła prawo zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 5.

C. USTALANIE ŚWIADCZEŃ W RAZIE CHORÓB ZAWODOWYCH

Artykuł 17
1. Jeśli pracownik, który zapadł na chorobę zawodową, wykonywał działalność mogącą spowodować taką chorobę zgodnie z ustawodawstwem co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas świadczenie, do którego może rościć prawo on lub pozostali przy życiu członkowie jego rodziny, będzie przyznawane wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem ostatniej z tych Stron, której warunki oni spełniają, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia ustępów 2 do 4 niniejszego artykułu.
2. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia nabycie prawa do świadczenia z tytułu choroby zawodowej od warunku, że choroba ta została po raz pierwszy rozpoznana na jej terytorium, wówczas warunek ten będzie uznany za spełniony, jeżeli choroba ta została rozpoznana po raz pierwszy na terytorium innej Umawiającej się Strony.
3. Jeżeli ustawodawstwo Umawiającej się Strony wyraźnie lub pośrednio uzależnia nabycie prawa do świadczeń z tytułu choroby zawodowej od warunku, że choroba ta została rozpoznana w ustalonym okresie po zakończeniu ostatniej działalności zawodowej, która taką chorobę mogła spowodować, wówczas właściwa instytucja tej Strony, ustalając czas, w którym działalność ta była wykonywana, uwzględni — w niezbędnym zakresie działalność tego samego rodzaju wykonywaną zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, tak jak gdyby była wykonywana zgodnie z ustawodawstwem pierwszej Strony.
4. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony wyraźnie lub pośrednio uzależnia nabycie prawa do świadczeń z tytułu choroby zawodowej od wykonywania przez określony czas działalności zawodowej, która może tę chorobę spowodować, wówczas właściwa instytucja tej Strony uwzględni - w niezbędnym zakresie - dla celów zliczenia okresów, okresy wykonywania takiej działalności na terytorium każdej innej Umawiającej się strony.
5. W tych przypadkach, do których mają, zastosowanie postanowienia ustępów 3 lub 4 niniejszego artykułu,
(Alternatywa I) koszt świadczeń,
(Alternatywa II) — koszt rent z tytułu choroby zawodowej może być dzielony proporcjonalnie między zainteresowane Umawiające się Strony.
(Alternatywa A) proporcjonalnie do stosunku między okresem narażenia na ryzyko zgodnie z ustawodawstwem każdej ze Stron a całkowitą długością okresów narażenia na ryzyko zgodnie z ustawodawstwem wyżej wymienionych Stron.
(Alternatywa B) proporcjonalnie do stosunku między długością okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem każdej z tych Stron a całkowitą długością okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem tych Stron.
(Alternatywa C) w równych częściach między te Strony, według ustawodawstwa których okres narażenia na ryzyko osiągnął określony odsetek ustalony w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Stronami w stosunku do całkowitej długości okresu narażenia na ryzyko zgodnie z ustawodawstwem tych Stron.

Artykuł 18
Jeśli pracownik, który zapadł na chorobę zawodową, otrzymał lub otrzymuje odszkodowanie od instytucji Umawiającej się Strony, a w przypadku pogorszenia się stanu zdrowia występuje o przyznanie świadczeń do instytucji innej Umawiającej się Strony, wówczas stosuje się następujące postanowienia:
a) jeśli pracownik nie wykonywał, zgodnie z ustawodawstwem drugiej Strony, działalności, która mogła spowodować lub nasilić chorobę, wówczas właściwa instytucja pierwszej Strony poniesie koszt świadczenia, biorąc pod uwagę nasilenie się choroby, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa stosowanego przez tę instytucję;
b) jeśli pracownik wykonywał taką działalność zgodnie z ustawodawstwem drugiej Strony, wówczas właściwa instytucja pierwszej Strony będzie ponosić koszty świadczenia, nie biorąc pod uwagę nasilania się choroby, zgodnie z postanowieniami stosowanego przez nią ustawodawstwa; natomiast właściwa instytucja drugiej Strony przyzna pracownikowi dodatkowe świadczenie, którego wysokość będzie równa różnicy między kwotą świadczenia należnego po nasileniu się choroby a kwotą świadczenia, które — zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa stosowanego przez tę instytucję - byłoby należne przed nasileniem się choroby, jeśli choroba ta wystąpiłaby zgodnie z ustawodawstwem tej Strony.

