ZALECENIE Nr 168
Sesja Konferencji: 69
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych.Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,
zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 1 czerwca 1983 r. na sześćdziesiątej dziewiątej sesji,
biorąc pod uwagę istniejące normy międzynarodowe zawarte w Zaleceniu dotyczącym przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów, z 1955 r.,
biorąc pod uwagę, że od czasu przyjęcia Zalecenia dotyczącego przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów, z 1955 r. nastąpił znaczny postęp w rozumieniu potrzeb rehabilitacji, w zakresie i organizacji usług rehabilitacyjnych, a także w ustawodawstwie i praktyce wielu Członków w sprawach objętych powyższym Zaleceniem,
zważywszy, że Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych ogłosiło rok 1981 Międzynarodowym Rokiem Osób Niepełnosprawnych pod hasłem ,,Pełne uczestnictwo i równość" i że ogólny Światowy Program Działania dotyczący osób niepełnosprawnych winien dostarczyć skutecznych środków na szczeblach międzynarodowym i krajowym dla osiągnięcia celów „pełnego uczestnictwa" osób niepełnosprawnych w życiu społecznym i w rozwoju oraz „równości",
zważywszy, że rozwój ten uzasadnia przyjęcie nowych norm międzynarodowych w tym przedmiocie, które uwzględniają, w szczególności, potrzebę zapewnienia równości szans i traktowania wszystkim kategoriom osób niepełnosprawnych, zarówno na obszarach wiejskich, jak i miejskich, w dziedzinie zatrudnienia i integracji społecznej,
postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski w sprawie rehabilitacji zawodowej, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji,
postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia uzupełniającego Konwencję dotyczącą rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych, z 1983 r., oraz Zalecenie dotyczące przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów, z 1955 r.,
przyjmuje dnia dwudziestego czerwca tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego trzeciego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych, z 1983 r.:
I. DEFINICJE I ZAKRES STOSOWANIA1. Przy stosowaniu niniejszego Zalecenia, jak również Zalecenia dotyczącego przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów, z 1955 r., Członkowie powinni uznać, że określenie ,,osoba niepełnosprawna" oznacza osobę, której możliwości uzyskania i zachowania odpowiedniego zatrudnienia oraz awansu zawodowego są znacznie ograniczone w wyniku właściwie orzeczonego ubytku zdolności fizycznych lub umysłowych.
2. Przy stosowaniu niniejszego Zalecenia, jak również Zalecenia dotyczącego przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów, z 1955 r., Członkowie powinni mieć na uwadze, że celem rehabilitacji zawodowej, w znaczeniu podanym w Zaleceniu z 1955 r., jest umożliwienie osobom niepełnosprawnym uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia oraz awansu zawodowego, aby w ten sposób ułatwić im włączenie się lub powrót do społeczeństwa.
3. Postanowienia niniejszego Zalecenia powinny być stosowane przez Członków za pomocą środków właściwych dla warunków krajowych i zgodnych z praktyką krajową.
4. Środki w zakresie rehabilitacji zawodowej powinny być dostępne dla wszystkich kategorii osób niepełnosprawnych.
5. Przy planowaniu i dostarczaniu usług dla celów rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych należałoby, w miarę możliwości, wykorzystywać po niezbędnej adaptacji - istniejące służby poradnictwa i kształcenia zawodowego, pośrednictwa pracy, zatrudnienia i inne podobne służby przeznaczone dla ogółu pracowników.
6. Rehabilitację zawodową należy rozpoczynać tak szybko, jak to jest możliwe. W tym celu, systemy opieki zdrowotnej i inne organy odpowiedzialne za rehabilitację zdrowotną i socjalną powinny regularnie współpracować z organami odpowiedzialnymi za rehabilitację zawodową.
II. REHABILITACJA ZAWODOWA I MOŻLIWOŚCI ZATRUDNIENIA7. Osoby niepełnosprawne powinny korzystać z równości szans i traktowania dla uzyskania i utrzymania zatrudnienia, które we wszystkich możliwych przypadkach jest zgodne z ich własnym wyborem i uwzględnia ich indywidualne zdolności oraz pozwala im na awans w tej pracy.
