ZALECENIE Nr 192 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia w rolnictwie. Sesja Konferencji: 89 Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 5 czerwca 2001 r. na 89 sesji, postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia w rolnictwie, która to sprawa stanowi czwarty punkt porządku dziennego sesji, postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia uzupełniającego Konwencję dotyczącą bezpieczeństwa i zdrowia w rolnictwie, z 2001 r. (zwaną dalej Konwencją), przyjmuje dnia dwudziestego pierwszego czerwca dwutysięcznego pierwszego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia w rolnictwie, z 2001 r. I.POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. W celu realizowania artykułu 5 Konwencji, powinny być podjęte, w świetle zasad zawartych w Konwencji i Zaleceniu dotyczącym inspekcji pracy w rolnictwie, z 1969 r., środki dotyczące inspekcji pracy w rolnictwie. 2. Przedsiębiorstwa wielonarodowe powinny zapewniać odpowiednią ochronę w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia dla swoich pracowników w rolnictwie we wszystkich swoich zakładach, bez dyskryminowania i bez względu na miejsce lub państwo, w którym mają siedzibę, zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową oraz Trójstronną Deklaracją Zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej. II. KONTROLA BEZPIECZEŃSTWA I ZDROWIA ZAWODOWEGO 3. 1. Właściwa władza wyznaczona do realizowania krajowej polityki, o której mowa w artykule 4 Konwencji powinna, po konsultacjach z reprezentatywnymi zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników: a) określać główne problemy, ustanawiać priorytety działania, rozwijać skuteczne metody ich realizowania oraz dokonywać okresowej oceny rezultatów, i b) określać środki zapobiegania i kontroli zagrożeń zawodowych w rolnictwie: i) z uwzględnieniem postępu technologicznego i wiedzy w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia, jak również stosownych standardów, wytycznych i kodeksów praktyki przyjętych przez uznane organizacje krajowe lub międzynarodowe, ii) z uwzględnieniem potrzeby ochrony środowiska ogólnego przed wpływem czynności rolniczych, i iii) określając kroki, jakie mają być podjęte w celu zapobiegania lub kontrolowania zagrożenia chorobami endemicznymi pracowników w rolnictwie, i iv) określając, że żaden pracownik nie powinien wykonywać pracy niebezpiecznej na odizolowanym lub zamkniętym obszarze albo bez właściwej możliwości porozumienia się i pomocy, c) przygotowywać wytyczne dla pracodawców i pracowników. 2. W celu realizowania artykułu 4 Konwencji, właściwa władza powinna: a) przyjąć postanowienia w sprawie stopniowego rozszerzania właściwych służb zdrowia zawodowego na pracowników w rolnictwie, i b) ustanowić procedury rejestrowania i notyfikowania wypadków i chorób zawodowych w rolnictwie, w szczególności w celu zbierania danych statystycznych, realizowania polityki krajowej oraz rozwijania programów zapobiegawczych na szczeblu przedsiębiorstwa, i c) promować, w celu zaspokajania potrzeb pracodawców i pracowników w rolnictwie, bezpieczeństwo i zdrowie w rolnictwie poprzez programy i materiały edukacyjne. 4. 1. W celu realizowania artykułu 7 Konwencji, właściwa władza powinna ustanowić krajowy system kontrolowania bezpieczeństwa i zdrowia zawodowego, który powinien obejmować zarówno kontrolowanie zdrowia pracowników, jak i kontrolowanie środowiska pracy. 2. System ten powinien obejmować niezbędną ocenę ryzyka i, gdzie to jest właściwe, środki prewencyjne i kontroli w odniesieniu m.in. do: a) niebezpiecznych substancji chemicznych i odpadów, b) toksycznych, zakaźnych lub uczuleniowych czynników biologicznych i odpadów, c) drażniących lub toksycznych oparów, d) niebezpiecznych pyłów, e) substancji lub czynników rakotwórczych, f) hałasu i wibracji, g) ekstremalnych temperatur, h) ultrafioletowego promieniowania słonecznego, i) chorób przenoszonych przez zwierzęta, j) kontaktu z dzikimi lub jadowitymi zwierzętami, k) używania maszyn i wyposażenia, w tym środków ochrony osobistej, l) ręcznego obsługiwania lub transportu ładunków, m) intensywnych lub długotrwałych wysiłków fizycznych i umysłowych, związanego z pracą stresu oraz niewłaściwych pozycji w pracy, i n) zagrożenia wynikającego ze stosowania nowych technologii. 