IV. ZACHOWANIE PRAW NABYTYCH I PRZEKAZYWANIE ŚWIADCZEŃ ZA GRANICĘ

1. Opieka lekarska, zasiłki chorobowe, świadczenia macierzyńskie i w razie wypadków przy pracy i chorób zawodowych, oprócz rent

Artykuł 19
1. Osoby zamieszkujące na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo, i które spełniają warunki wymagane przez ustawodawstwo tego ostatniego państwa do nabywania praw do świadczeń, biorąc pod uwagę, we właściwym przypadku, postanowienia art. 3, będą otrzymywać na terytorium Umawiającej się Strony, na którym zamieszkują:
a) świadczenia w naturze, udzielane na koszt właściwej instytucji przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa stosowanego przez tę drugą instytucję, tak jak gdyby osoby te jej podlegały;
b) świadczenia pieniężne, wypłacane przez właściwą instytucję, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego, tak jak gdyby te osoby zamieszkiwały na terytorium właściwego państwa. Jednakże, na podstawie porozumienia zawartego między właściwą instytucją a instytucją miejsca zamieszkania, świadczenia pieniężne mogą być również wypłacane za pośrednictwem tej ostatniej instytucji na rachunek właściwej instytucji.
2. Postanowienia poprzedniego ustępu będą odpowiednio stosowane do członków rodziny zamieszkałych na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo, w zakresie opieki lekarskiej, zasiłków chorobowych i świadczeń macierzyńskich.
3. Świadczenia mogą być również udzielane pracownikom przygranicznym i członkom ich rodzin przez właściwą instytucję na terytorium właściwego państwa, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa tego państwa, tak jak gdyby zamieszkiwali na jego terytorium.

Artykuł 20
(Alternatywa I)
1. Osoby, które spełniają warunki wymagane przez ustawodawstwo właściwego państwa do nabycia prawa do świadczeń, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 3, a:
a) których stan zdrowia wymaga natychmiastowego udzielania świadczeń podczas czasowego pobytu na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo; lub
b) które - po nabyciu prawa do świadczeń wypłacanych przez właściwą instytucję - zostały upoważnione przez tę instytucję do powrotu na terytorium Umawiającej się Strony, na którym zamieszkują, innej niż właściwe państwo lub do zmiany miejsca zamieszkania na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo; lub
c) które zostały upoważnione przez właściwą instytucję do wyjazdu na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo, w celu otrzymania opieki lekarskiej wymaganej ze względu na stan ich zdrowia, będą otrzymywać:
i) świadczenia w naturze, udzielane na koszt właściwej instytucji przez instytucję miejsca zamieszkania lub pobytu czasowego, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa stosowanego przez tę ostatnią instytucję, tak jak gdyby te osoby jej podlegały, przez okres nie dłuższy niż przewidziany przez ustawodawstwo właściwego państwa;
ii) świadczenia pieniężne, wypłacane przez właściwą instytucję, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego, tak jak gdyby osoby te znajdowały się na terytorium właściwego państwa. Jednakże, na podstawie porozumienia między właściwą instytucją a instytucją miejsca zamieszkania lub czasowego pobytu, świadczenia pieniężne mogą być również wypłacane za pośrednictwem tej ostatniej instytucji na rachunek właściwej instytucji.
2. a) Upoważnienia, o którym mowa w lit. b) poprzedniego ustępu, można odmówić tylko wtedy, gdy przeniesienie zainteresowanego mogłoby zaszkodzić stanowi jego zdrowia lub prowadzonemu leczeniu-
b) Upoważnienia, o którym mowa w lit. c) poprzedniego ustępu, nie można odmówić, eśli wymagane leczenie nie może być zapewnione na terytorium Umawiającej się Strony, na którym zainteresowana osoba zamieszkuje.
3. Postanowienia poprzednich ustępów niniejszego artykułu będą odpowiednio stosowane do członków rodziny w zakresie opieki lekarskiej oraz zasiłków chorobowych i świadczeń macierzyńskich.

