ZALECENIE Nr 180 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące ochrony roszczeń pracowników w wypadku niewypłacalności pracodawcy. Sesja Konferencji: 79 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 3 czerwca 1992 r. na siedemdziesiątej dziewiątej sesji, podkreślając znaczenie ochrony roszczeń pracowników w wypadku niewypłacalności ich pracodawcy i przypominając postanowienia art. 11 Konwencji dotyczącej ochrony płacy, z 1949 r., i art. 11 Konwencji dotyczącej odszkodowań za wypadki przy pracy, z 1925 r., w tym przedmiocie, odnotowując, że od czasu przyjęcia Konwencji dotyczącej ochrony płacy, z 1949 r., większą uwagę zwraca się na uzdrowienie niewypłacalnych przedsiębiorstw i że z powodu społecznych i gospodarczych konsekwencji niewypłacalności, w miarę możliwości powinny być poczynione wysiłki w celu uzdrowienia przedsiębiorstw i ochrony zatrudnienia, odnotowując, że od czasu przyjęcia powyższych norm nastąpiły znaczne zmiany w ustawodawstwie i praktyce wielu Członków, które przyniosły poprawę ochrony roszczeń pracowników w wypadku niewypłacalności ich pracodawcy i uznając, że nadszedł czas, by Konferencja przyjęła nowe normy w dziedzinie roszczeń pracowników, uznając, że instytucje gwarancji, jeżeli są prawidłowo pomyślane, zapewniają większą ochronę roszczeń pracowników, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące ochrony roszczeń pracowników w wypadku niewypłacalności pracodawcy, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia uzupełniającego Konwencję dotyczącą ochrony roszczeń pracowników (niewypłacalność pracodawcy), z 1992 r., przyjmuje dnia dwudziestego trzeciego czerwca tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego drugiego roku następujące Zalecenie, która otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące ochrony roszczeń pracowników (niewypłacalność pracodawcy), z 1992 r.: I. DEFINICJE I METODY STOSOWANIA 1. Dla celów niniejszego Zalecenia, określenie „niewypłacalność" odnosi się do sytuacji, w których zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową zostało otwarte postępowanie w stosunku do majątku przedsiębiorstwa, dla zbiorowego zaspokojenia wierzycieli. 2) Dla celów niniejszego Zalecenia, każdy Członek może rozszerzyć określenie „niewypłacalność" na inne sytuacje, w których roszczenia pracowników nie mogą być zaspokojone z powodu sytuacji finansowej pracodawcy, a w szczególności na następujące sytuacje: a) gdy przedsiębiorstwo zostało zamknięte, gdy ustała jego działalność lub gdy zostało dobrowolnie zlikwidowane; b) gdy wielkość majątku pracodawcy jest niewystarczająca, by uzasadniać otwarcie postępowania upadłościowego; c) gdy w trakcie postępowania mającego na celu zaspokojenie roszczenia pracownika, wynikającego z jego zatrudnienia, okazuje się, że pracodawca nie ma majątku lub że jest on niewystarczający na zapłacenie danego długu; d) gdy pracodawca umarł, a jego lub jej majątek przeszedł w ręce administratora i należne sumy nie mogą być wypłacone z jego lub jej majątku;. 3) Zakres, w jakim majątek przedsiębiorcy jest przedmiotem postępowania, o którym mowa w ust. l powyżej, będzie określony w ustawodawstwie i praktyce krajowej. 2. Postanowienia niniejszego Zalecenia powinny być stosowane przez ustawodawstwo lub w każdy inny sposób zgodny z praktyką krajową. II. OCHRONA ROSZCZEŃ PRACOWNIKÓW W DRODZE PRZYWILEJU ROSZCZENIA CHRONIONE 3.1) Ochrona w drodze przywileju powinna obejmować następujące roszczenia: a) płace, płace za godziny nadliczbowe, prowizje i inne formy wynagrodzenia z tytułu pracy wykonywanej w określonym czasie poprzedzającym niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy. Okres ten powinien być ustalony przez ustawodawstwo krajowe i nie powinien być krótszy niż dwanaście