8. Udzielając pomocy przy rehabilitacji zawodowej i uzyskaniu zatrudnienia osobom niepełnosprawnym, należy przestrzegać zasady równości szans i traktowania pracowników obojga płci.
9. Specjalne, pozytywne środki zmierzające do zapewnienia efektywnej równości szans i traktowania pracowników niepełnosprawnych i innych pracowników nie powinny być uważane za dyskryminujące w stosunku do tych ostatnich.
10. Należy podejmować środki dla popierania możliwości zatrudniania osób niepełnosprawnych, które są zgodne z normami zatrudnienia i płac, mającymi zastosowania do ogółu pracowników.
11. Środki takie, oprócz wymienionych w Części VII Zalecenia dotyczącego przystosowania i rehabilitacji zawodowej inwalidów, z 1955 r., powinny obejmować:
a) odpowiednie środki dla stworzenia możliwości zatrudnienia na wolnym rynku pracy, z uwzględnieniem bodźców finansowych dla pracodawców, aby zachęcić ich do zapewnienia kształcenia, a następnie zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jak również do należytego przystosowania do miejsc pracy, narzędzi, maszyn i organizacji pracy w sposób ułatwiający kształcenie i zatrudnienie;
b) odpowiednie poparcie rządu dla ustanowienia różnego typu pracy chronionej dla osób niepełnosprawnych, dla których dostęp do normalnego zatrudnienia nie jest możliwy w praktyce;
c) zachęcanie do współpracy między warsztatami pracy chronionej a warsztatami produkcyjnymi w dziedzinie organizacji i zarządzania w celu poprawy sytuacji w zatrudnieniu ich pracowników niepełnosprawnych oraz, jeśli jest to możliwe, udzielanie pomocy w przygotowaniu ich do pracy w normalnych warunkach;
d) odpowiednie poparcie rządu dla służb kształcenia i poradnictwa zawodowego, pracy chronionej i pośrednictwa pracy dla osób niepełnosprawnych, prowadzonych przez organizacje pozarządowe;
e) zachęcanie do zakładania i rozwijania spółdzielni pracy przez i dla osób niepełnosprawnych, otwartych ewentualnie dla wszystkich pracowników;
f) odpowiednie poparcie rządu dla zakładania i rozwijania przez i dla osób niepełnosprawnych przemysłu drobnego, spółdzielni i innego typu warsztatów produkcyjnych (otwartych ewentualnie dla wszystkich pracowników), pod warunkiem, że takie warsztaty spełniają określone normy minimalne;
g) usuwanie, etapami w razie potrzeby, barier fizycznych, komunikacyjnych i architektonicznych oraz przeszkód w dziedzinie transportu, które utrudniają dostęp i swobodne poruszanie się w pomieszczeniach przeznaczonych na szkolenie i zatrudnienie osób niepełnosprawnych; należy brać pod uwagę odpowiednie normy dla nowych budynków i urządzeń publicznych;
h) we wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, należy stosować odpowiednie środki transportu do miejsc rehabilitacji i pracy oraz z powrotem, zgodnie z potrzebami osób niepełnosprawnych;
i) zachęcanie do rozpowszechniania informacji o faktycznych i udanych przykładach przypadków włączenia osób niepełnosprawnych do pracy;
j) zwolnienie od podatków lub innych wewnętrznych opłat, bez względu na ich charakter, pobieranych przy imporcie lub później od określonych towarów, materiałów i wyposażenia niezbędnych dla ośrodków rehabilitacji, warsztatów szkoleniowych dla pracodawców i osób niepełnosprawnych oraz od określonych pomocy i przyrządów niezbędnych osobom niepełnosprawnym dla uzyskania i utrzymania zatrudnienia;
k) organizowanie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu i innych jego form, dostosowanych do indywidualnych zdolności osób niepełnosprawnych, które nie mogą być od zaraz lub nie będą mogły nigdy być zatrudnione w pełnym wymiarze czasu;
l) prowadzenie prac badawczych i możliwe zastosowanie ich rezultatów do różnych typów inwalidztwa, w celu sprzyjania udziałowi osób niepełnosprawnych w normalnym życiu zawodowym;
m) odpowiednie poparcie rządu w celu wyeliminowania potencjalnego ryzyka nadużyć w czasie kształcenia zawodowego i w pracy chronionej oraz ułatwienia w przejściu na wolny rynek pracy.12. Przy opracowywaniu programów mających na celu włączenie lub przywrócenie osób niepełnosprawnych do życia zawodowego i do społeczeństwa, należy brać pod uwagę wszystkie formy kształcenia; powinny one obejmować, gdzie to jest potrzebne i właściwe, przygotowanie i kształcenie zawodowe, kształcenie wzorcowe, kształcenie w zakresie wykonywania codziennych czynności, umiejętności czytania i pisania oraz szkolenie w zakresie innych dziedzin związanych z rehabilitacją zawodową.