(Alternatywa II)
1. Osoby, które spełniają warunki wymagane przez ustawodawstwo właściwego państwa do nabycia prawa do świadczeń, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 3, a:
a) których stan zdrowia wymaga natychmiastowego udzielania świadczeń podczas czasowego pobytu na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo; lub
b) które, po nabyciu prawa do świadczeń płatnych przez właściwą instytucję, powracają na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo, w którym zamieszkują; lub
c) które udają się na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo, w celu otrzymania opieki lekarskiej wymaganej ze względu na stan ich zdrowia, będą otrzymywać:
i) świadczenia w naturze, udzielane przez instytucję miejsca zamieszkania lub czasowego pobytu, zgodnie z postanowieniem ustawodawstwa stosowanego przez tę instytucję, tak jak gdyby osoby te jej podlegały;
ii) świadczenia pieniężne, wypłacane przez właściwą instytucję, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego, tak jak gdyby osoby te znajdowały się na terytorium właściwego państwa. Jednakże, na pod stawie porozumienia zawartego między właściwą instytucją a instytucją miejsca zamieszkania lub czasowego pobytu, świadczenia pieniężne mogą być również wypłacane za pośrednictwem tej instytucji na rachunek właściwej instytucji.
2. Postanowienia poprzedniego ustępu będą odpowiednio stosowane do członków rodziny w zakresie opieki lekarskiej oraz zasiłków chorobowych i świadczeń macierzyńskich.

Artykuł 21
1. Bezrobotni, którzy spełniają warunki wymagane przez ustawodawstwo Umawiającej się Strony do nabycia prawa do świadczeń w zakresie przebycia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, mając na uwadze — we właściwym przypadku — postanowienia art. 4, a którzy zmieniają swoje miejsca zamieszkania na terytorium innej Umawiającej się Strony, będą uważani za spełniających również warunki wymagane przez ustawodawstwo drugiej Strony do nabycia prawa do świadczeń pod warunkiem, że oddadzą się do dyspozycji służb zatrudnienia na terytorium tej Strony i złożą wniosek w instytucji nowego miejsca zamieszkania w ciągu 30 dni od zmiany miejsca zamieszkania lub w dłuższym terminie, który może być ustalony w drodze wzajemnego porozumienia między Umawiającymi się Stronami. Świadczenie będzie wypłacane przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa stosowanego przez tę instytucję, jego zaś koszt poniesie właściwa instytucja pierwszej Strony.
(Alternatywa I) przez okres nie dłuższy niż okres, który może być ustalony przez ustawodawstwo tej Strony,
(Alternatywa II) przez okres nie dłuższy niż najkrótszy z okresów ustalonych przez ustawodawstwo każdej z dwóch zainteresowanych Umawiających się Stron,
(Alternatywa III) przez okres nie dłuższy niż ustalony w drodze wzajemnego porozumienia między Umawiającymi się Stronami.
2. Nie naruszając postanowień poprzedniego ustępu, bezrobotny, który podczas swojego ostatniego zatrudnienia zamieszkiwał na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż właściwe państwo, będzie otrzymywał świadczenia zgodnie z następującymi postanowieniami:
a) i) pracownik przygraniczny, pozostający częściowo lub przypadkowo bez pracy w przedsiębiorstwie, które go zatrudnia, będzie otrzymywać świadczenia zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa właściwego państwa, tak jak gdyby zamieszkiwał na terytorium tego państwa, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 4; świadczenie to będzie wypłacane przez właściwą instytucję;
ii) pracownik przygraniczny, który jest całkowicie bezrobotny, będzie otrzymywał świadczenie zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkuje, tak jak gdyby podlegał temu ustawodawstwu podczas swego ostatniego zatrudnienia, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 4; świadczenie to będzie wypłacane przez instytucję miejsca zamieszkania na jej koszt;
b) i) pracownik inny niż pracownik przygraniczny, częściowo, przypadkowo lub całkowicie bezrobotny, który pozostaje do dyspozycji swojego pracodawcy lub służb zatrudnienia na terytorium właściwego państwa, będzie otrzymywał świadczenia zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa właściwego państwa, tak jak gdyby zamieszkiwał na terytorium tego państwa, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 4; świadczenie to będzie wypłacane przez właściwą instytucję;
ii) pracownik inny niż pracownik przygraniczny, który staje się całkowicie bezrobotny i oddaje się do dyspozycji służb zatrudnienia na terytorium Umawiającej się Strony, na którym zamieszkuje lub powraca na to terytorium, będzie otrzymywał świadczenia zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa tej Strony, tak jak gdyby podlegał temu ustawodawstwu w czasie swojego ostatniego zatrudnienia, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 4; świadczenie to będzie wypłacane przez instytucję miejsca zamieszkania na jej koszt;
iii) jednakże, jeśli pracownik, o którym mowa w lit. b) ii) niniejszego ustępu, nabył prawo do świadczenia od właściwej instytucji Umawiającej się Strony, której ustawodawstwu ostatnio podlegał, wówczas będzie otrzymywał świadczenie zgodnie z postanowieniami poprzedniego ustępu, tak jak gdyby zmienił swoje miejsce zamieszkania na terytorium Umawiającej się Strony, o której mowa w lit. b) ii) niniejszego ustępu, na okres nie dłuższy od okresu określonego w poprzednim ustępie.
3. Tak długo jak bezrobotny jest uprawniony do świadczenia na mocy lit. a) i) lub lit. b) i) poprzedniego ustępu, nie będzie on uprawniony do świadczenia zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkuje.