miesięcy; b) płatne urlopy należne w wyniku pracy wykonywanej podczas roku, w którym nastąpiły niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy i podczas poprzedniego roku; c) kwoty należne za inne rodzaje płatnej nieobecności, premie z okazji zakończenia roku i inne premie przewidziane przez ustawodawstwo krajowe, układy zbiorowe lub indywidualne umowy o pracę, za wyznaczony okres, który nie będzie krótszy niż dwanaście miesięcy poprzedzający niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy; d) płatności należne zamiast wypowiedzenia umowy o pracę; e) odprawę, odszkodowania za nieuzasadnione zwolnienie z pracy i inne płatności należne pracownikom z tytułu zakończenia stosunku pracy; f) odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych płatne bezpośrednio przez pracodawcę. 2) Ochrona w drodze przywileju mogłaby obejmować następujące roszczenia: a) składki należne z tytułu krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, gdy zaległości w płatnościach tych składek powodują naruszenie praw pracowniczych; b) składki należne z tytułu prywatnych, zawodowych, międzyzawodowych lub zakładowych systemów ochrony socjalnej, niezależnych od krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, gdy zaległości w płatnościach tych składek powodują naruszenie praw pracowniczych; c) świadczenia, do których pracownicy byli uprawnieni przed niewypłacalnością na mocy ich udziału w zakładowych systemach ochrony socjalnej i które są płatne przez pracodawcę. 3) Roszczenia wymienione w podpunktach 1 i 2, które były przyznane pracownikowi na podstawie orzeczenia sądowego lub arbitrażowego w ciągu dwunastu miesięcy poprzedzających niewypłacalność, powinny być objęte przywilejem, bez względu na terminy określone w tych podpunktach. OGRANICZENIA 4. Gdy kwota roszczenia chronionego w drodze przywileju jest ograniczona przez ustawodawstwo krajowe, tak aby nie była niższa od społecznie akceptowanego poziomu, powinna uwzględniać takie zmienne jak płaca minimalna, część nienaruszalna płacy, płaca, która jest podstawą do obliczania składek na zabezpieczenie społeczne albo przeciętna płaca w przemyśle. ROSZCZENIA NALEŻNE PO OTWARCIU PROCEDURY UPADŁOŚCIOWEJ 5. Gdy zgodnie z ustawodawstwem krajowym przedsiębiorstwo, wobec którego zostało otwarte postępowanie upadłościowe, jest upoważnione do kontynuowania swojej działalności, roszczenia pracowników z tytułu pracy wykonywanej począwszy od daty, gdy podjęto decyzję w sprawie tej kontynuacji, nie powinny być przedmiotem postępowania, a powinny być wypłacone z dostępnych funduszy w należnych terminach. PROCEDURA PRZYSPIESZONEJ PŁATNOŚCI 6.1) Gdy postępowanie upadłościowe nie może zapewnić szybkiego zaspokojenia uprzywilejowanych roszczeń pracowników, powinna istnieć procedura przyspieszonej płatności w celu zapewnienia, by zostały one zaspokojone, nie czekając na zakończenie postępowania upadłościowego, z dostępnych funduszy lub gdy tylko fundusze staną się dostępne, chyba że szybkie zaspokojenie roszczeń pracowników jest zapewnione przez instytucję gwarancji. 2) Przyspieszone zaspokojenie roszczeń pracowników może być zapewnione następująco: a) osoba lub instytucja odpowiedzialna za administrowanie majątkiem pracodawcy powinna zaspokoić takie roszczenia, gdy tylko zostanie ustalona ich wiarygodność i wymagalność, b) jeżeli roszczenie jest kwestionowane, pracownik powinien mieć możliwość wystąpienia o stwierdzenie jego ważności przez sąd lub inny właściwy organ, w celu otrzymania zapłaty zgodnie z lit. a). 