13. W celu zapewnienia włączenia lub przywrócenia osób niepełnosprawnych do normalnego życia zawodowego, a tym samym do społeczeństwa, należałoby brać również pod uwagę potrzebę podjęcia specjalnych środków wspierających, obejmujących dostarczanie pomocy, aparatów i stałych usług osobistych, umożliwiających osobom niepełnosprawnym uzyskanie i utrzymanie stosownego zatrudnienia i zapewnienie awansu zawodowego.
14. Środki rehabilitacji zawodowej dla osób niepełnosprawnych powinny być przedmiotem stałej kontroli w celu dokonania oceny jej przydatności i skuteczności.
III. UDZIAŁ SPOŁECZEŃSTWA15. Usługi z zakresu rehabilitacji zawodowej, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich, jak również w odosobnionych skupiskach ludności, powinny być organizowane i prowadzone z możliwie jak największym udziałem społeczeństwa, a zwłaszcza z udziałem przedstawicieli organizacji pracodawców, pracowników i osób niepełnosprawnych.
16. Udział społeczeństwa w organizowaniu usług z zakresu rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych powinien być ułatwiany przez starannie zaplanowaną akcję informacyjną mającą na celu:
a) informowanie osób niepełnosprawnych, a w razie potrzeby ich rodzin, o ich prawach i możliwościach w dziedzinie zatrudnienia; i
b) przezwyciężanie uprzedzeń, błędnej informacji i postaw nieprzychylnych zatrudnieniu osób niepełnosprawnych i ich włączaniu lub powrotowi do społeczeństwa.17. Przywódcy i grupy społeczeństwa, w tym same osoby niepełnosprawne oraz ich organizacje, powinny współpracować ze służbą zdrowia, opieki społecznej, oświaty, pracy i innymi właściwymi organami publicznymi w celu określania potrzeb osób niepełnosprawnych w społeczeństwie i czuwać nad tym, aby we wszystkich możliwych przypadkach osoby niepełnosprawne zostały włączone do działalności i usług otwartych dla wszystkich.
18. Służby rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych powinny być zespolone z ogólną linią rozwoju społeczeństwa i powinny, w razie potrzeby, otrzymywać wsparcie finansowe, materiałowe i techniczne.
19. Należy oficjalnie uznać dobrowolne organizacje, które mają szczególnie dobrą renomę w świadczeniu usług w zakresie rehabilitacji zawodowej i umożliwiają osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do aktywnego życia społecznego.
IV. REHABILITACJA ZAWODOWA NA OBSZARACH WIEJSKICH20. Należy podejmować szczególne wysiłki dla zapewnienia, aby usługi w zakresie rehabilitacji zawodowej na obszarach wiejskich i w odosobnionych skupiskach ludności świadczone były na takim samym poziomie i na takich samych warunkach, jak na obszarach miejskich. Rozwijanie takich usług powinno być nieodłączną częścią ogólnej polityki rozwoju obszarów wiejskich.