3. Świadczenia rodzinne

Artykuł 22
1. Osoby, które podlegają ustawodawstwu Umawiającej się Strony, będą otrzymywać, mając na uwadze, we właściwym przypadku, postanowienia art. 3, na członków rodziny zamieszkujących na terytorium innej Umawiającej się Strony zasiłki rodzinne przewidziane przez ustawodawstwo pierwszej Strony, tak jak gdyby ci członkowie rodziny zamieszkiwali na terytorium tej Strony.
2. Zasiłki rodzinne będą wypłacane zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa Umawiającej się Strony, któremu podlega uprawniony, nawet wówczas, jeżeli osoba fizyczna lub prawna, której te zasiłki są wypłacane, zamieszkuje lub znajduje się na terytorium innej Umawiającej się Strony. W takim przypadku, na podstawie porozumienia między właściwą instytucją a instytucją miejsca zamieszkania członków rodziny, zasiłki rodzinne mogą być również wypłacane przez tę ostatnią instytucję na rachunek właściwej instytucji.

Artykuł 23
(Alternatywa A)
1. Osoby podlegające ustawodawstwu Umawiającej się Strony, mając na uwadze we właściwym przypadku postanowienia art. 3, będą otrzymywać na członków rodziny, zamieszkujących na terytorium innej Umawiającej się Strony, świadczenia rodzinne przewidziane przez ustawodawstwo tej ostatniej Strony, tak jak gdyby osoby te, podlegały jej ustawodawstwu.
2. Świadczenia rodzinne będą wypłacane członkom rodziny przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z postanowieniami ustawodawstwa przez nią stosowanego, na koszt właściwej instytucji, w wysokości nie przekraczającej kwoty świadczeń należnych od tej ostatniej instytucji.
(Alternatywa B)
Jeśli członkowie rodziny osoby, która pracuje lub zamieszkuje na terytorium Umawiającej się Strony, zamieszkują na terytorium innej Umawiającej się Strony, wówczas świadczenia rodzinne będą im wypłacane przez instytucję miejsca ich zamieszkania i na jej koszt.
4. Bezskładkowe świadczenia na wypadek inwalidztwa, emerytalne i w razie śmierci żywiciela rodziny

Artykuł 24
(Alternatywa I). Jeśli postanowienia art. 8 nie mają zastosowania i gdy osoba uprawniona do bezskładkowych świadczeń inwalidzkich, emerytalnych lub w razie śmierci żywiciela rodziny, których wysokość nie zależy od długości okresów zamieszkania, zamieszkuje na terytorium Umawiającej się Strony, innej niż Strona, której ustawodawstwo uprawnia go do świadczeń, wówczas świadczenia te mogą być obliczone zgodnie z następującymi postanowieniami:
a) w przypadku inwalidztwa lub śmierci, w proporcji do liczby lat zamieszkiwania przebytych przez zainteresowanego lub zmarłego zgodnie z tym ustawodawstwem, między datą osiągnięcia przez niego wieku 15 lat — lub wyższego, określonego w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami — a datą wystąpienia niezdolności do pracy, po której nastąpiło inwalidztwo lub śmierć w zależności od przypadku, do dwóch trzecich liczby lat rozdzielających te dwie daty, nie biorąc pod uwagę lat następujących po osiągnięciu wieku emerytalnego;
b) w przypadku emerytury, w proporcji do stosunku liczby lat zamieszkiwania przebytych przez zainteresowanego zgodnie z tym ustawodawstwem, między datą osiągnięcia przez niego wieku 15 lat lub wyższego, określonego w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami — a datą osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego, do lat trzydziestu.
(Alternatywa II). Jeśli postanowienia art. 8 nie mają zastosowania, a gdy ustawodawstwo Umawiającej się Strony przewiduje zarówno składkowe, jak i bezskładkowe świadczenia inwalidzkie, emerytalne i w razie śmierci żywiciela rodziny, wówczas bezskładkowe świadczenia inwalidzkie, emerytalne i w razie śmierci żywiciela rodziny, których wysokość nie zależy od długości okresów zamieszkania, są wypłacane uprawnionemu, który mieszka na terytorium innej Umawiającej się Strony, w takiej samej proporcji, jaka zachodzi między świadczeniami składkowymi, do których zainteresowany jest uprawniony, a ogólną kwotą świadczeń składkowych, do których byłby uprawniony, gdyby przebył całkowitą długość okresów wymaganych do nabycia prawa do świadczeń.