3. Powinny być przyjęte, gdzie to właściwe, specjalne środki kontroli zdrowia pracowników młodych, kobiet ciężarnych i wychowujących dzieci oraz pracowników w podeszłym wieku. III. ŚRODKI PREWENCYJNE I OCHRONNE Ocena ryzyka i zarządzanie 5. W celu realizowania artykułu 7 Konwencji, pakiet środków dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia na szczeblu przedsiębiorstwa powinien obejmować: a) służby bezpieczeństwa i zdrowia, b) ocenę ryzyka i zarządzanie środkami według następujących priorytetów: i) eliminowanie ryzyka, ii) kontrola ryzyka u źródła, iii) minimalizowanie ryzyka za pomocą takich środków, jak opracowanie bezpiecznych systemów pracy, wprowadzenie środków technicznych i organizacyjnych oraz bezpiecznych praktyk i szkolenia, i iv) jeżeli ryzyko pozostaje, zapewnianie i używanie, bezpłatnych dla pracownika, środków ochrony osobistej i odzieży ochronnej, c) środki zajmowania się wypadkami i krytycznymi sytuacjami, w tym pierwsza pomoc i dostęp do właściwego transportu do ułatwień medycznych, d) procedury rejestrowania i notyfikowania wypadków i chorób, e) właściwe środki w celu ochrony osób obecnych na obszarze rolniczym, społeczności w jego sąsiedztwie oraz otaczającego środowiska ogólnego przed ryzykiem, które może powstać z danej działalności rolniczej, tzn. wywoływanego przez odpady agrochemiczne, odpady zwierząt domowych, zanieczyszczenie gleby i wody, wyjałowienie gleby oraz zmiany topograficzne, i f) środki w celu zapewnienia, że wykorzystywana technologia jest dostosowana do klimatu, organizacji pracy i praktyk pracy. Bezpieczeństwo maszyn i ergonomia 6. W celu realizowania artykułu 9 Konwencji, powinny być podjęte środki dla zapewnienia właściwego doboru i przystosowania technologii, maszyn i wyposażenia, w tym środków ochrony osobistej, z uwzględnieniem lokalnych warunków państw korzystających, a w szczególności implikacji ergonomicznych i wpływu klimatu. Właściwe zarządzanie substancjami chemicznymi 7.1. Przewidziane środki dotyczące właściwego zarządzania substancjami chemicznymi w rolnictwie powinny być przyjęte w świetle zasad Konwencji i Zalecenia dotyczącego bezpieczeństwa przy używaniu substancji chemicznych w pracy, z 1990 r. i innych stosownych międzynarodowych standardów technicznych. 2. W szczególności, środki prewencyjne i ochronne, jakie mają być podjęte na szczeblu przedsiębiorstwa, powinny obejmować: a) bezpłatne dla pracownika, stosowne wyposażenie ochrony osobistej oraz odzież ochronną i pomieszczenia do mycia dla osób używających substancji chemicznych oraz dla utrzymania i czyszczenia wyposażenia osobistej ochrony i zastosowania, b) spryskiwanie i środki ostrożności po spryskiwaniu na terenach, gdzie używane są substancje chemiczne, w tym środki w celu zapobiegania zanieczyszczeniu żywności, źródeł wody pitnej, do mycia i nawadniania, c) posługiwanie się i pozbywanie się niebezpiecznych odpadów, które nie są dłużej potrzebne oraz kontenerów, które zostały opróżnione, ale które mogą zawierać pozostałości po niebezpiecznych substancjach chemicznych, w sposób który eliminuje lub minimalizuje zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia oraz środowiska, zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową, d) utrzymywanie rejestru stosowania używanych w rolnictwie pestycydów, i e) stałe szkolenie pracowników w rolnictwie obejmujące, jeżeli to właściwe, szkolenia na temat praktyk i procedur lub zagrożeń oraz na temat środków ostrożności, jakie mają być podjęte w związku z używaniem substancji chemicznych w pracy. Hodowla zwierząt i ochrona przed zagrożeniami biologicznymi 8. W celu realizowania artykułu 14 Konwencji, środki dotyczące posługiwania się czynnikami biologicznymi powodującymi zagrożenie zakażenia, alergii lub zatrucia powinny obejmować: a) zgodne z ustępem 5, środki na rzecz oszacowania ryzyka w celu eliminowania, zapobiegania lub zmniejszania zagrożenia biologicznego, b) kontrolowanie i badanie zwierząt, zgodnie ze standardami weterynaryjnymi oraz ustawodawstwem i praktyką krajową, w zakresie chorób przenoszonych na człowieka, c) środki ochronne przy hodowaniu zwierząt i, gdzie to właściwe, zapewnienia właściwego wyposażenia ochronnego i odzieży, d) środki ochronne przy używaniu czynników biologicznych i, gdzie to niezbędne, zapewnienie właściwego wyposażenia i odzieży, e) uodparnianie, jeżeli to właściwe, pracowników hodujących zwierzęta, f) zapewnienie środków dezynfekcyjnych i ułatwień umożliwiających mycie oraz utrzymanie i czyszczenie wyposażenia ochrony osobistej i odzieży, g) zapewnienie pierwszej pomocy, odtrutek i innych procedur na wypadek niebezpieczeństwa w przypadku kontaktu z chorymi zwierzętami, owadami i roślinami, h) środki bezpieczeństwa w obchodzeniu się, zbieraniu, przechowywaniu i pozbywaniu się