21. W tym celu powinny być podejmowane, w razie potrzeby, środki dla:
a) wyznaczenia istniejących wiejskich służb rehabilitacji zawodowej albo, w braku takich, służb rehabilitacji zawodowej na obszarach miejskich, jako ośrodków szkolenia personelu rehabilitacyjnego dla obszarów wiejskich;
b) utworzenia ruchomych jednostek rehabilitacji zawodowej, w celu obsługi osób niepełnosprawnych mieszkających na obszarach wiejskich i działających jako ośrodki rozpowszechniania informacji na temat kształcenia rolnego i możliwości zatrudnienia dla osób niepełnosprawnych;
c) szkolenia w zakresie technik rehabilitacji zawodowej specjalistów z dziedziny rozwoju wsi;
d) udzielania pożyczek, dotacji, dostarczania narzędzi i materiałów, aby pomóc osobom niepełnosprawnym w społecznościach wiejskich w zakładaniu i prowadzeniu spółdzielni lub w pracy na własny rachunek w drobnym przemyśle, w rolnictwie, rzemiośle lub w innych dziedzinach działalności;
e) włączenia pomocy dla osób niepełnosprawnych do ogólnych dziedzin działalności istniejącego lub planowanego rozwoju wsi;
f) ułatwienia osobom niepełnosprawnym zamieszkania położonego w rozsądnej odległości od miejsca pracy.
V. KSZTAŁCENIE PERSONELU22. Wszystkie osoby, oprócz zawodowo wykształconych doradców i specjalistów z zakresu rehabilitacji zawodowej, zajmujące się rehabilitacją zawodową osób niepełnosprawnych i rozwojem możliwości zatrudnienia, powinny korzystać z kształcenia lub poradnictwa w sprawach rehabilitacji.
23. Osoby zajmujące się poradnictwem zawodowym, kształceniem zawodowym i pośrednictwem pracy, powinny mieć odpowiedni poziom wiedzy o różnego rodzaju inwalidztwie i o ograniczeniach, jakie ono stwarza, a także o różnego rodzaju dostępnych usługach pomocniczych w celu ułatwienia włączenia się osobie niepełnosprawnej do aktywnego życia gospodarczego i społecznego. Osobom tym należy umożliwiać aktualizację swojej wiedzy i poszerzenie doświadczenia w tych dziedzinach.
24. Kształcenie, kwalifikacje i wynagrodzenie personelu zajmującego się rehabilitacją i szkoleniem zawodowym osób niepełnosprawnych winny być porównywalne z kształceniem, kwalifikacjami i wynagrodzeniem osób zajmujących się ogólnym szkoleniem zawodowym i mających podobne zadania i obowiązki; możliwości awansu zawodowego powinny być porównywalne dla obu grup specjalistów i należy zachęcać do wymiany wśród personelu zajmującego się rehabilitacją zawodową i ogólnym kształceniem zawodowym. 25. Personel zajmujący się rehabilitacją zawodową, warsztatami pracy chronionej i warsztatami produkcyjnymi powinien otrzymać w ramach szkolenia ogólnego, i w razie potrzeby, przeszkolenie w zakresie zarządzania warsztatami, jak również technik produkcyjnych i marketingu.
26. Jeśli nie ma wystarczającej liczby należycie wyszkolonego personelu do spraw rehabilitacji zawodowej, wówczas należy rozważyć środki dla rekrutacji i przeszkolenia personelu pomocniczego w tym zakresie. Taki personel pomocniczy nie powinien być jednak zatrudniany na stałe, zamiast należycie wykształconego personelu. W miarę możliwości, należy podejmować środki dla dalszego kształcenia tego personelu, aby można go było włączyć do kadry w pełni wykształconego personelu.
27. Należy zachęcać, tam gdzie jest to właściwe, do tworzenia regionalnych i lokalnych ośrodków kształcenia personelu rehabilitacji zawodowej.