V. ZASADY POSTĘPOWANIA W RAZIE ZBIEGU ŚWIADCZEŃ

Artykuł 25
Klauzule przewidziane w ustawodawstwie Umawiającej się Strony w sprawie obniżenia, zawieszenia lub wstrzymania wypłaty świadczeń, w przypadku ich zbiegu z innymi świadczeniami lub dochodami albo gdy uprawniona do nich osoba pracuje lub prowadzi działalność zawodową, będą również stosowane do uprawnionego nawet w odniesieniu do świadczeń nabytych zgodnie z ustawodawstwem innej Umawiającej się Strony, lub uzyskiwanych dochodów albo zatrudnienia lub działalności zawodowej prowadzonej na terytorium innej Umawiającej się Strony. Jednakże, przy stosowaniu tej zasady nie należy brać pod uwagę świadczeń tego samego rodzaju na wypadek inwalidztwa, starości, śmierci żywiciela rodziny lub choroby zawodowej, przyznawanych przez instytucje co najmniej dwóch Umawiających się Stron, zgodnie z postanowieniami art. 18 b).

Artykuł 26
Jeśli osoba otrzymująca świadczenia zgodnie z ustawodawstwem jednej Umawiającej się Strony jest również uprawniona do świadczeń zgodnie z ustawodawstwem co najmniej jednej z pozostałych Umawiających się Stron, wówczas będą stosowane następujące zasady:
a) w przypadku gdy stosowanie postanowień ustawodawstwa co najmniej dwóch Umawiających się Stron spowodowałoby obniżenie, zawieszenie lub wstrzymanie wypłaty tych świadczeń, żadne z nich nie może być obniżone, zawieszone lub wstrzymane do wielkości wyższej od kwoty wynikającej z podzielenia kwoty podlegającej obniżeniu, zawieszeniu lub wstrzymaniu zgodnie z ustawodawstwem, na mocy którego nabyto prawo do świadczenia, przez liczbę świadczeń podlegających obniżeniu, zawieszeniu lub wstrzymaniu, do których zainteresowany jest uprawniony;
b) jednakże, w przypadku świadczeń inwalidzkich, emerytalnych lub w razie śmierci żywiciela rodziny, wypłacanych zgodnie z postanowieniami art. 8 przez instytucję Umawiającej się Strony, instytucja ta weźmie pod uwagę świadczenia, dochody lub wynagrodzenie powodujące obniżenie, zawieszenie lub wstrzymanie kwoty, o której mowa w ust. 2 lub ust. 5 art. 8, a nie do obliczania kwoty teoretycznej, o której mowa w ustępach 3 i 4 art. 8: jednakże należy brać pod uwagę takie świadczenia, dochody lub wynagrodzenia tylko do wysokości części ich kwoty odpowiadającej stosunkowi okresów przebytych, jak to przewiduje art. 8, ust. 5.

Artykuł 27
Jeśli osoba ubiega się o opiekę lekarską lub świadczenia zgodnie z ustawodawstwem co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas świadczenia takie mogą być przyznawane zgodnie z ustawodawstwem tej ze Stron, na której terytorium osoba ta zamieszkuje lub —jeśli nie zamieszkuje na terytorium jednej ze Stron, to wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem tej ze Stron, któremu ostatnio podlegała ta osoba lub osoba uzyskująca prawo do omawianych świadczeń.

Artykuł 28
Jeśli osoba ubiega się o świadczenia macierzyńskie, zgodnie z ustawodawstwem co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas świadczenie takie może być przyznane wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem tej ze Stron, na której terytorium nastąpił poród lub, jeśli poród nie nastąpił na terytorium jednej z tych Stron, wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem tej ze Stron, któremu ostatnio podlegała ta osoba lub osoba uzyskująca prawo do omawianych świadczeń.