obornika i odpadów, i) środki bezpieczeństwa w obchodzeniu się i pozbywaniu się padliny zakażonych zwierząt, w tym czyszczenie i dezynfekcja skażonych obszarów, i j) informacje dotyczące bezpieczeństwa, w tym znaki ostrzegawcze i szkolenie pracowników hodujących zwierzęta. Instalacje rolnicze 9. W celu realizowania artykułu 15 Konwencji, wymogi w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia dotyczące instalacji rolniczych powinny określać specyficzne standardy techniczne w dziedzinie budynków, struktur, barier, płotów i terenów ogrodzonych. Ułatwienia w zakresie opieki i zakwaterowania 10. W celu realizowania artykułu 19 Konwencji, pracodawcy, jeżeli to właściwe i zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową, powinni zapewnić pracownikom w rolnictwie: a) właściwe dostarczanie bezpiecznej wody pitnej, b) miejsca przeznaczone do przechowywania i czyszczenia odzieży ochronnej, c) miejsca przeznaczone do spożywania posiłków, i jeżeli to praktykowane, opieki nad dziećmi w miejscu pracy, d) odrębne dla pracujących mężczyzn i kobiet urządzenia sanitarne lub zapewnienie oddzielnego z nich korzystania, i e) transport związany z pracą. IV. INNE POSTANOWIENIA Pracujące kobiety 11. W celu realizowania artykułu 18 Konwencji, powinny być podjęte środki w celu zapewnienia oceny ryzyka w miejscu pracy dla bezpieczeństwa i zdrowia kobiet ciężarnych lub kobiet opiekujących się dziećmi oraz dla ochrony zdrowia kobiet związanej z prokreacją. Rolnicy pracujący na własny rachunek 12. 1. Z uwzględnieniem, jeżeli to właściwe, poglądów reprezentatywnych organizacji rolników pracujących na własny rachunek, Członkowie powinni sporządzać plany stopniowego rozszerzania na rolników pracujących na własny rachunek, ochrony przyznanej w niniejszej Konwencji. 2. W tym celu, ustawodawstwo i przepisy krajowe powinny określać prawa i obowiązki rolników pracujących na własny rachunek w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia w rolnictwie. 3. W świetle warunków i praktyki krajowej, podczas formułowania, realizacji i okresowych przeglądów krajowej polityki, o której mowa w artykule 4 Konwencji, powinny być, jeżeli to właściwe, brane pod uwagę, poglądy reprezentatywnych organizacji rolników pracujących na własny rachunek. 13. 1. Zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową, właściwa władza powinna podjąć środki w celu zapewnienia, że rolnicy pracujący na własny rachunek korzystają z ochrony w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia, która jest przyznana w niniejszej Konwencji. 2. Środki takie powinny obejmować: a) zapewnienie stopniowego rozszerzania na rolników pracujących w rolnictwie na własny rachunek właściwych zawodowych służb zdrowia, b) stopniowy rozwój procedur obejmowania rolników pracujących na własny rachunek rejestrowaniem i notyfikowaniem wypadków i chorób zawodowych, i c) rozwój wytycznych, programów i materiałów szkoleniowych oraz właściwego doradztwa i szkolenia rolników pracujących na własny rachunek obejmujące m.in.: i) ich bezpieczeństwo i zdrowie oraz bezpieczeństwo i zdrowie osób z nimi pracujących, jeżeli chodzi o zagrożenia związane z pracą, w tym zagrożenie dolegliwościami mięśniowo- szkieletowymi, wybór i korzystanie z substancji chemicznych oraz czynników biologicznych, opracowanie bezpiecznych systemów pracy i wyboru, korzystanie i utrzymanie wyposażenia ochrony osobistej, maszyn, narzędzi oraz urządzeń, i ii) ochronę dzieci przed angażowaniem ich przy czynnościach niebezpiecznych. 14. Jeżeli warunki gospodarcze, społeczne i administracyjne nie pozwalają na włączenie rolników pracujących na własny rachunek i ich rodzin do krajowego lub dobrowolnego systemu ubezpieczenia, Członkowie powinni podjąć środki w celu stopniowego obejmowania ich poziomem ochrony zapewnionym w artykule 21 Konwencji. Powinno to być osiągane za pomocą: a) rozwijania specjalnych systemów ubezpieczenia lub funduszy, albo b) dostosowywania istniejących systemów zabezpieczenia społecznego. 15. W celu realizowania powyższych środków dotyczących rolników pracujących na własny rachunek, należy zwrócić uwagę na specjalną sytuację: a) drobnych najemców i dzierżawców, b) drobnych właścicieli-pracowników, c) osób uczestniczących w spółdzielczych przedsiębiorstwach rolnych, takich jak członkowie spółdzielni rolniczych, d) członków rodzin, jak to określa ustawodawstwo i praktyka krajowa, e) rolników gospodarujących na własne utrzymanie, f) innych pracowników pracujących w rolnictwie na własny rachunek, zgodnie z ustawodawstwem i praktyką krajową.