28. Personel zajmujący się poradnictwem zawodowym, kształceniem zawodowym, pośrednictwem pracy i pomocą przy zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, powinien mieć odpowiednie przeszkolenie i doświadczenie, aby rozpoznać problemy motywacyjne i trudności, jakie mogą napotykać osoby niepełnosprawne i zajmować się, w ramach swych kompetencji, wynikającymi stąd potrzebami.
29. W razie potrzeby, należy podejmować środki dla zachęcania osób niepełnosprawnych do szkolenia się dla pracy w zakresie rehabilitacji zawodowej i dla ułatwienia im podjęcia zatrudnienia w tej dziedzinie.
30. Należy konsultować się z osobami niepełnosprawnymi i ich organizacjami przy rozwijaniu, realizacji i ocenie programów kształcenia personelu zajmującego się rehabilitacją zawodową.
VI. WKŁAD ORGANIZACJI PRACODAWCÓW I PRACOWNIKÓW W ROZWÓJ USŁUG REHABILITACJI ZAWODOWEJ31. Organizacje pracodawców i pracowników powinny przyjąć politykę sprzyjającą szkoleniu i stosownemu zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, na zasadach równości z innymi pracownikami.
32. Organizacje pracodawców i pracowników, wspólnie z osobami niepełnosprawnymi i ich organizacjami, powinny móc przyczyniać się do określania polityki dotyczącej organizacji i rozwoju usług rehabilitacji zawodowej, jak również do prowadzenia badań i przedkładania propozycji odnośnie do ustawodawstwa w tej dziedzinie.
33. We wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, przedstawiciele organizacji pracodawców, pracowników i osób niepełnosprawnych powinni zasiadać w radach lub komitetach ośrodków rehabilitacji i szkolenia zawodowego wykorzystywanych przez osoby niepełnosprawne, które podejmują decyzje w sprawach polityki oraz technicznych w celu upewnienia się, że programy rehabilitacji zawodowej odpowiadają wymogom różnych działów gospodarki.
34. We wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, pracodawcy i przedstawiciele pracowników w przedsiębiorstwie powinni współpracować z odpowiednimi specjalistami w celu rozważenia możliwości rehabilitacji zawodowej i zmiany stanowiska pracy pracowników niepełnosprawnych oraz zapewnić zatrudnienie innym osobom niepełnosprawnym.
35. We wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, przedsiębiorstwa powinny być zachęcane do tworzenia lub utrzymywania własnych służb rehabilitacji zawodowej, z uwzględnieniem różnych typów pracy chronionej, przy ścisłej współpracy ze służbami społecznymi lub innymi świadczącymi usługi w zakresie rehabilitacji zawodowej.
36. We wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, organizacje pracodawców winny podejmować kroki mające na celu:
a) udzielanie swoim członkom porad na temat służb rehabilitacji zawodowej, które można by udostępnić pracownikom niepełnosprawnym;
b) współpracę z organami i instytucjami, które popierają przywrócenie osób niepełnosprawnych do czynnego życia zawodowego, przez dostarczenie, na przykład, informacji na temat warunków pracy i wymogów związanych z zatrudnieniem, jakie mają wykonywać osoby niepełnosprawne;
c) udzielanie swoim członkom porad na temat dostosowania do potrzeb pracowników niepełnosprawnych zasadniczych zadań lub wymogów stosownego stanowiska pracy;
d) zachęcanie swoich członków, aby brali pod uwagę skutki, jakie mogłaby mieć reorganizacja metod produkcji, tak aby osoby niepełnosprawne nie były zwalniane przez niedopatrzenie.37. We wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, organizacje pracowników powinny podejmować kroki mające na celu:
a) zachęcanie pracowników niepełnosprawnych do uczestnictwa w dyskusjach na szczeblu warsztatu i w radach pracowniczych lub w każdym innym organie reprezentującym pracowników;
b) formułowanie wytycznych dotyczących rehabilitacji zawodowej i ochrony pracowników, którzy stali się niepełnosprawnymi na skutek choroby lub wypadku, niezależnie od tego czy przy pracy, czy poza nią i uwzględnianie tych wytycznych w układach zbiorowych, w regulaminach, w orzeczeniach arbitrażowych i w innych właściwych dokumentach;
c) udzielanie porad na temat rozwiązań na szczeblu warsztatu, które dotyczą pracowników niepełnosprawnych, z uwzględnieniem adaptacji do pracy, specjalnej organizacji pracy, próbnego szkolenia i zatrudnienia oraz ustalania norm pracy;
d) podnoszenie problemów rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych na zebraniach związkowych i informowanie członków związku, za pośrednictwem publikacji i seminariów, o problemach oraz o możliwościach rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych.