Artykuł 29
1. Jeśli śmierć następuje na terytorium Umawiającej się Strony, wówczas prawo do zasiłku pogrzebowego, nabyte zgodnie z ustawodawstwem tej Strony, może być jedynym uznanym prawem, z wyłączeniem wszelkich praw nabytych zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony.
2. Jeśli śmierć następuje na terytorium Umawiającej się Strony, a prawo do zasiłku pogrzebowego jest nabyte wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem co najmniej dwóch innych Umawiających się Stron, wówczas prawo nabyte zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, któremu zmarły ostatnio podlegał, może być jedynym uznanym prawem, z wyłączeniem praw nabytych zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony.
3. Jeśli śmierć następuje poza terytorium Umawiających się Stron, a prawo do zasiłku pogrzebowego zostało nabyte zgodnie z ustawodawstwem co najmniej dwóch Umawiających się Stron, wówczas prawo nabyte zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, któremu zmarły podlegał, może być jedynym uznanym prawem, z wyłączeniem praw nabytych zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony.

Artykuł 30
(Alternatywa I). Jeśli w ciągu tego samego okresu zasiłki rodzinne wypłacane są tym samym członkom rodziny, zgodnie z art. 22 i zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkują ci członkowie rodziny, wówczas prawo do zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem tej Strony, będzie zawieszone. Jednakże, w przypadku gdy członkowie rodziny wykonują działalność zawodową na terytorium tej Strony, prawo to będzie zachowane, podczas gdy prawo do zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z postanowieniami art. 22, będzie zawieszone.
(Alternatywa II). Jeśli w ciągu tego samego okresu zasiłki rodzinne wypłacane są tym samym członkom rodziny, na podstawie postanowienia art. 22 i zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, na której terytorium zamieszkują ci członkowie rodziny, wówczas prawo do zasiłków rodzinnych, należnych na podstawie art. 22, ulegnie zawieszeniu.

Artykuł 31
Badania lekarskie przewidziane przez ustawodawstwo jednej Umawiającej się Strony mogą być przeprowadzone, na prośbę instytucji, która stosuje to ustawodawstwo, na terytorium innej Umawiającej się Strony przez instytucję miejsca zamieszkania lub czasowego pobytu. W takim przypadku będzie się uważać, ze zostały one przeprowadzone na terytorium pierwszej Strony.

Artykuł 32
1. Dla celów obliczania wysokości składek należnych instytucji Umawiającej się Strony trzeba brać pod uwagę, we właściwym przypadku, dochody uzyskiwane na terytorium każdej innej Umawiającej się Strony.
2. Pobieranie składek należnych instytucji Umawiającej się Strony może się odbywać na terytorium innej Umawiającej się Strony, zgodnie z przepisami administracyjnymi i z uwzględnieniem gwarancji i przywilejów mających zastosowanie do pobierania składek należnych odpowiedniej instytucji tej ostatniej Strony.

Artykuł 33
Zwolnienie z podatków, opłaty pocztowej, opłaty sądowej lub opłat rejestracyjnych, albo ich zmniejszenie, przewidziane w ustawodawstwie Umawiającej się Strony w związku z zaświadczeniem lub dokumentami, które należy przedłożyć zgodnie z ustawodawstwem tej Strony, rozszerzone będzie na podobne zaświadczenia i dokumenty, które należy przedłożyć zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony lub niniejszych postanowień wzorcowych.

Artykuł 34
1. Właściwe władze Umawiających się Stron mogą wyznaczyć organy łącznikowe upoważnione do bezpośredniego porozumienia się między sobą, jak również z instytucjami każdej Umawiającej się Strony, pod warunkiem, że są one do tego upoważnione przez właściwe władze tej Strony.
2. Każda instytucja Umawiającej się Strony, a także każda osoba mieszkająca lub przebywająca czasowo na terytorium Umawiającej się Strony, może zwracać się do instytucji innej Umawiającej się Strony bądź bezpośrednio, bądź za pośrednictwem organów łącznikowych.

Artykuł 35
1. Każdy spór, który powstaje między co najmniej dwiema Umawiającymi się Stronami w sprawie interpretacji lub stosowania niniejszych postanowień wzorcowych, będzie rozwiązywany między właściwymi władzami zainteresowanych Umawiających się Stron.
2. Jeśli spór nie może być rozwiązany w ten sposób w okresie sześciu miesięcy od daty rozpoczęcia rokowań, wówczas będzie on przedkładany komisji arbitrażowej; skład i postępowanie takiej komisji będą ustalone w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami.
3. Decyzje komisji arbitrażowej będą wiążące i ostateczne.