3) Procedura przyspieszonej płatności powinna obejmować całość roszczenia chronionego przywilejem albo co najmniej jego część, która będzie określona przez ustawodawstwo krajowe. III. OCHRONA ROSZCZEŃ PRACOWNIKÓW PRZEZ INSTYTUCJĘ GWARANCJI ZAKRES 7. Ochrona roszczeń pracowników przez instytucję gwarancji powinna mieć możliwie jak najszerszy zasięg. ZASADY DZIAŁANIA 8. Instytucje gwarancji mogą działać zgodnie z następującymi zasadami: a) powinny być administracyjnie, finansowo i prawnie niezależne od pracodawcy; b) pracodawcy powinni uczestniczyć w finansowaniu tych instytucji, chyba że są one całkowicie finansowane przez władze publiczne; c) powinny one wziąć na siebie obowiązki w stosunku do chronionych pracowników, bez względu na to, czy pracodawca wypełnił — czy nie — swoje ewentualne obowiązki, w zakresie finansowania tych instytucji; d) powinny one wziąć na siebie dodatkową odpowiedzialność za zobowiązania niewypłacalnych pracodawców z tytułu roszczeń chronionych przez gwarancję oraz powinny wstąpić w prawa pracowników, których roszczenia zaspokoiły; e) fundusze zarządzane przez instytucje gwarancji, inne niż środki pochodzące ze Skarbu Państwa, mogą być przeznaczone wyłącznie do celu, dla jakiego zostały zebrane. ROSZCZENIA CHRONIONE PRZEZ INSTYTUCJĘ GWARANCJI 9. Gwarancja powinna obejmować następujące roszczenia: a) płace, płace za godziny nadliczbowe, prowizje i inne formy wynagrodzenia z tytułu pracy wykonywanej w określonym czasie, który nie powinien być krótszy niż trzy miesiące, poprzedzający niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy; b) płatne urlopy należne za pracę wykonaną podczas roku, w którym nastąpiły niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy i podczas poprzedniego roku; c) premie z okazji zakończenia roku i inne premie przewidziane przez ustawodawstwo krajowe, układy zbiorowe lub indywidualne umowy o pracę, za pewien okres, który nie będzie krótszy niż dwanaście miesięcy poprzedzający niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy; d) kwoty należne za inne rodzaje płatnej nieobecności, za pewien okres, który nie powinien być krótszy niż trzy miesiące, poprzedzający niewypłacalność lub zakończenie stosunku pracy; e) płatności należne zamiast wypowiedzenia umowy o pracę; f) odprawę, odszkodowania za nieuzasadnione zwolnienie z pracy i inne płatności należne pracownikom z tytułu zakończenia stosunku pracy; g) odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych płatne bezpośrednio przez pracodawcę. 10. Gwarancja może obejmować następujące roszczenia: a) składki należne z tytułu krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, gdy zaległości w płatnościach tych składek powodują naruszenie praw pracowniczych; b) składki należne z tytułu prywatnych, zawodowych, międzyzawodowych lub zakładowych systemów ochrony socjalnej, niezależnych od krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, gdy zaległości w płatnościach tych składek powodują naruszenie praw pracowniczych; c) świadczenia, do których pracownicy byli uprawnieni przed niewypłacalnością na mocy ich udziału w zakładowych systemach ochrony socjalnej i które są płatne przez pracodawcę; d) płace lub inne formy wynagrodzenia, zgodne z tym ustępem, przyznane pracownikowi w drodze orzeczenia sądowego lub arbitrażowego — w ciągu trzech miesięcy poprzedzających niewypłacalność. OGRANICZENIA 11. Gdy kwota roszczenia chronionego przez instytucję gwarancji jest ograniczona, aby kwota ta nie była niższa od społecznie akceptowanego poziomu, powinna uwzględniać takie zmienne, jak płaca minimalna, część nienaruszalna płacy, płaca, która jest podstawą do obliczania składek na zabezpieczenie społeczne albo przeciętna płaca w przemyśle. IV. POSTANOWIENIA WSPÓLNE DLA CZĘŚCI II I III 12. Pracownicy lub ich przedstawiciele powinni otrzymywać we właściwym czasie informacje i być konsultowani w przedmiocie procedur dotyczących niewypłacalności, które zostały otwarte i które dotyczą roszczeń pracowników.