VII. WKŁAD OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH I ICH ORGANIZACJI NA RZECZ ROZWOJU USŁUG REHABILITACJI ZAWODOWEJ38. Oprócz udziału osób niepełnosprawnych, ich przedstawicieli i ich organizacji w działaniach w dziedzinie rehabilitacji, o których mowa w ustępach 15, 17, 30, 32 i 33 niniejszego Zalecenia, środki mające na celu włączenie osób niepełnosprawnych i ich organizacji do działań na rzecz rozwoju usług rehabilitacji zawodowej powinny obejmować:
a) zachęcanie osób niepełnosprawnych i ich organizacji do udziału w rozwijaniu działań społecznych mających na celu rehabilitację zawodową osób niepełnosprawnych i ułatwianie im w ten sposób zatrudnienia oraz włączenia się lub powrotu do społeczeństwa;
b) odpowiednie poparcie rządu dla rozwoju organizacji osób niepełnosprawnych lub organizacji działających na ich rzecz oraz ich udziału w usługach rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia, z uwzględnieniem poparcia dla programów kształcenia pozwalających osobom niepełnosprawnym na obronę swych praw;
c) odpowiednie poparcie rządu dla tych organizacji w celu opracowywania takich programów dla szkolnictwa publicznego, które dają pozytywny obraz zdolności osób niepełnosprawnych.
VIII. REHABILITACJA ZAWODOWA W ŚWIETLE SYSTEMÓW ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO39. Przy stosowaniu postanowień niniejszego Zalecenia, Członkowie powinni kierować się również postanowieniami art. 35 Konwencji dotyczącej zabezpieczenia społecznego (normy minimalne), z 1952 r., art. 26 Konwencji dotyczącej świadczeń w razie wypadków przy pracy i chorób zawodowych, z 1964 r., i art. 13 Konwencji dotyczącej świadczeń w razie inwalidztwa, na starość i w razie śmierci żywiciela rodziny, z 1967 r., jeśli nie są nimi związani w wyniku ratyfikacji tych konwencji.
40. We wszystkich przypadkach, gdzie jest to możliwe i właściwe, systemy zabezpieczenia społecznego powinny zapewniać lub przyczyniać się do organizowania, rozwoju i finansowania programów kształcenia, pośrednictwa pracy i zatrudnienia (z uwzględnieniem pracy chronionej) i usług rehabilitacji zawodowej dla osób niepełnosprawnych, włączając w to poradnictwo w zakresie rehabilitacji.
41. Systemy te powinny także przewidywać bodźce do zachęcania osób niepełnosprawnych do podejmowania zatrudnienia, jak również środki ułatwiające stopniowe przechodzenie na wolny rynek pracy.
IX. KOORDYNACJA42. Należy podejmować kroki dla zapewnienia, aby w miarę możliwości polityka i programy dotyczące rehabilitacji zawodowej były koordynowane z polityką i programami rozwoju społeczno-gospodarczego (z uwzględnieniem badań naukowych i nowoczesnych technologii), związanymi z administracją pracy, ogólną polityką i promocją zatrudnienia, kształceniem zawodowym, integracją społeczną, zabezpieczeniem społecznym, spółdzielczością, rozwojem wsi, drobnym przemysłem i rzemiosłem, bezpieczeństwem i higieną pracy, dostosowaniem metod i organizacji pracy do indywidualnych potrzeb oraz poprawą warunków pracy.