VII. POSTANOWIENIA DOTYCZĄCE ZACHOWANIA PRAW W STOSUNKACH MIĘDZY LUB Z FUNDUSZAMI PRZEZORNOŚCI

ALTERNATYWA I

Artykuł 37
Jeśli osoba przestaje podlegać ustawodawstwu Umawiającej się Strony, zgodnie z którym należała do systemu emerytalno-rentowego, z powodu wyjazdu na terytorium innej Umawiającej się Strony, zgodnie z ustawodawstwem której zapisana jest na fundusz przezorności, przed nabyciem prawa do emerytury lub renty, zgodnie z ustawodawstwem pierwszej Strony, wówczas:
(Alternatywa A) prawa emerytalno-rentowe tej osoby i członków jej rodziny pozostałych przy życiu, będące w trakcie nabywania, będą zachowane do czasu spełnienia warunków wymaganych do otrzymania emerytury lub renty. Jeżeli nie zostaną one spełnione, wówczas kwota składek płaconych przez tę osobę lub na jej rachunek będzie przekazana na fundusz przezorności, na warunkach określonych w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami.
(Alternatywa B) kwota składek płaconych przez tę osobę lub na jej rachunek będzie przekazana na fundusz przezorności, na warunkach określonych w drodze wzajemnego porozumienia między zainteresowanymi Umawiającymi się Stronami.

Artykuł 38
1. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia nabycie, zachowanie lub przywrócenie prawa do emerytury lub renty od przebycia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, wówczas instytucja, która stosuje to ustawodawstwo, będzie brała pod uwagę dla celów zliczenia okresy, w czasie których dana osoba była wpisana na fundusz przezorności i zobowiązana do płacenia składek na ten fundusz.
2. Jeśli zainteresowana osoba spełnia warunki wymagane do wypłacania emerytury lub renty, biorąc pod uwagę ust. 1 niniejszego artykułu, wówczas wysokość emerytury lub renty będzie obliczana zgodnie z artykułami 8 do 13.
3. Jeśli ustawodawstwo Umawiającej się Strony uzależnia wypłatę kwot złożonych na rachunku osoby wpisanej na fundusz przezorności od przebycia okresów płacenia składek, wówczas instytucja, która stosuje to ustawodawstwo, będzie brała pod uwagę — dla celów zliczenia — okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej i zamieszkania, przebyte zgodnie z ustawodawstwem Umawiającej się Strony, na mocy którego podlegała ona systemowi emerytalno-rentowemu.

ZAŁĄCZNIK II

WZORCOWE POROZUMIENIE DLA KOORDYNOWANIA DWU- LUB WIELOSTRONNYCH UMÓW O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM

Artykuł 1
Dla celów niniejszego porozumienia:
a) określenie „Umawiająca się Strona", oznacza każde Państwo Członkowskie Międzynarodowej Organizacji Pracy, które niniejsze porozumienie wiąże;
b) określenie „ustawodawstwo" obejmuje wszelkie postanowienia statutowe w zakresie zabezpieczenia społecznego, a także ustawy i rozporządzenia;
c) określenie „uchodźca" ma znaczenie nadane mu w art. 1 Konwencji z 28 lipca 1951 r. o statusie uchodźców i w ust. 2 art. Protokołu z 31 stycznia 1967 r- dotyczącego statusu uchodźców, bez ograniczenia geograficznego;
d) określenie „bezpaństwowiec" ma znaczenie nadane mu w art. 1 Konwencji z 28 września 1954 r. o statusie bezpaństwowców;
e) określenie „umowa" oznacza każdą umowę dwu- lub wielostronną dotyczącą zachowania praw będących w trakcie nabywania w zakresie zabezpieczenia społecznego, która wiąże lub będzie wiązała co najmniej dwie Umawiające się Strony;
f) określenie „instytucja" oznacza każdy organ lub każdą władzę bezpośrednio odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa Umawiającej się Strony;
g) określenie „okresy ubezpieczenia" oznacza okresy płacenia składek, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, które są określone lub uznawane za okresy ubezpieczenia przez ustawodawstwo, zgodnie z którym były przebyte, jak również inne okresy, uznane przez to ustawodawstwo za równoznaczne z okresami ubezpieczenia;
h) określenia „okresy zatrudnienia" i „okresy działalności zawodowej" oznaczają okresy określone lub uznane za takie przez ustawodawstwo, zgodnie z którym były one przebyte, jak również wszelkie inne okresy, uznane przez to ustawodawstwo za równoznaczne odpowiednio z okresami zatrudnienia lub okresami działalności zawodowej;
i) określenie ,,okresy zamieszkania" oznacza okresy określone lub uznane za takie przez ustawodawstwo, zgodnie z którym zostały one przebyte;
j) określenie „świadczenia" oznacza wszelkie świadczenia w naturze lub w gotówce przewidziane z tytułu danego zdarzenia, włączając w to zasiłki pogrzebowe, jak również:
i) jeśli chodzi o świadczenia w naturze - świadczenia, których celem jest zapobieganie wszelkiemu ryzyku objętemu zabezpieczeniem społecznym, rehabilitacją fizyczną i zawodową,
ii) jeśli chodzi o świadczenia w gotówce - wszystkie ich części składowe wypłacane z funduszów publicznych i wszystkie podwyżki, zasiłki rewaloryzacyjne lub uzupełniające, a także świadczenia przyznawane dla celów utrzymania lub poprawy zdolności zarobkowej, świadczenia jednorazowe, które mogą być wypłacane zamiast emerytur lub rent i wypłaty dokonywane - we właściwym przypadku w formie zwrotu składek.

Artykuł 2
W dziedzinie regulowanej niniejszym porozumieniem, postanowienia każdej umowy wiążącej co najmniej dwie Umawiające się Strony będą rozciągane na obywateli każdej innej Umawiającej się Strony, a także na uchodźców i bezpaństwowców, zamieszkujących na terytorium każdej Umawiającej się Strony.

Artykuł 3
Niniejsze porozumienie będzie miało zastosowanie do wszystkich osób objętych postanowieniami co najmniej dwóch umów.

Artykuł 4
1. Postanowienia umowy wiążącej co najmniej dwie Umawiające się Strony dotyczące zliczania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, działalności zawodowej lub zamieszkania, w celu nabycia, zachowania lub przywrócenia prawa do świadczeń, będą miały zastosowanie do odpowiednich okresów przebytych zgodnie z ustawodawstwem każdej innej Umawiającej się Strony, którą z tymi Stronami wiąże umowa zawierająca również postanowienia w sprawie zliczania takich okresów, pod warunkiem, że okresy, które mają być zliczone, nie zbiegają się.
2. Jeśli, zgodnie z postanowieniami ust. 1 niniejszego artykułu, instytucja Umawiającej się Strony powinna stosować postanowienia co najmniej dwóch umów zawierających różne sposoby zliczania okresów, instytucja ta będzie stosowała wyłącznie postanowienia najkorzystniejsze dla zainteresowanej osoby.
3. W przypadku świadczeń, które na mocy wszystkich odpowiednich umów przyznawane są zgodnie z ustawodawstwem tylko jednej Umawiającej się Strony, zliczenie, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, będzie dokonywane tylko w zakresie niezbędnym do nabycia, zachowania lub przywrócenia prawa do świadczeń najbardziej korzystnych przewidzianych przez to ustawodawstwo.

Artykuł 5
1. Jeśli będą miały zastosowanie postanowienia art. 4, wówczas świadczenia inwalidzkie, emerytalne i w razie śmierci żywiciela rodziny będą ustalane zgodnie z postanowieniami ustępów 2 do 4 niniejszego artykułu.
2. Jeśli wszystkie stosowane umowy przewidują odwoływanie się do metody proporcjonalnej, wówczas instytucja każdej Umawiającej się Strony będzie stosowała postanowienia umów, które wiążą tę Stronę, mając na uwadze zliczanie okresów dokonywane zgodnie z postanowieniami ustępów 1 i 2 art. 4, jednakże przyzna ona tylko najwyższą kwotę świadczenia ustaloną zgodnie z tymi umowami.
3. Jeśli wszystkie stosowne umowy przewidują odwołanie się do metody łączenia, wówczas instytucja Umawiającej się Strony, która powinna przyznać świadczenia, będzie brała pod uwagę dla tego celu postanowienia art. 4.
4. Jeśli stosowne umowy przewidują odpowiednio odwołanie się do metody proporcjonalnej i do metody łączenia, wówczas instytucja każdej Umawiającej się Strony będzie stosowała postanowienia umów, które wiążą tę Stronę, mając na uwadze zliczanie okresów dokonywane zgodnie z postanowieniami art. 4; jednakże, osobie zainteresowanej będą przyznawane tylko świadczenia wynikające ze stosowania najkorzystniejszej metody.

ZALECENIE Nr 167 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące ustanowienia międzynarodowego systemu zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego.

ZALECENIE Nr 167
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące ustanowienia międzynarodowego systemu zachowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego.